Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
VII CİLD (DƏRMAN - EYVAZOV Vilayәt Süleyman oğlu)
    ELASTİKLİK  MODULU

    ELASTİKLİK MODULU – cismin elastiklik xassәlәrini xarakterizә edәn kәmiyyәt; xüsusi halda Huk qanununun riyazi ifadәsindәki mütәnasiblik әmsalı. Deformasiyanın növlәrinә görә E.m. da müxtәlifdir. Mәs., u z u n u n a E.m. (yaxud Yunq modulu E); E = σ/ε, burada σ – normal gәrginlik, ε – bu gәrginliyin tәsiri istiqamәtindәki nisbi uzanmadır. Yunq modulu materialın dartılmaya müqavimәt qabiliyyәtini xarakterizә edir. E n i n ә  E.m. (yaxud sürüşmә modulu, G); G = τ/γ, burada τ – toxunan gәrginlik, γ – sürüşmә bucağıdır. Sürüşmә modulu material hәcmini saxladığı zaman öz formasının dәyişmәsinә müqavimәt qabiliyyәtini tәyin edir. H ә c m i  s ı x ı l m a modulu (K); K = σ /Δ, burada σ – normal gәrginlik, Δ – nisbi hәcmi sıxılmadır. Hәcmi E.m. material formasını saxlamaqla öz hәcminin dәyişmәsinә müqavimәt qabiliyyәtini xarakterizә edir. Materialın elastiklik xassәsini xarakterizә edәn sabit kәmiyyәtlәr sırasına hәmçinin Puasson әmsalı (ν) da aiddir: ν = │ε1│/ε, burada ε1 – kәsiyin nisbi eninә sıxılması (birtәrәfli dartılma zamanı), ε – nisbi uzanmadır.

    Bircins izotrop cisim halında E.m. bütün istiqamәtlәr üzrә eynidir. Dörd E, G, K vә ν sabit kәmiyyәtlәr öz aralarında iki riyazi ifadә ilә әlaqәlidirlәr:

    Demәli, onlardan yalnız ikisi sәrbәst kәmiyyәtdir vә izotrop cismin elastiklik xassәlәri iki elastiklik sabiti ilә tәyin edilir. Anizotrop material halında E, G vә ν müxtәlif istiqamәtlәrdә müxtәlif qiymәtlәr alır vә geniş çәrçivәdә dәyişә bilәrlәr. Anizotrop materialın E.m.-nun sayı materialın quruluşundan asılıdır. Elastiklik xassәlәrinә nәzәrәn heç bir simmetriyası olmayan anizotrop cisim 21 E.m.-na malikdir.
    Simmetriya olduqda E.m.-nun sayı azalır.


    E.m. öyrәnilәn materialların nümunәlәrinin eksperimental-mexaniki sınaqları ilә müәyyәn edilir. Eyni bir material üçün E.m. ciddi sabit kәmiyyәt olmayıb materialın kimyәvi tәrkibindәn, onun әlavә emalından asılı olaraq dәyişir. E.m.-nun qiymәtlәri materialın temp-rundan da asılıdır.

Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (Azərbaycan dilində)
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2007
ISBN: 978-9952-441-01-7
Səhifələrin sayı: 881
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (rus dilində)
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2012
ISBN: 978-9952-441-01-7
Səhifələrin sayı: 881
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, I CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2009
ISBN: 978-9952-441-02-4
Səhifələrin sayı: 608
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, II CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2010
ISBN: 978-9952-441-05-5
Səhifələrin sayı: 604
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, III CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2011
ISBN: 978-9952-441-07-9
Səhifələrin sayı: 604
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IV CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2013
ISBN: 978-9952-441-03-1
Səhifələrin sayı: 608
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, V CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2014
ISBN: 978-9952-441-10-9
Səhifələrin sayı: 592
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VI CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2015
ISBN: 978-9952-441-11-6
Səhifələrin sayı: 608
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VII CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2016
ISBN: 978-9952-441-12-3
Səhifələrin sayı: 608
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VIII CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili:
ISBN:
Səhifələrin sayı:
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IX CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2019
ISBN: 978-9952-441-17-8
Səhifələrin sayı: 600
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, X CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili 2020
ISBN: 978-9952-441-18-5
Səhifələrin sayı: 600
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, XI CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2024
ISBN: 978-9952-441-20-8
Səhifələrin sayı: 600
DƏRMAN – EYVAZOV Vilayәt Süleyman oğlu
    ELASTİKLİK  MODULU

    ELASTİKLİK MODULU – cismin elastiklik xassәlәrini xarakterizә edәn kәmiyyәt; xüsusi halda Huk qanununun riyazi ifadәsindәki mütәnasiblik әmsalı. Deformasiyanın növlәrinә görә E.m. da müxtәlifdir. Mәs., u z u n u n a E.m. (yaxud Yunq modulu E); E = σ/ε, burada σ – normal gәrginlik, ε – bu gәrginliyin tәsiri istiqamәtindәki nisbi uzanmadır. Yunq modulu materialın dartılmaya müqavimәt qabiliyyәtini xarakterizә edir. E n i n ә  E.m. (yaxud sürüşmә modulu, G); G = τ/γ, burada τ – toxunan gәrginlik, γ – sürüşmә bucağıdır. Sürüşmә modulu material hәcmini saxladığı zaman öz formasının dәyişmәsinә müqavimәt qabiliyyәtini tәyin edir. H ә c m i  s ı x ı l m a modulu (K); K = σ /Δ, burada σ – normal gәrginlik, Δ – nisbi hәcmi sıxılmadır. Hәcmi E.m. material formasını saxlamaqla öz hәcminin dәyişmәsinә müqavimәt qabiliyyәtini xarakterizә edir. Materialın elastiklik xassәsini xarakterizә edәn sabit kәmiyyәtlәr sırasına hәmçinin Puasson әmsalı (ν) da aiddir: ν = │ε1│/ε, burada ε1 – kәsiyin nisbi eninә sıxılması (birtәrәfli dartılma zamanı), ε – nisbi uzanmadır.

    Bircins izotrop cisim halında E.m. bütün istiqamәtlәr üzrә eynidir. Dörd E, G, K vә ν sabit kәmiyyәtlәr öz aralarında iki riyazi ifadә ilә әlaqәlidirlәr:

    Demәli, onlardan yalnız ikisi sәrbәst kәmiyyәtdir vә izotrop cismin elastiklik xassәlәri iki elastiklik sabiti ilә tәyin edilir. Anizotrop material halında E, G vә ν müxtәlif istiqamәtlәrdә müxtәlif qiymәtlәr alır vә geniş çәrçivәdә dәyişә bilәrlәr. Anizotrop materialın E.m.-nun sayı materialın quruluşundan asılıdır. Elastiklik xassәlәrinә nәzәrәn heç bir simmetriyası olmayan anizotrop cisim 21 E.m.-na malikdir.
    Simmetriya olduqda E.m.-nun sayı azalır.


    E.m. öyrәnilәn materialların nümunәlәrinin eksperimental-mexaniki sınaqları ilә müәyyәn edilir. Eyni bir material üçün E.m. ciddi sabit kәmiyyәt olmayıb materialın kimyәvi tәrkibindәn, onun әlavә emalından asılı olaraq dәyişir. E.m.-nun qiymәtlәri materialın temp-rundan da asılıdır.

    ELASTİKLİK  MODULU

    ELASTİKLİK MODULU – cismin elastiklik xassәlәrini xarakterizә edәn kәmiyyәt; xüsusi halda Huk qanununun riyazi ifadәsindәki mütәnasiblik әmsalı. Deformasiyanın növlәrinә görә E.m. da müxtәlifdir. Mәs., u z u n u n a E.m. (yaxud Yunq modulu E); E = σ/ε, burada σ – normal gәrginlik, ε – bu gәrginliyin tәsiri istiqamәtindәki nisbi uzanmadır. Yunq modulu materialın dartılmaya müqavimәt qabiliyyәtini xarakterizә edir. E n i n ә  E.m. (yaxud sürüşmә modulu, G); G = τ/γ, burada τ – toxunan gәrginlik, γ – sürüşmә bucağıdır. Sürüşmә modulu material hәcmini saxladığı zaman öz formasının dәyişmәsinә müqavimәt qabiliyyәtini tәyin edir. H ә c m i  s ı x ı l m a modulu (K); K = σ /Δ, burada σ – normal gәrginlik, Δ – nisbi hәcmi sıxılmadır. Hәcmi E.m. material formasını saxlamaqla öz hәcminin dәyişmәsinә müqavimәt qabiliyyәtini xarakterizә edir. Materialın elastiklik xassәsini xarakterizә edәn sabit kәmiyyәtlәr sırasına hәmçinin Puasson әmsalı (ν) da aiddir: ν = │ε1│/ε, burada ε1 – kәsiyin nisbi eninә sıxılması (birtәrәfli dartılma zamanı), ε – nisbi uzanmadır.

    Bircins izotrop cisim halında E.m. bütün istiqamәtlәr üzrә eynidir. Dörd E, G, K vә ν sabit kәmiyyәtlәr öz aralarında iki riyazi ifadә ilә әlaqәlidirlәr:

    Demәli, onlardan yalnız ikisi sәrbәst kәmiyyәtdir vә izotrop cismin elastiklik xassәlәri iki elastiklik sabiti ilә tәyin edilir. Anizotrop material halında E, G vә ν müxtәlif istiqamәtlәrdә müxtәlif qiymәtlәr alır vә geniş çәrçivәdә dәyişә bilәrlәr. Anizotrop materialın E.m.-nun sayı materialın quruluşundan asılıdır. Elastiklik xassәlәrinә nәzәrәn heç bir simmetriyası olmayan anizotrop cisim 21 E.m.-na malikdir.
    Simmetriya olduqda E.m.-nun sayı azalır.


    E.m. öyrәnilәn materialların nümunәlәrinin eksperimental-mexaniki sınaqları ilә müәyyәn edilir. Eyni bir material üçün E.m. ciddi sabit kәmiyyәt olmayıb materialın kimyәvi tәrkibindәn, onun әlavә emalından asılı olaraq dәyişir. E.m.-nun qiymәtlәri materialın temp-rundan da asılıdır.