GİZLİ İTTİFAQ (g i z l i c ә m i y y ә t, r ü t b ә l i i t t i f a q, r i t u a l - m a g i k c ә m i y y ә t) a n t r o p o l o g i y a d a – kişi ittifaqları (bәzәn qadın ittifaqları) әsasında yaranan ibtidai sosial institut; siyasi hakimiyyәtin formalaşmasının (bax Potestar tәşkilat), hәmçinin ictimai vә әmlak diferensiasiyasının mexanizmlәrindәn biri. G.i.-ın strukturu rütbә iyerarxiyasından ibarәt idi. Kişi vә qadın ittifaqlarından fәrqli olaraq, rütbәlәrә mәnsubluq fәrdin var-dövlәtindәn asılı olurdu. G.i.-a daxil olmaq vә xüsusәn yüksәk rütbәyә çatmaq üçün böyük miqdarda natural, yaxud pul ödәnişi tәlәb edilirdi. G.i.-lar öz üzvlәrinin mülkiyyәtini vә imtiyazlarını kәnar şәxslәrdәn ya onlara qarşı birbaşa terror hәyata keçirmәklә, ya da onları ezoterik rituallarla qorxutmaqla qoruyurdular. G.i.-ın fәaliyyәti mәxfi saxlanılır, onların әcdada sitayiş ilә bağlı öz mifologiyası, xüsusi dili vә maskalı ritual kostyumları olurdu. Ən çox Melaneziya (Yeni Britaniyada Duk-Duk vә İngiyet; Banks a-rında Sukve vә Tamate), Şimali Amerika, Qәrbi vә Mәrkәzi Afrikada yayılmış, orada mәhkәmә-polis vә digәr erkәn siyasi funksiyaları icra edәn güclü icmalararası vә etnoslararası tәşkilata çevrilmişdi. Qәrbi Afrikada kişi ittifaqlarından (Syerra-Leone, Liberiya vә Kot-ďİvuarın kpelle, mende, temne, senufo, vai vә digәr xalq larında Poro; iqbolar vә ibibiolar, ekoilәr vә efiklәrdә “bәbir-adamlar” – Ekpe vә Eqbo, yorubalarda Oqboni; Qәrbi Sudanın bambara, malinke vә digәr xalqlarında Komo vә Kafo; Qabon vә Kamerunda Ndonqo, Male, Muemba, Kuosi; Konqoda “aslan-adamlar” vә “timsah-adamlar”) az әhәmiyyәtli olmayan qadın G.i.-ları (әn böyüyü – Sande, yaxud Bundu) da var idi; burada onlar evdarlıq, sanitariya, rәqs tәhsili alır, mәktәbi bitirdikdәn sonra isә inisiasiya ayinini keçir vә nikaha daxil olmaq hüququnu qazanırdılar. G.i.-ın qalıqlarına qәdim yunanlar, romalılar, keltlәr, almanlar, çinlilәr, elәcә dә Qafqaz vә Orta Asiya xalqlarında rast gәlinir.
Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
“Azərbaycan” xüsusi cildi (Az)“Azərbaycan” xüsusi cildi (rus)I CİLDII CİLDIII CİLDIV CİLDV CİLDVI CİLDVII CİLDVIII CİLDIX CİLDX CİLDXI CİLD
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (Azərbaycan dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2007 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (rus dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2012 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, I CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2009 |
| ISBN: | 978-9952-441-02-4 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, II CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2010 |
| ISBN: | 978-9952-441-05-5 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, III CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2011 |
| ISBN: | 978-9952-441-07-9 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IV CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2013 |
| ISBN: | 978-9952-441-03-1 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, V CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2014 |
| ISBN: | 978-9952-441-10-9 |
| Səhifələrin sayı: | 592 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2015 |
| ISBN: | 978-9952-441-11-6 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2016 |
| ISBN: | 978-9952-441-12-3 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VIII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | |
| ISBN: | |
| Səhifələrin sayı: |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IX CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2019 |
| ISBN: | 978-9952-441-17-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, X CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili | 2020 |
| ISBN: | 978-9952-441-18-5 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, XI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2024 |
| ISBN: | 978-9952-441-20-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
GİYAN – HƏŞTƏRXAN DÖVLƏT TƏBİƏT BİOSFER QORUĞU
GİZLİ İTTİFAQ
GİZLİ İTTİFAQ (g i z l i c ә m i y y ә t, r ü t b ә l i i t t i f a q, r i t u a l - m a g i k c ә m i y y ә t) a n t r o p o l o g i y a d a – kişi ittifaqları (bәzәn qadın ittifaqları) әsasında yaranan ibtidai sosial institut; siyasi hakimiyyәtin formalaşmasının (bax Potestar tәşkilat), hәmçinin ictimai vә әmlak diferensiasiyasının mexanizmlәrindәn biri. G.i.-ın strukturu rütbә iyerarxiyasından ibarәt idi. Kişi vә qadın ittifaqlarından fәrqli olaraq, rütbәlәrә mәnsubluq fәrdin var-dövlәtindәn asılı olurdu. G.i.-a daxil olmaq vә xüsusәn yüksәk rütbәyә çatmaq üçün böyük miqdarda natural, yaxud pul ödәnişi tәlәb edilirdi. G.i.-lar öz üzvlәrinin mülkiyyәtini vә imtiyazlarını kәnar şәxslәrdәn ya onlara qarşı birbaşa terror hәyata keçirmәklә, ya da onları ezoterik rituallarla qorxutmaqla qoruyurdular. G.i.-ın fәaliyyәti mәxfi saxlanılır, onların әcdada sitayiş ilә bağlı öz mifologiyası, xüsusi dili vә maskalı ritual kostyumları olurdu. Ən çox Melaneziya (Yeni Britaniyada Duk-Duk vә İngiyet; Banks a-rında Sukve vә Tamate), Şimali Amerika, Qәrbi vә Mәrkәzi Afrikada yayılmış, orada mәhkәmә-polis vә digәr erkәn siyasi funksiyaları icra edәn güclü icmalararası vә etnoslararası tәşkilata çevrilmişdi. Qәrbi Afrikada kişi ittifaqlarından (Syerra-Leone, Liberiya vә Kot-ďİvuarın kpelle, mende, temne, senufo, vai vә digәr xalq larında Poro; iqbolar vә ibibiolar, ekoilәr vә efiklәrdә “bәbir-adamlar” – Ekpe vә Eqbo, yorubalarda Oqboni; Qәrbi Sudanın bambara, malinke vә digәr xalqlarında Komo vә Kafo; Qabon vә Kamerunda Ndonqo, Male, Muemba, Kuosi; Konqoda “aslan-adamlar” vә “timsah-adamlar”) az әhәmiyyәtli olmayan qadın G.i.-ları (әn böyüyü – Sande, yaxud Bundu) da var idi; burada onlar evdarlıq, sanitariya, rәqs tәhsili alır, mәktәbi bitirdikdәn sonra isә inisiasiya ayinini keçir vә nikaha daxil olmaq hüququnu qazanırdılar. G.i.-ın qalıqlarına qәdim yunanlar, romalılar, keltlәr, almanlar, çinlilәr, elәcә dә Qafqaz vә Orta Asiya xalqlarında rast gәlinir.
GİZLİ İTTİFAQ
GİZLİ İTTİFAQ (g i z l i c ә m i y y ә t, r ü t b ә l i i t t i f a q, r i t u a l - m a g i k c ә m i y y ә t) a n t r o p o l o g i y a d a – kişi ittifaqları (bәzәn qadın ittifaqları) әsasında yaranan ibtidai sosial institut; siyasi hakimiyyәtin formalaşmasının (bax Potestar tәşkilat), hәmçinin ictimai vә әmlak diferensiasiyasının mexanizmlәrindәn biri. G.i.-ın strukturu rütbә iyerarxiyasından ibarәt idi. Kişi vә qadın ittifaqlarından fәrqli olaraq, rütbәlәrә mәnsubluq fәrdin var-dövlәtindәn asılı olurdu. G.i.-a daxil olmaq vә xüsusәn yüksәk rütbәyә çatmaq üçün böyük miqdarda natural, yaxud pul ödәnişi tәlәb edilirdi. G.i.-lar öz üzvlәrinin mülkiyyәtini vә imtiyazlarını kәnar şәxslәrdәn ya onlara qarşı birbaşa terror hәyata keçirmәklә, ya da onları ezoterik rituallarla qorxutmaqla qoruyurdular. G.i.-ın fәaliyyәti mәxfi saxlanılır, onların әcdada sitayiş ilә bağlı öz mifologiyası, xüsusi dili vә maskalı ritual kostyumları olurdu. Ən çox Melaneziya (Yeni Britaniyada Duk-Duk vә İngiyet; Banks a-rında Sukve vә Tamate), Şimali Amerika, Qәrbi vә Mәrkәzi Afrikada yayılmış, orada mәhkәmә-polis vә digәr erkәn siyasi funksiyaları icra edәn güclü icmalararası vә etnoslararası tәşkilata çevrilmişdi. Qәrbi Afrikada kişi ittifaqlarından (Syerra-Leone, Liberiya vә Kot-ďİvuarın kpelle, mende, temne, senufo, vai vә digәr xalq larında Poro; iqbolar vә ibibiolar, ekoilәr vә efiklәrdә “bәbir-adamlar” – Ekpe vә Eqbo, yorubalarda Oqboni; Qәrbi Sudanın bambara, malinke vә digәr xalqlarında Komo vә Kafo; Qabon vә Kamerunda Ndonqo, Male, Muemba, Kuosi; Konqoda “aslan-adamlar” vә “timsah-adamlar”) az әhәmiyyәtli olmayan qadın G.i.-ları (әn böyüyü – Sande, yaxud Bundu) da var idi; burada onlar evdarlıq, sanitariya, rәqs tәhsili alır, mәktәbi bitirdikdәn sonra isә inisiasiya ayinini keçir vә nikaha daxil olmaq hüququnu qazanırdılar. G.i.-ın qalıqlarına qәdim yunanlar, romalılar, keltlәr, almanlar, çinlilәr, elәcә dә Qafqaz vә Orta Asiya xalqlarında rast gәlinir.
