GÖL ÇÖKÜNTÜLƏRİ – müasir vә qәdim geol. epoxalarda mövcud olmuş göllәrin dibindә әmәlә gәlәn çöküntülәr. G.ç. kontinental çöküntülәrә aiddir, lakin dәniz çöküntülәrinә xas bәzi әlamәtlәrә (qırıntı materialının yaxşı çeşidlәnmәsi, horizontal laylanma vә s.) dә malikdir. G.ç. üçün linzavarı yatım, kontinental çöküntülәrin allüvial vә digәr tiplәri ilә sıx әlaqә, az qalınlıqlı laylar, әksәrәn, horizontal laylılıq, qurudan yuyulub gәtirilmiş spesifik fauna vә flora qalıqları sәciyyәvidir. Göllәrdә çöküntü toplanma iqlim şәraitindәn asılıdır. Humid iqlim vil.-lәrindәki axarlı iri vә әsasәn şirinsulu göllәrdә (Ladoqa, Oneqa göllәri), hәmçinin dağ göllәrindә terrigen, az miqdar da orqanogen çöküntülәr toplanır. Humid zonaların bәzi şirinsulu göllәrindә çayların vә qrunt sularının gәtirdiyi dәmirli birlәşmәlәrin çökmәsindәn konkresiyalardan ibarәt göl dәmir filizlәri formalaşır. Subtropik vә tropik vil.-lәrin göllәrindә laterit aşınma qabığı mәhsullarının daşınaraq çökmәsindәn dәmir filizlәri ilә yanaşı boksit qatları da әmәlә gәlir. Kiçik durğun sututarlar üçün sapropellәr xarakterikdir. Göllәr bitkilәrlә örtüldükdә torf yaranır. Tundra zonasının soyuq göllәrindә vә mülayim qurşağın şm. meşә zonası göllәrindә diatom lili toplanır; qum vә alevritlәrә yalnız ensiz sahil zolağında rast gәlinir. Buzlaq göllәrindә göl-buzlaq çöküntülәri toplanır. İsti arid vil.-lәrin şirin vә şor sulu göl çöküntülәri qumdaşı vә mergellәrdәn ibarәtdir. Quru çöl, sәhra vә yarımsәhraların yüksәkminerallaşmış axarsız göllәri dolomit, soda (sodalı göllәr; Baykalarxası, Altay vә Qazx.-da mәlumdur), gips, epsomit, mirabilit (sulfatlı göllәr; Altay vә Şimali Qafqazda var) vә halit, taxihidrit, bişofit (xloridli göllәr, mәs., Elton vә Baskunçak) çöküntülәri ilә zәngindir. Nadir hallarda bor göllәrinә (mәs., Tanzaniyada Natron gölü) rast gәlinir. Bir çox göl çöküntülәri (göl mergellәri, dәmir filizlәri, sapropellәr, duzlar, müalicәvi palçıqlar vә s.) qiymәtli faydalı qazıntılardır.
Əd.: Ш а н ц е р Е.В. Очерки учения о генетических типах континентальных осадочных образований. М., 1966.
