GÖRMƏ – әtraf mühit obyektlәrindәn şüalanan vә ya әks olunan 360-dan (arılarda) 760 nm-ә qәdәr dalğa uzunluğunda işıq şüalarının heyvanların vә insanın bilavasitә görmә orqanları tәrәfindәn tutulması ilә xarici alәm haqqında mәlumatların alınması. Əksәr onurğasız vә onurğalı heyvanlar G.-yә malikdir. Tәkamül inkişafında işıq qıcıqlarına qarşı seçici reaksiya verәn xüsusi fotohәssas hüceyrәlәr ayrılır (mәs., soxulcanın dәri toxumalarında). Zәlilәrdә vә molyusklarda işığa hәssas aparat onlara düşәn işığın hәm dә istiqamәtini seçmәyә imkan verir. G.-si inkişaf etmiş heyvanlar işığı mürәkkәb orqan – göz vasitәsilә qәbul edir. Bütün onurğalılarda vә bir çox onurğasızlarda G. orqanları cütdür vә onlar ya başın yan kәnarında, ya da qabaq hissәsindә yerlәşir. Heyvanın işıq siqnallarını qәbul edә bildiyi sahә (başın vә G. orqanlarının hәrәkәtsizliyi zamanı) onun G. dairәsini tәşkil edir. G. dairәsi isә öz növbәsindә müvafiq olaraq bir gözlә (monokulyar) vә ya eyni vaxtda iki gözlә (binokulyar, bu zaman obyektin vahid görmә surәtinin monokulyar әksinin birlәşmәsi baş verir) qәbul edilәn monokulyar vә binokulyar zonalara bölünür. Binokulyar görmә sahәnin dәrinliyinin, obyektin üçölçülü formasının keyfiyyәt analizinin vә onların mәkani yerlәşmәsinin dәqiq qiymәtlәndirilmәsini tәmin edir; mәmәlilәrdә daha çox inkişaf etmişdir. Fizioloji funksiya kimi G.-nin mühüm xas sәsi güclü dәyişәn işıqlanma şәraitinә akkomodasiya qabiliyyәtidir. Bu, G. orqanlarının yüksәk kontrast hәssaslığı vә onları geniş işıqlanma diapazonunda parlaqlıq fәrqlәrini duymaq qabiliyyәti ilә tәmin olunur. Gözün tor qişasında müxtәlif dalğa foto reseptorlarının olması gündüz (fotopik), gecә (skotopik), toran (mezopik), habelә rәng görmә imkanını tәmin edir. G.-nin әsas keyfiyyәt göstәricilәrindәn biri onun itiliyidir. O, G. sisteminin obyektin kiçik detallarını fәrqlәndirmәk qabiliyyәti ilә sәciyyәlәnir vә işıqlanmanın intensivliyindәn, gözün optik aparatının tәkmillik dәrәcәsindәn, fotoreseptorların yerlәşmә sıxlığından vә s. asılıdır. Bәzi quşlarda görmә itiliyi xüsusilә yüksәkdir. İnsanda G. pozulmalarının daha tez-tez rast gәlәn sәbәblәrindәn biri gözün refraksiyası anomaliyalarıdır (bax Gözün astiqmatizmi, Yaxındangörmә, Uzaqdangörmә). G.-ni tәmin edәn orqanizm strukturlarının cәmi Görmә sistemini tәşkil edir. Bax hәmçinin Görmә piqmentlәri.
Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
“Azərbaycan” xüsusi cildi (Az)“Azərbaycan” xüsusi cildi (rus)I CİLDII CİLDIII CİLDIV CİLDV CİLDVI CİLDVII CİLDVIII CİLDIX CİLDX CİLDXI CİLD
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (Azərbaycan dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2007 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (rus dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2012 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, I CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2009 |
| ISBN: | 978-9952-441-02-4 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, II CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2010 |
| ISBN: | 978-9952-441-05-5 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, III CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2011 |
| ISBN: | 978-9952-441-07-9 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IV CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2013 |
| ISBN: | 978-9952-441-03-1 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, V CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2014 |
| ISBN: | 978-9952-441-10-9 |
| Səhifələrin sayı: | 592 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2015 |
| ISBN: | 978-9952-441-11-6 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2016 |
| ISBN: | 978-9952-441-12-3 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VIII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | |
| ISBN: | |
| Səhifələrin sayı: |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IX CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2019 |
| ISBN: | 978-9952-441-17-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, X CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili | 2020 |
| ISBN: | 978-9952-441-18-5 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, XI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2024 |
| ISBN: | 978-9952-441-20-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
GİYAN – HƏŞTƏRXAN DÖVLƏT TƏBİƏT BİOSFER QORUĞU
GÖRMƏ
GÖRMƏ – әtraf mühit obyektlәrindәn şüalanan vә ya әks olunan 360-dan (arılarda) 760 nm-ә qәdәr dalğa uzunluğunda işıq şüalarının heyvanların vә insanın bilavasitә görmә orqanları tәrәfindәn tutulması ilә xarici alәm haqqında mәlumatların alınması. Əksәr onurğasız vә onurğalı heyvanlar G.-yә malikdir. Tәkamül inkişafında işıq qıcıqlarına qarşı seçici reaksiya verәn xüsusi fotohәssas hüceyrәlәr ayrılır (mәs., soxulcanın dәri toxumalarında). Zәlilәrdә vә molyusklarda işığa hәssas aparat onlara düşәn işığın hәm dә istiqamәtini seçmәyә imkan verir. G.-si inkişaf etmiş heyvanlar işığı mürәkkәb orqan – göz vasitәsilә qәbul edir. Bütün onurğalılarda vә bir çox onurğasızlarda G. orqanları cütdür vә onlar ya başın yan kәnarında, ya da qabaq hissәsindә yerlәşir. Heyvanın işıq siqnallarını qәbul edә bildiyi sahә (başın vә G. orqanlarının hәrәkәtsizliyi zamanı) onun G. dairәsini tәşkil edir. G. dairәsi isә öz növbәsindә müvafiq olaraq bir gözlә (monokulyar) vә ya eyni vaxtda iki gözlә (binokulyar, bu zaman obyektin vahid görmә surәtinin monokulyar әksinin birlәşmәsi baş verir) qәbul edilәn monokulyar vә binokulyar zonalara bölünür. Binokulyar görmә sahәnin dәrinliyinin, obyektin üçölçülü formasının keyfiyyәt analizinin vә onların mәkani yerlәşmәsinin dәqiq qiymәtlәndirilmәsini tәmin edir; mәmәlilәrdә daha çox inkişaf etmişdir. Fizioloji funksiya kimi G.-nin mühüm xas sәsi güclü dәyişәn işıqlanma şәraitinә akkomodasiya qabiliyyәtidir. Bu, G. orqanlarının yüksәk kontrast hәssaslığı vә onları geniş işıqlanma diapazonunda parlaqlıq fәrqlәrini duymaq qabiliyyәti ilә tәmin olunur. Gözün tor qişasında müxtәlif dalğa foto reseptorlarının olması gündüz (fotopik), gecә (skotopik), toran (mezopik), habelә rәng görmә imkanını tәmin edir. G.-nin әsas keyfiyyәt göstәricilәrindәn biri onun itiliyidir. O, G. sisteminin obyektin kiçik detallarını fәrqlәndirmәk qabiliyyәti ilә sәciyyәlәnir vә işıqlanmanın intensivliyindәn, gözün optik aparatının tәkmillik dәrәcәsindәn, fotoreseptorların yerlәşmә sıxlığından vә s. asılıdır. Bәzi quşlarda görmә itiliyi xüsusilә yüksәkdir. İnsanda G. pozulmalarının daha tez-tez rast gәlәn sәbәblәrindәn biri gözün refraksiyası anomaliyalarıdır (bax Gözün astiqmatizmi, Yaxındangörmә, Uzaqdangörmә). G.-ni tәmin edәn orqanizm strukturlarının cәmi Görmә sistemini tәşkil edir. Bax hәmçinin Görmә piqmentlәri.
GÖRMƏ
GÖRMƏ – әtraf mühit obyektlәrindәn şüalanan vә ya әks olunan 360-dan (arılarda) 760 nm-ә qәdәr dalğa uzunluğunda işıq şüalarının heyvanların vә insanın bilavasitә görmә orqanları tәrәfindәn tutulması ilә xarici alәm haqqında mәlumatların alınması. Əksәr onurğasız vә onurğalı heyvanlar G.-yә malikdir. Tәkamül inkişafında işıq qıcıqlarına qarşı seçici reaksiya verәn xüsusi fotohәssas hüceyrәlәr ayrılır (mәs., soxulcanın dәri toxumalarında). Zәlilәrdә vә molyusklarda işığa hәssas aparat onlara düşәn işığın hәm dә istiqamәtini seçmәyә imkan verir. G.-si inkişaf etmiş heyvanlar işığı mürәkkәb orqan – göz vasitәsilә qәbul edir. Bütün onurğalılarda vә bir çox onurğasızlarda G. orqanları cütdür vә onlar ya başın yan kәnarında, ya da qabaq hissәsindә yerlәşir. Heyvanın işıq siqnallarını qәbul edә bildiyi sahә (başın vә G. orqanlarının hәrәkәtsizliyi zamanı) onun G. dairәsini tәşkil edir. G. dairәsi isә öz növbәsindә müvafiq olaraq bir gözlә (monokulyar) vә ya eyni vaxtda iki gözlә (binokulyar, bu zaman obyektin vahid görmә surәtinin monokulyar әksinin birlәşmәsi baş verir) qәbul edilәn monokulyar vә binokulyar zonalara bölünür. Binokulyar görmә sahәnin dәrinliyinin, obyektin üçölçülü formasının keyfiyyәt analizinin vә onların mәkani yerlәşmәsinin dәqiq qiymәtlәndirilmәsini tәmin edir; mәmәlilәrdә daha çox inkişaf etmişdir. Fizioloji funksiya kimi G.-nin mühüm xas sәsi güclü dәyişәn işıqlanma şәraitinә akkomodasiya qabiliyyәtidir. Bu, G. orqanlarının yüksәk kontrast hәssaslığı vә onları geniş işıqlanma diapazonunda parlaqlıq fәrqlәrini duymaq qabiliyyәti ilә tәmin olunur. Gözün tor qişasında müxtәlif dalğa foto reseptorlarının olması gündüz (fotopik), gecә (skotopik), toran (mezopik), habelә rәng görmә imkanını tәmin edir. G.-nin әsas keyfiyyәt göstәricilәrindәn biri onun itiliyidir. O, G. sisteminin obyektin kiçik detallarını fәrqlәndirmәk qabiliyyәti ilә sәciyyәlәnir vә işıqlanmanın intensivliyindәn, gözün optik aparatının tәkmillik dәrәcәsindәn, fotoreseptorların yerlәşmә sıxlığından vә s. asılıdır. Bәzi quşlarda görmә itiliyi xüsusilә yüksәkdir. İnsanda G. pozulmalarının daha tez-tez rast gәlәn sәbәblәrindәn biri gözün refraksiyası anomaliyalarıdır (bax Gözün astiqmatizmi, Yaxındangörmә, Uzaqdangörmә). G.-ni tәmin edәn orqanizm strukturlarının cәmi Görmә sistemini tәşkil edir. Bax hәmçinin Görmә piqmentlәri.
