GÖRMƏ PİQMENTLƏRİ – insan vә heyvanların gözünün fotoreseptorlarının (çöpcük vә kolbacıqların) işığahәssas membran zülalları (xromoqlikoproteinlәr). G.p. molekulu A1 vitamininin (11-sis-retinal, retinal1) vә ya A2 vitamininin (11-sis-3,4-didehidroretinal, retinal2) aldehid formaları ilә tәmsil olunmuş zülal hissәciklәrindәn – o p s i n vә x r o m o f o r d a n ibarәtdir. İşığın xromoforla udulması onun transkonfiqurasiyaya izomerlәşmәsini törәdir. Bu isә öz növbәsindә G.p. molekulunun zülal hissәsindә fәza strukturunun dәyişilmәsinә sәbәb olur. Belә dәyişilmiş G.p. ferment reaksiyaları silsilәsini (fototransduksiya proseslәri) işә salır vә o, fotoreseptor hüceyrәlәrdә bioelektrik siqnalın әmәlә gәlmәsinә sәbәb olur. Bu siqnal fotoreseptorlardan sonra gәlәn tor qişası sinir elementlәrinә, daha sonra isә görmә sinirinin liflәri ilә baş beyinә ötürülür (bax Görmә sistemi). Xromofor qrupları strukturunu әsas götürәrәk tәrkibinә retinal1 daxil olan rodopsinlәr vә retinal2 daxil olan porfiropsinlәr fәrqlәndirilir. Rodopsinlәr bütün quru vә dәniz heyvanlarının, porfiropsinlәr isә şirin suda yaşayan heyvanların tor qişasında olur. Bәzi balıqlarda vә suda-quruda yaşayanlarda hәr iki retinal olur. İnsanda çubuqcuqların rodopsinindәn başqa strukturuna görә ona oxşar olan 3 kolbacıq piqmenti var; onlar müvafiq olaraq göy, yaşıl vә qırmızı spektr sahәlәrindә işığı udur vә rәng qavramanı tәmin edirlәr. Müxtәlif növ orqanizmlәrdә, yaxud eyni növün müxtәlif fotoreseptorlarında G.p.-nin udmamak simumlarındakı fәrq xromoforun vә zülal hissәsinin strukturundakı fәrqlәrlә şәrtlәnir.
Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
“Azərbaycan” xüsusi cildi (Az)“Azərbaycan” xüsusi cildi (rus)I CİLDII CİLDIII CİLDIV CİLDV CİLDVI CİLDVII CİLDVIII CİLDIX CİLDX CİLDXI CİLD
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (Azərbaycan dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2007 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (rus dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2012 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, I CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2009 |
| ISBN: | 978-9952-441-02-4 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, II CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2010 |
| ISBN: | 978-9952-441-05-5 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, III CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2011 |
| ISBN: | 978-9952-441-07-9 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IV CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2013 |
| ISBN: | 978-9952-441-03-1 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, V CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2014 |
| ISBN: | 978-9952-441-10-9 |
| Səhifələrin sayı: | 592 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2015 |
| ISBN: | 978-9952-441-11-6 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2016 |
| ISBN: | 978-9952-441-12-3 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VIII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | |
| ISBN: | |
| Səhifələrin sayı: |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IX CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2019 |
| ISBN: | 978-9952-441-17-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, X CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili | 2020 |
| ISBN: | 978-9952-441-18-5 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, XI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2024 |
| ISBN: | 978-9952-441-20-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
GİYAN – HƏŞTƏRXAN DÖVLƏT TƏBİƏT BİOSFER QORUĞU
GÖRMƏ PİQMENTLƏRİ
GÖRMƏ PİQMENTLƏRİ – insan vә heyvanların gözünün fotoreseptorlarının (çöpcük vә kolbacıqların) işığahәssas membran zülalları (xromoqlikoproteinlәr). G.p. molekulu A1 vitamininin (11-sis-retinal, retinal1) vә ya A2 vitamininin (11-sis-3,4-didehidroretinal, retinal2) aldehid formaları ilә tәmsil olunmuş zülal hissәciklәrindәn – o p s i n vә x r o m o f o r d a n ibarәtdir. İşığın xromoforla udulması onun transkonfiqurasiyaya izomerlәşmәsini törәdir. Bu isә öz növbәsindә G.p. molekulunun zülal hissәsindә fәza strukturunun dәyişilmәsinә sәbәb olur. Belә dәyişilmiş G.p. ferment reaksiyaları silsilәsini (fototransduksiya proseslәri) işә salır vә o, fotoreseptor hüceyrәlәrdә bioelektrik siqnalın әmәlә gәlmәsinә sәbәb olur. Bu siqnal fotoreseptorlardan sonra gәlәn tor qişası sinir elementlәrinә, daha sonra isә görmә sinirinin liflәri ilә baş beyinә ötürülür (bax Görmә sistemi). Xromofor qrupları strukturunu әsas götürәrәk tәrkibinә retinal1 daxil olan rodopsinlәr vә retinal2 daxil olan porfiropsinlәr fәrqlәndirilir. Rodopsinlәr bütün quru vә dәniz heyvanlarının, porfiropsinlәr isә şirin suda yaşayan heyvanların tor qişasında olur. Bәzi balıqlarda vә suda-quruda yaşayanlarda hәr iki retinal olur. İnsanda çubuqcuqların rodopsinindәn başqa strukturuna görә ona oxşar olan 3 kolbacıq piqmenti var; onlar müvafiq olaraq göy, yaşıl vә qırmızı spektr sahәlәrindә işığı udur vә rәng qavramanı tәmin edirlәr. Müxtәlif növ orqanizmlәrdә, yaxud eyni növün müxtәlif fotoreseptorlarında G.p.-nin udmamak simumlarındakı fәrq xromoforun vә zülal hissәsinin strukturundakı fәrqlәrlә şәrtlәnir.
GÖRMƏ PİQMENTLƏRİ
GÖRMƏ PİQMENTLƏRİ – insan vә heyvanların gözünün fotoreseptorlarının (çöpcük vә kolbacıqların) işığahәssas membran zülalları (xromoqlikoproteinlәr). G.p. molekulu A1 vitamininin (11-sis-retinal, retinal1) vә ya A2 vitamininin (11-sis-3,4-didehidroretinal, retinal2) aldehid formaları ilә tәmsil olunmuş zülal hissәciklәrindәn – o p s i n vә x r o m o f o r d a n ibarәtdir. İşığın xromoforla udulması onun transkonfiqurasiyaya izomerlәşmәsini törәdir. Bu isә öz növbәsindә G.p. molekulunun zülal hissәsindә fәza strukturunun dәyişilmәsinә sәbәb olur. Belә dәyişilmiş G.p. ferment reaksiyaları silsilәsini (fototransduksiya proseslәri) işә salır vә o, fotoreseptor hüceyrәlәrdә bioelektrik siqnalın әmәlә gәlmәsinә sәbәb olur. Bu siqnal fotoreseptorlardan sonra gәlәn tor qişası sinir elementlәrinә, daha sonra isә görmә sinirinin liflәri ilә baş beyinә ötürülür (bax Görmә sistemi). Xromofor qrupları strukturunu әsas götürәrәk tәrkibinә retinal1 daxil olan rodopsinlәr vә retinal2 daxil olan porfiropsinlәr fәrqlәndirilir. Rodopsinlәr bütün quru vә dәniz heyvanlarının, porfiropsinlәr isә şirin suda yaşayan heyvanların tor qişasında olur. Bәzi balıqlarda vә suda-quruda yaşayanlarda hәr iki retinal olur. İnsanda çubuqcuqların rodopsinindәn başqa strukturuna görә ona oxşar olan 3 kolbacıq piqmenti var; onlar müvafiq olaraq göy, yaşıl vә qırmızı spektr sahәlәrindә işığı udur vә rәng qavramanı tәmin edirlәr. Müxtәlif növ orqanizmlәrdә, yaxud eyni növün müxtәlif fotoreseptorlarında G.p.-nin udmamak simumlarındakı fәrq xromoforun vә zülal hissәsinin strukturundakı fәrqlәrlә şәrtlәnir.
