GÖVDƏ – zoğun metamer növbәlәşәn düyün vә buğumaralarından ibarәt ox komponenti. Dayaq funksiyasını, fәzada yarpaqların yerlәşdirilmәsini, yarpaq, kök vә reproduksiya orqanları arasında maddәlәrin daşınmasını tәmin edir. Bәzәn ehtiyyat orqanı kimi (kaktusların gövdәsi) fәaliyyәt göstәrir, dayağa birlәşmәk (bığcıqlar vasitәsilә), çoxalmaq (stolonlar), müdafiә (tikanlar) vәzifәsi daşıyır. İnterkalyar böyümә zonasının fәaliyyәti nәticәsindә buğumaralarının inkişaf etdiyi tumurcuqda (yarpağın başlancığı qoyulduqdan sonra) formalaşır. Çox vaxt G. silindrik olur, lakin 3-tәrәfli (cil, qamış), 4-tәrәfli (dodaqçiçәkkimilәr) vә 5-tәrәfli (balqabaq) dә ola bilәr; kladodi vә fillokladilәrin metamorfozlaşmış zoğlarının G.-si yastılaşmış – lent şәkilli vә ya yarpaqşәkillidir. G.-in sәthi düz, çıxıntılı, şırımlı ola bilәr. Bәzi bitkilәrin yarpaqlarının kәnarları lentşәkilli çıxıntı kimi düyündәn aşağıda yerlәşәn buğumarasına qәdәr davam edir, belә halda G. qanadlı adlanır. Borulu bitkilәrdә G.-dә 3 anatomik-topoqrafiya zonası olur; epiderma, ilkin qabıq vә ya korteks vә stel (mәrkәzi silindr). Korteksdә әsas parenxima yerlәşir vә onunla yanaşı müxtәlif mexaniki toxuma massivlәridә – kollenximlәr vә ya sklerenximalar (bir qayda olaraq, yerüstü zoğlarda), xrorenxima (yerüstü zoğlarda), ekzoderma (subitkilәrinin kökümsovları vә gövdәlәrindә) ola bilәr. Korteksin daxili qatı endospermaya (plaunkimilәrdә yoxdur) vә ya nişasta daşıyan qına (toxumlu bitkilәrin yerüstü zoğlarında) differensiasiya olunur. Çoxillik G.-in (mәs., ağac gövdәlәri vә budaqları) ikincili quruluşu var: tökülәn qabıq, alt qabıq, illik böyümә halqalı ilә oduncaq. Tәkamül prosesindә G. ilk yerüstü yarpaq gövdәli bitkilәrin – rinilәrin (bax Stel nәzәriyyәsi) telomlarının birlәşmәsindәn әmәlә gәlib. Gövdәyәbәnzәr törәmәlәrә bәzi iri yosunlarda da (qonur, yaşıl) rast gәlinir.
Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
“Azərbaycan” xüsusi cildi (Az)“Azərbaycan” xüsusi cildi (rus)I CİLDII CİLDIII CİLDIV CİLDV CİLDVI CİLDVII CİLDVIII CİLDIX CİLDX CİLDXI CİLD
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (Azərbaycan dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2007 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (rus dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2012 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, I CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2009 |
| ISBN: | 978-9952-441-02-4 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, II CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2010 |
| ISBN: | 978-9952-441-05-5 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, III CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2011 |
| ISBN: | 978-9952-441-07-9 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IV CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2013 |
| ISBN: | 978-9952-441-03-1 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, V CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2014 |
| ISBN: | 978-9952-441-10-9 |
| Səhifələrin sayı: | 592 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2015 |
| ISBN: | 978-9952-441-11-6 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2016 |
| ISBN: | 978-9952-441-12-3 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VIII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | |
| ISBN: | |
| Səhifələrin sayı: |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IX CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2019 |
| ISBN: | 978-9952-441-17-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, X CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili | 2020 |
| ISBN: | 978-9952-441-18-5 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, XI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2024 |
| ISBN: | 978-9952-441-20-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
GİYAN – HİNDİSTAN YARIMADASI
GÖVDƏ
GÖVDƏ – zoğun metamer növbәlәşәn düyün vә buğumaralarından ibarәt ox komponenti. Dayaq funksiyasını, fәzada yarpaqların yerlәşdirilmәsini, yarpaq, kök vә reproduksiya orqanları arasında maddәlәrin daşınmasını tәmin edir. Bәzәn ehtiyyat orqanı kimi (kaktusların gövdәsi) fәaliyyәt göstәrir, dayağa birlәşmәk (bığcıqlar vasitәsilә), çoxalmaq (stolonlar), müdafiә (tikanlar) vәzifәsi daşıyır. İnterkalyar böyümә zonasının fәaliyyәti nәticәsindә buğumaralarının inkişaf etdiyi tumurcuqda (yarpağın başlancığı qoyulduqdan sonra) formalaşır. Çox vaxt G. silindrik olur, lakin 3-tәrәfli (cil, qamış), 4-tәrәfli (dodaqçiçәkkimilәr) vә 5-tәrәfli (balqabaq) dә ola bilәr; kladodi vә fillokladilәrin metamorfozlaşmış zoğlarının G.-si yastılaşmış – lent şәkilli vә ya yarpaqşәkillidir. G.-in sәthi düz, çıxıntılı, şırımlı ola bilәr. Bәzi bitkilәrin yarpaqlarının kәnarları lentşәkilli çıxıntı kimi düyündәn aşağıda yerlәşәn buğumarasına qәdәr davam edir, belә halda G. qanadlı adlanır. Borulu bitkilәrdә G.-dә 3 anatomik-topoqrafiya zonası olur; epiderma, ilkin qabıq vә ya korteks vә stel (mәrkәzi silindr). Korteksdә әsas parenxima yerlәşir vә onunla yanaşı müxtәlif mexaniki toxuma massivlәridә – kollenximlәr vә ya sklerenximalar (bir qayda olaraq, yerüstü zoğlarda), xrorenxima (yerüstü zoğlarda), ekzoderma (subitkilәrinin kökümsovları vә gövdәlәrindә) ola bilәr. Korteksin daxili qatı endospermaya (plaunkimilәrdә yoxdur) vә ya nişasta daşıyan qına (toxumlu bitkilәrin yerüstü zoğlarında) differensiasiya olunur. Çoxillik G.-in (mәs., ağac gövdәlәri vә budaqları) ikincili quruluşu var: tökülәn qabıq, alt qabıq, illik böyümә halqalı ilә oduncaq. Tәkamül prosesindә G. ilk yerüstü yarpaq gövdәli bitkilәrin – rinilәrin (bax Stel nәzәriyyәsi) telomlarının birlәşmәsindәn әmәlә gәlib. Gövdәyәbәnzәr törәmәlәrә bәzi iri yosunlarda da (qonur, yaşıl) rast gәlinir.
GÖVDƏ
GÖVDƏ – zoğun metamer növbәlәşәn düyün vә buğumaralarından ibarәt ox komponenti. Dayaq funksiyasını, fәzada yarpaqların yerlәşdirilmәsini, yarpaq, kök vә reproduksiya orqanları arasında maddәlәrin daşınmasını tәmin edir. Bәzәn ehtiyyat orqanı kimi (kaktusların gövdәsi) fәaliyyәt göstәrir, dayağa birlәşmәk (bığcıqlar vasitәsilә), çoxalmaq (stolonlar), müdafiә (tikanlar) vәzifәsi daşıyır. İnterkalyar böyümә zonasının fәaliyyәti nәticәsindә buğumaralarının inkişaf etdiyi tumurcuqda (yarpağın başlancığı qoyulduqdan sonra) formalaşır. Çox vaxt G. silindrik olur, lakin 3-tәrәfli (cil, qamış), 4-tәrәfli (dodaqçiçәkkimilәr) vә 5-tәrәfli (balqabaq) dә ola bilәr; kladodi vә fillokladilәrin metamorfozlaşmış zoğlarının G.-si yastılaşmış – lent şәkilli vә ya yarpaqşәkillidir. G.-in sәthi düz, çıxıntılı, şırımlı ola bilәr. Bәzi bitkilәrin yarpaqlarının kәnarları lentşәkilli çıxıntı kimi düyündәn aşağıda yerlәşәn buğumarasına qәdәr davam edir, belә halda G. qanadlı adlanır. Borulu bitkilәrdә G.-dә 3 anatomik-topoqrafiya zonası olur; epiderma, ilkin qabıq vә ya korteks vә stel (mәrkәzi silindr). Korteksdә әsas parenxima yerlәşir vә onunla yanaşı müxtәlif mexaniki toxuma massivlәridә – kollenximlәr vә ya sklerenximalar (bir qayda olaraq, yerüstü zoğlarda), xrorenxima (yerüstü zoğlarda), ekzoderma (subitkilәrinin kökümsovları vә gövdәlәrindә) ola bilәr. Korteksin daxili qatı endospermaya (plaunkimilәrdә yoxdur) vә ya nişasta daşıyan qına (toxumlu bitkilәrin yerüstü zoğlarında) differensiasiya olunur. Çoxillik G.-in (mәs., ağac gövdәlәri vә budaqları) ikincili quruluşu var: tökülәn qabıq, alt qabıq, illik böyümә halqalı ilә oduncaq. Tәkamül prosesindә G. ilk yerüstü yarpaq gövdәli bitkilәrin – rinilәrin (bax Stel nәzәriyyәsi) telomlarının birlәşmәsindәn әmәlә gәlib. Gövdәyәbәnzәr törәmәlәrә bәzi iri yosunlarda da (qonur, yaşıl) rast gәlinir.
