GÖY CİSİMLƏRİNİN ORBİTLƏRİNİN SARSILMASI – göy cisimlәrinin real orbitlәrinin sarsılmamış Kepler orbitlәrindәn kәnara çıxması. Kepler orbitlәri konik kәsiklәr – ellips, parabola, hiperbola vә onların düzxәtli cırlaşması şәklindә tәsvir olunur (bax İki cisim mәsәlәsi). Konik kәsik boyunca olan sarsılmamış hәrәkәtә birinci yaxınlaşmada o şәrtlә hәqiqi hәrәkәt kimi baxmaq olar ki, cәzb edәn kütlәlәrdәn biri bütün digәr kütlәlәrdәn әhәmiyyәtli dәrәcәdә böyük olsun. Mәs., Günәş sistemindә әsas cisim Günәşdir, ona görә dә istәnilәn cismin Günәş әtrafındakı hәrәkәtinә birinci yaxınlaşmada ellips boyunca hәrәkәt kimi baxmaq olar. Qalan bütün digәr cisimlәrin sarsıdıcı cazibәsi bu halda kiçik olur vә yalnız böyük zaman fasilәlәrindә özünü göstәrir. Göy obyektinin efemeridlәrini hesablamaq üçün orbitin sarsılması nәticәsindә onun koordinatlarının dәyişmәsini tәyin edirlәr. Cismin orbit üzrә hәrәkәtini tәsvir etmәk üçün orbitin elementlәrinin sarsıntılarını hesablayırlar ki, bu da oskulyasiya edәn elementlәrin zamandan asılılığını tapmağa imkan verir (bax Oskul yasiyaedәn orbit). G.c.o.s.-na digәr obyektlәrin cazibәsindәn başqa, bu cisimlәrin formasının qeyrisferikliyi vә onların daxilindә kütlәnin paylanması, hәrәkәtin baş verdiyi mühitin müqavimәti, zaman keçdikcә cismin kütlәsinin dәyişmәsi, işığın tәzyiqi vә s. amillәr dә sәbәb ola bilәr. Onların YSP-nin hәrәkәtinә tәsiri xüsusilә böyükdür. Yalnız planetlәrin vә ya peyklәrin hәrәkәti deyil, hәmçinin ulduzların (mәs., ikili ulduz sistemindә) hәrәkәti dә sarsıntılara uğrayır. Hәr bir ulduzun ümumi kütlә mәrkәzi әtrafındakı hәrәkәt trayektoriyası sarsıntıya mәruz qalır. Bunun sәbәbi sistemin komponentlәrinin qeyri-sferikliyi, onların arasında gedәn maddәlәr mübadilәsi, sistemә yaxın olan digәr ulduzların cazibәsi vә hәmçinin qalak tikanın ümumi cazibә sahәsidir. G.c.o.s.-nın tәyini ağır hesablamalar tәlәb edәn mürәkkәb mәsәlәdir. Göy cisimlәrinin sarsılmış hәrәkәtinin nәzәriyyәsi göy mexanikasının әsas mәzmununu tәşkil edir.
Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
“Azərbaycan” xüsusi cildi (Az)“Azərbaycan” xüsusi cildi (rus)I CİLDII CİLDIII CİLDIV CİLDV CİLDVI CİLDVII CİLDVIII CİLDIX CİLDX CİLDXI CİLD
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (Azərbaycan dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2007 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (rus dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2012 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, I CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2009 |
| ISBN: | 978-9952-441-02-4 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, II CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2010 |
| ISBN: | 978-9952-441-05-5 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, III CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2011 |
| ISBN: | 978-9952-441-07-9 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IV CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2013 |
| ISBN: | 978-9952-441-03-1 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, V CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2014 |
| ISBN: | 978-9952-441-10-9 |
| Səhifələrin sayı: | 592 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2015 |
| ISBN: | 978-9952-441-11-6 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2016 |
| ISBN: | 978-9952-441-12-3 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VIII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | |
| ISBN: | |
| Səhifələrin sayı: |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IX CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2019 |
| ISBN: | 978-9952-441-17-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, X CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili | 2020 |
| ISBN: | 978-9952-441-18-5 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, XI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2024 |
| ISBN: | 978-9952-441-20-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
GİYAN – HƏŞTƏRXAN DÖVLƏT TƏBİƏT BİOSFER QORUĞU
GÖY CİSİMLƏRİNİN ORBİTLƏRİNİN SARSILMASI
GÖY CİSİMLƏRİNİN ORBİTLƏRİNİN SARSILMASI – göy cisimlәrinin real orbitlәrinin sarsılmamış Kepler orbitlәrindәn kәnara çıxması. Kepler orbitlәri konik kәsiklәr – ellips, parabola, hiperbola vә onların düzxәtli cırlaşması şәklindә tәsvir olunur (bax İki cisim mәsәlәsi). Konik kәsik boyunca olan sarsılmamış hәrәkәtә birinci yaxınlaşmada o şәrtlә hәqiqi hәrәkәt kimi baxmaq olar ki, cәzb edәn kütlәlәrdәn biri bütün digәr kütlәlәrdәn әhәmiyyәtli dәrәcәdә böyük olsun. Mәs., Günәş sistemindә әsas cisim Günәşdir, ona görә dә istәnilәn cismin Günәş әtrafındakı hәrәkәtinә birinci yaxınlaşmada ellips boyunca hәrәkәt kimi baxmaq olar. Qalan bütün digәr cisimlәrin sarsıdıcı cazibәsi bu halda kiçik olur vә yalnız böyük zaman fasilәlәrindә özünü göstәrir. Göy obyektinin efemeridlәrini hesablamaq üçün orbitin sarsılması nәticәsindә onun koordinatlarının dәyişmәsini tәyin edirlәr. Cismin orbit üzrә hәrәkәtini tәsvir etmәk üçün orbitin elementlәrinin sarsıntılarını hesablayırlar ki, bu da oskulyasiya edәn elementlәrin zamandan asılılığını tapmağa imkan verir (bax Oskul yasiyaedәn orbit). G.c.o.s.-na digәr obyektlәrin cazibәsindәn başqa, bu cisimlәrin formasının qeyrisferikliyi vә onların daxilindә kütlәnin paylanması, hәrәkәtin baş verdiyi mühitin müqavimәti, zaman keçdikcә cismin kütlәsinin dәyişmәsi, işığın tәzyiqi vә s. amillәr dә sәbәb ola bilәr. Onların YSP-nin hәrәkәtinә tәsiri xüsusilә böyükdür. Yalnız planetlәrin vә ya peyklәrin hәrәkәti deyil, hәmçinin ulduzların (mәs., ikili ulduz sistemindә) hәrәkәti dә sarsıntılara uğrayır. Hәr bir ulduzun ümumi kütlә mәrkәzi әtrafındakı hәrәkәt trayektoriyası sarsıntıya mәruz qalır. Bunun sәbәbi sistemin komponentlәrinin qeyri-sferikliyi, onların arasında gedәn maddәlәr mübadilәsi, sistemә yaxın olan digәr ulduzların cazibәsi vә hәmçinin qalak tikanın ümumi cazibә sahәsidir. G.c.o.s.-nın tәyini ağır hesablamalar tәlәb edәn mürәkkәb mәsәlәdir. Göy cisimlәrinin sarsılmış hәrәkәtinin nәzәriyyәsi göy mexanikasının әsas mәzmununu tәşkil edir.
GÖY CİSİMLƏRİNİN ORBİTLƏRİNİN SARSILMASI
GÖY CİSİMLƏRİNİN ORBİTLƏRİNİN SARSILMASI – göy cisimlәrinin real orbitlәrinin sarsılmamış Kepler orbitlәrindәn kәnara çıxması. Kepler orbitlәri konik kәsiklәr – ellips, parabola, hiperbola vә onların düzxәtli cırlaşması şәklindә tәsvir olunur (bax İki cisim mәsәlәsi). Konik kәsik boyunca olan sarsılmamış hәrәkәtә birinci yaxınlaşmada o şәrtlә hәqiqi hәrәkәt kimi baxmaq olar ki, cәzb edәn kütlәlәrdәn biri bütün digәr kütlәlәrdәn әhәmiyyәtli dәrәcәdә böyük olsun. Mәs., Günәş sistemindә әsas cisim Günәşdir, ona görә dә istәnilәn cismin Günәş әtrafındakı hәrәkәtinә birinci yaxınlaşmada ellips boyunca hәrәkәt kimi baxmaq olar. Qalan bütün digәr cisimlәrin sarsıdıcı cazibәsi bu halda kiçik olur vә yalnız böyük zaman fasilәlәrindә özünü göstәrir. Göy obyektinin efemeridlәrini hesablamaq üçün orbitin sarsılması nәticәsindә onun koordinatlarının dәyişmәsini tәyin edirlәr. Cismin orbit üzrә hәrәkәtini tәsvir etmәk üçün orbitin elementlәrinin sarsıntılarını hesablayırlar ki, bu da oskulyasiya edәn elementlәrin zamandan asılılığını tapmağa imkan verir (bax Oskul yasiyaedәn orbit). G.c.o.s.-na digәr obyektlәrin cazibәsindәn başqa, bu cisimlәrin formasının qeyrisferikliyi vә onların daxilindә kütlәnin paylanması, hәrәkәtin baş verdiyi mühitin müqavimәti, zaman keçdikcә cismin kütlәsinin dәyişmәsi, işığın tәzyiqi vә s. amillәr dә sәbәb ola bilәr. Onların YSP-nin hәrәkәtinә tәsiri xüsusilә böyükdür. Yalnız planetlәrin vә ya peyklәrin hәrәkәti deyil, hәmçinin ulduzların (mәs., ikili ulduz sistemindә) hәrәkәti dә sarsıntılara uğrayır. Hәr bir ulduzun ümumi kütlә mәrkәzi әtrafındakı hәrәkәt trayektoriyası sarsıntıya mәruz qalır. Bunun sәbәbi sistemin komponentlәrinin qeyri-sferikliyi, onların arasında gedәn maddәlәr mübadilәsi, sistemә yaxın olan digәr ulduzların cazibәsi vә hәmçinin qalak tikanın ümumi cazibә sahәsidir. G.c.o.s.-nın tәyini ağır hesablamalar tәlәb edәn mürәkkәb mәsәlәdir. Göy cisimlәrinin sarsılmış hәrәkәtinin nәzәriyyәsi göy mexanikasının әsas mәzmununu tәşkil edir.
