GÖYƏRÇİNLƏR (Columbidae) – göyәrçinkimilәr dәstәsindәn quş fәsilәsi. Kiçik vә ya orta ölçülüdür: uz. 17–80 sm, kütlәsi 0,3–2,5 kq olur. Bәdәn quruluşu dolğun, başı kiçik, boynu qısadır. Erkәklәri, adәtәn, dişilәrindәn iridir; bir sıra növlәrin erkәklәri daha әlvan vә ya fәrqli rәngdәdir. Rәngi açıq-boz, yaxud qonurdan parlaq sarı, yaşıl, göy vә al-qırmızıyadәk olur. Bir çox G.-in lәlәk örtüyünün boğaz, sinә vә quyruq hissәsindә ağ vә ya qara lәkәli mürәkkәb naxışı var. Bu, adәtәn, uca sәslәrlә müşayiәt olunan cütlәşmәdә onların növ markerlәri kimi xüsusi rol oynayır. Bәrk uclu vә әyilgәn әsası olan dimdiyi kiçik vә nazikdir; dar burun dәliklәri çılpaq dimdikdibi ilә örtülüdür. Kontur lәlәk örtüyü sıxdır; tiftik әsası yaxşı inkişaf etmiş lәlәklәr nazik dәridә zәif oturmuş, asanlıqla tökülür. Qanadları qısa, enli vә dәyirmilәşmişdәn uzunsov vә iti formayadәk dәyişir. Quyruğu müxtәlif uzunluqda, düz, ucu yumru vә ya itidir; 12–14 (bәzәn 16-18) sükan lәlәklәri var. Çinәdanı vә әzәlәli mәdәsi yaxşı inkişaf edib. Büzdüm vәzisi kiçik, tüksüzdür; bәzi növlәrdә olmur. G.-in 42 cinsi 5 yarımfәsilәdә birlәşib: tipik göyәrçinlәr (Columbinae, 29 cins, 180 növ), qırqovul göyәrçinlәri (Otidiphapinae, 1 cins, 1 növ), taclı göyәrçinlәr (Gourinae, 1 cins, 3 növ), dişlidimdik göyәrçinlәr (Didunculinae, 1 cins, 1 növ) vә әtyeyәn göyәrçinlәr (Treroninae, 10 cins, 123 növ). Yalnız birinci yarımfәsilәnin nümayәn dәlәri geniş yayılmışdır, digәr G.-in arealları Avropanın tropik vә subtropik qurşaqları ilә әhatәlәnir. Azәrb.-da 3 növü yaşayır: ala baxta (Columba palumbus L.), çöl göyәrçini (C. livia Gm.) vә meşә göyәrçini (C. oenas L.). vәhşi çöl göyәrçinlәri, әsasәn, sinantrop növ kimi insanlarla birlikdә bütün Yer kürәsindә yayılmışdır; çoxsaylı ev göyәrçini cinslәri ondan törәmişlәr. G.-in rasionunda bitki mәnşәli qida (toxum, meyvә, gilәmeyvә, çiçәk vә cavan yarpaqlar) üstünlük tәşkil edir; onlar hәmçinin xırda onurğasızları yeyirlәr. Yerdә vә ağacların çәtirlәrindә qidalanırlar. Müntәzәm olaraq, bәzәn dә uzun mәsafәlәrә uçanda suvatlara baş çekirlәr; başını qaldırmadan, dimdiyi ilә suyu sovuraraq içirlәr. Monoqamdırlar; әsasәn, tәk-tәk yuvalayırlar. Sadә plafonşәkilli yuvalarını ağaclarda, kollarda vә ya koğuşlarda, hәmçinin yerdә, qayalarda vә tikililәrdә qururlar. İldә 2–3 (5-dәk) dәfә kürt yatır; hәr dәfә, adәtәn, 2 (bәzәn 1) yumurta qoyur; dişisi vә erkәyi 14–18 (30-adәk) sutka kürt yatır. Valideynlәr yuvada 14–30 sutka (bәzәn 3 ayadәk) balaları yemlәyir. İlk 8–12 gün valideynlәrinin çinәdanının selikli qişasının xüsusi, kәsmiyәbәnzәr (quş südü adlanan) ifrazatı balaların tez böyümәsini tәmin edir, sonradan onu çinәdanda yum şaldılmış bitki qidaları әvәz edir. G.-in 7 növünün, o cümlәdәn seyrә göyәrçininin (әsasәn, insanların günahından) nәsli kәsilmişdir. 9 növünün nәslinin kәsilmәsi tәhlükәsi var. 90-dan çox növ vә yarım növü mühafizә olunur. G.-in bir çox növü idman ovu obyektidir.
Alabaxta (Columba palumbus).
Col goyәrcini (Columba livia).
Meşә goyәrcini (Columba oenas).
