GÖYTƏPƏ – Soqdianada (Özbәkistan, indiki Sәmәrqәnd vil.-nin Payarıq r-nu) e.ә. 9–3 әsrlәrә aid şәhәr yeri vә tәqr. e.ә. 1 әsr – eramızın 1 әsrinә aid mәzarlıq. 1984 ildә İ.D.İvanitski tәrәfindәn aşkar edilmişdir. 1993 ildәn Özbәkistan-Fransa arxeoloji ekspedisiyası (K.Rapen vә b.) tәrәfindәn әrazidә qazıntılar aparılmışdır. Hәr tәrәfindә darvazası olan dördbucaq planlı şәhәr yerinin sah. 23 ha-dır. Qala divarından 500 m mәsafәdә, ehtimal ki, şәhәrәtrafını (bәzi mәlumatlara әsasәn onun sah. 100 ha-dәk olmuşdur vә bu, Mәrkәzi Asiyada e.ә. 1-ci minilliyә aid әn iri şәhәr yeridir) әhatә edәn daha bir divarın qalıqları izlәnilmişdir. Şәhәr yerinin mәrkәzindә dәyirmi künclәri (70:70 m) olan kvadrat planlı tәpә yerlәşir, ehtimal ki, cәnub darvazasından bura panduslu yoxuş qalxırdı. Şm.-ş.-dәki ikinci tәpәdә (100:200 m) düzbucaq planlı qüllә (hünd. 10 m-dәn çox) vә şm.-q.-dәn ona birlәşәn düzbucaqlı, hünd. tәqr. 3 m olan meydança (100×80 m) saxlanılmışdır. Qazıntılar nәticәsindә şәhәr yerindә 3 dövr müәyyәnlәşdirilmişdir: I G. dövrünә (e.ә. 9–8 әsrlәr, sonu radiokarbon üsulu ilә 2690±50 il әvvәlә aid edilir) şәhәr yerinin c.-q. hissәsindәki oval planlı (2,9–3,2×2 m, yaxud bir qәdәr çox) 4 yazımqazma aiddir. Kürәdә bişmiş yapma, o cümlәdәn naxışlı keramika (qәhvәyi, yaxud qonur-qırmızı üçbucaqlar, ziqzaqlar, sarı vә ya açıq sarı fonda şaquli, yaxud üfüqi zolaqlar), әsasәn, açıq formalıdır; daş oraqlar, cilalayıcı alәtlәr, sürtgәclәr vә s. tapılmışdır. II G. dövründә (e.ә. 7 әsrin birinci yarısı, yaxud e.ә. 6 әsr – e.ә. 4 әsr) mәskәn, yaxud onun bir hissәsi möhrә divarla әhatәlәnmiş, çiy kәrpicdәn monumental tikililәr meydana gәlmişdir. Mәrkәzi hissәdә dairәvi planlı, 2 bürcü vә dar girişi olan düzbucaq planlı bina (120×100 m) tikilmişdir; sonralar ona bitişik olan daxili hәyәtli düzbucaqlı bina (tәrәflәri 15 m, divarlarının qalınlığı 3 m) inşa edilmişdir. Otaqlardan birindә oval formalı ocaq-“mehrab” vә çiy kәrpicdәn olan podium qalıqlarına rast gәlinmişdir; binada vә onun әtrafında tәmiz qum, heyvan sümüklәri ilә doldurulmuş çoxsaylı quyular var. Ayini kompleks kimi izah edilәn tikili, ehtimal ki, II G. dövrünün hansısa mәrhәlәsindә yarımdairәvi bürclәri olan divarla әhatәlәnmişdir. Tapıntılar arasında dulus çarxında düzәldilmiş müxtәlif ölçülü konusvarısilindrik qablar, tunc mәmulatlar vә s. var. II G. dövrünün sonunda monumental tikililәr düzbucaqlı vә kvadrat formalı çiy kәrpicdәn tikilmiş yeni binalar üçün bünövrә olmuşdur. Onlardan biri “hökmdarın iqamәtgahı” kimi şәrh edilsә dә, planı aydın deyil. III G. dövrü (e.ә. 4 әsrin sonu – e.ә. 3 әsr) bir neçә quyu vә standart çiy kәrpicdәn (45×45×14 sm) tikilmiş, üzәrindә mazğalı olan qala divarları (qalınlığı 3 m) ilә tәmsil olunur. Tәqr. e.ә. 3 әsrin sonlarında mәskәn namәlum sәbәblәrdәn tәrk edilmişdir. Sonralar c.-ş.-dәki tәpә nekropol kimi istifadә olunmuşdur. Trapesiyaşәkilli planda kamerası (3,70×3,2 m) vә şaquli dromosu (dәrinliyi 6,5 m) olan katakomba tәdqiq edilmişdir; burada dәfn olunmuş 25–30 yaşlı qadının paltarı üstdәn silindrik içiboş qızıl bәzәklәrlә (345 әdәd tapılmışdır), kәmәri firuzә qaşlı qızıl pilәklәrlә, üz örtüyü isә Roma vә Hindistan şüşә muncuqları ilә işlәnmişdir. Digәr tapıntılar arasında simurq quşunun stilizә olunmuş tәsvirlәri ilә bәzәdilmiş Çinin Xan dövrünә aid güzgü, kiçik gümüş cam; parça çantada sümük daraq, dәmir qayçı, iy var. Dromosun cәnub divarındakı 2 dairәvi kameradan 4 keramik qab, üçayaqlı dәmir buxurdan, hündür altlığı vә 2 qövsşәkilli qulpu olan tunc qazan, heyvan sümüklәri tapılmışdır. Kompleks e.ә. 1 әsr – eramızın 1 әsrinә aid edilir.
Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
“Azərbaycan” xüsusi cildi (Az)“Azərbaycan” xüsusi cildi (rus)I CİLDII CİLDIII CİLDIV CİLDV CİLDVI CİLDVII CİLDVIII CİLDIX CİLDX CİLDXI CİLD
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (Azərbaycan dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2007 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (rus dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2012 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, I CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2009 |
| ISBN: | 978-9952-441-02-4 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, II CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2010 |
| ISBN: | 978-9952-441-05-5 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, III CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2011 |
| ISBN: | 978-9952-441-07-9 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IV CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2013 |
| ISBN: | 978-9952-441-03-1 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, V CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2014 |
| ISBN: | 978-9952-441-10-9 |
| Səhifələrin sayı: | 592 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2015 |
| ISBN: | 978-9952-441-11-6 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2016 |
| ISBN: | 978-9952-441-12-3 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VIII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | |
| ISBN: | |
| Səhifələrin sayı: |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IX CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2019 |
| ISBN: | 978-9952-441-17-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, X CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili | 2020 |
| ISBN: | 978-9952-441-18-5 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, XI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2024 |
| ISBN: | 978-9952-441-20-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
GİYAN – HƏŞTƏRXAN DÖVLƏT TƏBİƏT BİOSFER QORUĞU
GÖYTƏPƏ
GÖYTƏPƏ – Soqdianada (Özbәkistan, indiki Sәmәrqәnd vil.-nin Payarıq r-nu) e.ә. 9–3 әsrlәrә aid şәhәr yeri vә tәqr. e.ә. 1 әsr – eramızın 1 әsrinә aid mәzarlıq. 1984 ildә İ.D.İvanitski tәrәfindәn aşkar edilmişdir. 1993 ildәn Özbәkistan-Fransa arxeoloji ekspedisiyası (K.Rapen vә b.) tәrәfindәn әrazidә qazıntılar aparılmışdır. Hәr tәrәfindә darvazası olan dördbucaq planlı şәhәr yerinin sah. 23 ha-dır. Qala divarından 500 m mәsafәdә, ehtimal ki, şәhәrәtrafını (bәzi mәlumatlara әsasәn onun sah. 100 ha-dәk olmuşdur vә bu, Mәrkәzi Asiyada e.ә. 1-ci minilliyә aid әn iri şәhәr yeridir) әhatә edәn daha bir divarın qalıqları izlәnilmişdir. Şәhәr yerinin mәrkәzindә dәyirmi künclәri (70:70 m) olan kvadrat planlı tәpә yerlәşir, ehtimal ki, cәnub darvazasından bura panduslu yoxuş qalxırdı. Şm.-ş.-dәki ikinci tәpәdә (100:200 m) düzbucaq planlı qüllә (hünd. 10 m-dәn çox) vә şm.-q.-dәn ona birlәşәn düzbucaqlı, hünd. tәqr. 3 m olan meydança (100×80 m) saxlanılmışdır. Qazıntılar nәticәsindә şәhәr yerindә 3 dövr müәyyәnlәşdirilmişdir: I G. dövrünә (e.ә. 9–8 әsrlәr, sonu radiokarbon üsulu ilә 2690±50 il әvvәlә aid edilir) şәhәr yerinin c.-q. hissәsindәki oval planlı (2,9–3,2×2 m, yaxud bir qәdәr çox) 4 yazımqazma aiddir. Kürәdә bişmiş yapma, o cümlәdәn naxışlı keramika (qәhvәyi, yaxud qonur-qırmızı üçbucaqlar, ziqzaqlar, sarı vә ya açıq sarı fonda şaquli, yaxud üfüqi zolaqlar), әsasәn, açıq formalıdır; daş oraqlar, cilalayıcı alәtlәr, sürtgәclәr vә s. tapılmışdır. II G. dövründә (e.ә. 7 әsrin birinci yarısı, yaxud e.ә. 6 әsr – e.ә. 4 әsr) mәskәn, yaxud onun bir hissәsi möhrә divarla әhatәlәnmiş, çiy kәrpicdәn monumental tikililәr meydana gәlmişdir. Mәrkәzi hissәdә dairәvi planlı, 2 bürcü vә dar girişi olan düzbucaq planlı bina (120×100 m) tikilmişdir; sonralar ona bitişik olan daxili hәyәtli düzbucaqlı bina (tәrәflәri 15 m, divarlarının qalınlığı 3 m) inşa edilmişdir. Otaqlardan birindә oval formalı ocaq-“mehrab” vә çiy kәrpicdәn olan podium qalıqlarına rast gәlinmişdir; binada vә onun әtrafında tәmiz qum, heyvan sümüklәri ilә doldurulmuş çoxsaylı quyular var. Ayini kompleks kimi izah edilәn tikili, ehtimal ki, II G. dövrünün hansısa mәrhәlәsindә yarımdairәvi bürclәri olan divarla әhatәlәnmişdir. Tapıntılar arasında dulus çarxında düzәldilmiş müxtәlif ölçülü konusvarısilindrik qablar, tunc mәmulatlar vә s. var. II G. dövrünün sonunda monumental tikililәr düzbucaqlı vә kvadrat formalı çiy kәrpicdәn tikilmiş yeni binalar üçün bünövrә olmuşdur. Onlardan biri “hökmdarın iqamәtgahı” kimi şәrh edilsә dә, planı aydın deyil. III G. dövrü (e.ә. 4 әsrin sonu – e.ә. 3 әsr) bir neçә quyu vә standart çiy kәrpicdәn (45×45×14 sm) tikilmiş, üzәrindә mazğalı olan qala divarları (qalınlığı 3 m) ilә tәmsil olunur. Tәqr. e.ә. 3 әsrin sonlarında mәskәn namәlum sәbәblәrdәn tәrk edilmişdir. Sonralar c.-ş.-dәki tәpә nekropol kimi istifadә olunmuşdur. Trapesiyaşәkilli planda kamerası (3,70×3,2 m) vә şaquli dromosu (dәrinliyi 6,5 m) olan katakomba tәdqiq edilmişdir; burada dәfn olunmuş 25–30 yaşlı qadının paltarı üstdәn silindrik içiboş qızıl bәzәklәrlә (345 әdәd tapılmışdır), kәmәri firuzә qaşlı qızıl pilәklәrlә, üz örtüyü isә Roma vә Hindistan şüşә muncuqları ilә işlәnmişdir. Digәr tapıntılar arasında simurq quşunun stilizә olunmuş tәsvirlәri ilә bәzәdilmiş Çinin Xan dövrünә aid güzgü, kiçik gümüş cam; parça çantada sümük daraq, dәmir qayçı, iy var. Dromosun cәnub divarındakı 2 dairәvi kameradan 4 keramik qab, üçayaqlı dәmir buxurdan, hündür altlığı vә 2 qövsşәkilli qulpu olan tunc qazan, heyvan sümüklәri tapılmışdır. Kompleks e.ә. 1 әsr – eramızın 1 әsrinә aid edilir.
GÖYTƏPƏ
GÖYTƏPƏ – Soqdianada (Özbәkistan, indiki Sәmәrqәnd vil.-nin Payarıq r-nu) e.ә. 9–3 әsrlәrә aid şәhәr yeri vә tәqr. e.ә. 1 әsr – eramızın 1 әsrinә aid mәzarlıq. 1984 ildә İ.D.İvanitski tәrәfindәn aşkar edilmişdir. 1993 ildәn Özbәkistan-Fransa arxeoloji ekspedisiyası (K.Rapen vә b.) tәrәfindәn әrazidә qazıntılar aparılmışdır. Hәr tәrәfindә darvazası olan dördbucaq planlı şәhәr yerinin sah. 23 ha-dır. Qala divarından 500 m mәsafәdә, ehtimal ki, şәhәrәtrafını (bәzi mәlumatlara әsasәn onun sah. 100 ha-dәk olmuşdur vә bu, Mәrkәzi Asiyada e.ә. 1-ci minilliyә aid әn iri şәhәr yeridir) әhatә edәn daha bir divarın qalıqları izlәnilmişdir. Şәhәr yerinin mәrkәzindә dәyirmi künclәri (70:70 m) olan kvadrat planlı tәpә yerlәşir, ehtimal ki, cәnub darvazasından bura panduslu yoxuş qalxırdı. Şm.-ş.-dәki ikinci tәpәdә (100:200 m) düzbucaq planlı qüllә (hünd. 10 m-dәn çox) vә şm.-q.-dәn ona birlәşәn düzbucaqlı, hünd. tәqr. 3 m olan meydança (100×80 m) saxlanılmışdır. Qazıntılar nәticәsindә şәhәr yerindә 3 dövr müәyyәnlәşdirilmişdir: I G. dövrünә (e.ә. 9–8 әsrlәr, sonu radiokarbon üsulu ilә 2690±50 il әvvәlә aid edilir) şәhәr yerinin c.-q. hissәsindәki oval planlı (2,9–3,2×2 m, yaxud bir qәdәr çox) 4 yazımqazma aiddir. Kürәdә bişmiş yapma, o cümlәdәn naxışlı keramika (qәhvәyi, yaxud qonur-qırmızı üçbucaqlar, ziqzaqlar, sarı vә ya açıq sarı fonda şaquli, yaxud üfüqi zolaqlar), әsasәn, açıq formalıdır; daş oraqlar, cilalayıcı alәtlәr, sürtgәclәr vә s. tapılmışdır. II G. dövründә (e.ә. 7 әsrin birinci yarısı, yaxud e.ә. 6 әsr – e.ә. 4 әsr) mәskәn, yaxud onun bir hissәsi möhrә divarla әhatәlәnmiş, çiy kәrpicdәn monumental tikililәr meydana gәlmişdir. Mәrkәzi hissәdә dairәvi planlı, 2 bürcü vә dar girişi olan düzbucaq planlı bina (120×100 m) tikilmişdir; sonralar ona bitişik olan daxili hәyәtli düzbucaqlı bina (tәrәflәri 15 m, divarlarının qalınlığı 3 m) inşa edilmişdir. Otaqlardan birindә oval formalı ocaq-“mehrab” vә çiy kәrpicdәn olan podium qalıqlarına rast gәlinmişdir; binada vә onun әtrafında tәmiz qum, heyvan sümüklәri ilә doldurulmuş çoxsaylı quyular var. Ayini kompleks kimi izah edilәn tikili, ehtimal ki, II G. dövrünün hansısa mәrhәlәsindә yarımdairәvi bürclәri olan divarla әhatәlәnmişdir. Tapıntılar arasında dulus çarxında düzәldilmiş müxtәlif ölçülü konusvarısilindrik qablar, tunc mәmulatlar vә s. var. II G. dövrünün sonunda monumental tikililәr düzbucaqlı vә kvadrat formalı çiy kәrpicdәn tikilmiş yeni binalar üçün bünövrә olmuşdur. Onlardan biri “hökmdarın iqamәtgahı” kimi şәrh edilsә dә, planı aydın deyil. III G. dövrü (e.ә. 4 әsrin sonu – e.ә. 3 әsr) bir neçә quyu vә standart çiy kәrpicdәn (45×45×14 sm) tikilmiş, üzәrindә mazğalı olan qala divarları (qalınlığı 3 m) ilә tәmsil olunur. Tәqr. e.ә. 3 әsrin sonlarında mәskәn namәlum sәbәblәrdәn tәrk edilmişdir. Sonralar c.-ş.-dәki tәpә nekropol kimi istifadә olunmuşdur. Trapesiyaşәkilli planda kamerası (3,70×3,2 m) vә şaquli dromosu (dәrinliyi 6,5 m) olan katakomba tәdqiq edilmişdir; burada dәfn olunmuş 25–30 yaşlı qadının paltarı üstdәn silindrik içiboş qızıl bәzәklәrlә (345 әdәd tapılmışdır), kәmәri firuzә qaşlı qızıl pilәklәrlә, üz örtüyü isә Roma vә Hindistan şüşә muncuqları ilә işlәnmişdir. Digәr tapıntılar arasında simurq quşunun stilizә olunmuş tәsvirlәri ilә bәzәdilmiş Çinin Xan dövrünә aid güzgü, kiçik gümüş cam; parça çantada sümük daraq, dәmir qayçı, iy var. Dromosun cәnub divarındakı 2 dairәvi kameradan 4 keramik qab, üçayaqlı dәmir buxurdan, hündür altlığı vә 2 qövsşәkilli qulpu olan tunc qazan, heyvan sümüklәri tapılmışdır. Kompleks e.ә. 1 әsr – eramızın 1 әsrinә aid edilir.
