GÜLƏBƏTİN – 1) tel halına salınmış qızılı, gümüşü vә ya bürüncü sap; 2) eyni adlı sap ilә tünd rәngli ağır parçalar (tirmә, mәxmәr, xara vә s.) üzәrindә tikmә növü. G. tikmәdәn bәzi geyimlәrin (arxalıq, çәpkәn, araqçın, külah vә s.) vә mәişәt әşyalarının (daraq vә saat qabı, mütәkkә, balınc, örtük, taxça vә rәf pәrdәlәri vә s.) bәzәdilmәsindә istifadә olunurdu. G. tikmәlәrdә nәbati, hәndәsi vә zoomorf tәsvirlәrә, müxtәlif rәmzi işarәlәrә, әrәbdilli yazılara vә s. rast gәlinirdi. G. işlәmә texnikasına görә hamar vә qabarıq olurdu. “Zәminduzi” adlanan hamar tikmә növündә düzbucaqlı taxta çәrçivәdәn (kargah) istifadә olunurdu. Müvafiq parça kargaha tarım çәkildikdәn sonra, üzәrinә kağızdan kәsilmiş naxış eskizini qoyub әvvәlcә adi sapla, sonra isә zәrli vә ya gülәbәtin saplarla paralel tikilirdi. “Mәlihәduz” adlanan vә, әsasәn, haşiyә bәzәyindә istifadә olunan qabarıq tikmә növü “örtmә” tikişlә (bir-birinә paralel vә çox sıx) icra olunurdu: naxışların qabarıq çıxması üçün qalın sap vә qaytandan istifadә edilirdi. G. Yaxın Şәrq, Orta Asiya vә Qafqaz xalqları arasında, o cümlәdәn 20 әsrin әvvәllәrinәdәk Azәrb.-da, әsasәn, Tәbriz, Şamaxı, Naxçıvan, Bakı, Gәncә, Şuşa, Quba vә s. yerlәrdә geniş yayılmışdı. 16 әsrdә Tәbrizdә Sәfәvi şahlarının xüsusi toxuculuq karxanaları fәaliyyәt göstәrirdi. Milli Azәrbaycan Tarixi Muzeyindә, Naxçıvan Dövlәt Tarix Muzeyindә, hәmçinin rayon tarix-diyarşünaslıq muzeylәrindә G. nümunәlәrindәn ibarәt zәngin kolleksiyalar saxlanılır.
19 әsrә aid Azәrbaycan gülәbәtin tikmә nümunәlәri: 1 – daraq qabları. Mәxmәr; 2 – araqçın. Mәxmәr, ipәk, tirmә;
3 – qobur, patrontaş. Mәxmәr, sümük. Milli Azәrbaycan Tarixi Muzeyi.
