GÜNƏŞ MAQNETİZMİ – Günәşdә maqnit sahәsinin yaranması vә dinamikası ilә bağlı fiziki proseslәr kompleksi. Maqnit sahәlәri, hәrәkәt edәn Günәş plazması ilә sıx qarşılıqlı tәsirdә olur vә maqnit hidrodinamikası metodları ilә tәsvir edilir. Günәş lәkәlәrinin vә lәkәlәrin xaricindәki aktiv oblastların maqnit sahәlәri ilә Günәşin ümumi maqnit sahәsini fәrqlәndirirlәr. İlk dәfә 1908 ildә ABŞ astronomu C.Heyl lәkәlәrin spektrlәrindә udulma xәtlәrinin parçalanmasına görә Günәşdә maqnit sahәsini kәşf etmişdir (bax Zeyeman effekti). Adәtәn güclü maqnit sahәsini ölçmәk üçün udulma xәttinin Zeyeman komponentlәrini ayrı-ayrı müşahidә etmәyә imkan verәn dairәvi polyarlaşma analizatorundan istifadә olunur. Zәif maqnit sahәsi zamanı isә әn dәqiq ölçmәlәr Günәş maqnitoqrafının kömәyi ilә aparılır. Ola bilsin ki, G.m. Günәş atm.-inin yuxarı qatlarının qızmasına, zәrrәciklәrin sürәtlәnmәsi vә onların planetlәrarası fәzaya çıxmasına G.m. sәbәb olur, Günәş alışmaları vә s. kimi bir çox Günәş aktivliyi hadisәlәrindә әsas rol oynayır. Zәif maqnit sahәlәri qazın qızması baş verәn yüksәk parlaqlıqlı sahәlәrlә bağlıdır. Lakin maqnit sahәsinin 1400 E-dәn artıq lokal güclәnmәsi qazın soyumasına vә Günәş lәkәlәrinin әmәlә gәlmәsinә sәbәb olur. Lәkәlәrә daha yüksәk (5000 E-ә qәdәr) maqnit sahәlәri mәxsusdur. Ehtimal ki, lәkәlәrin qruplarında maqnit sahәlәrinin qarşılıqlı tәsiri Günәş alışmalarına sәbәb olur. 55°-dәn böyük olan heliosentrik enliklәrdә ümumi maqnit sahәsi dipol sahәsi kimi ölçülür. Ona müvәqqәti rәqslәr xarakterikdir vә ayrı-ayrı illәrdә ümumi maqnit sahәsinin enlik üzrә paylanması dipol sahәsinin paylanmasından çox fәrqlәnir. Müәyyәn edilmişdir ki, Günәş aktivliyinin maks.-u dövründә qütblәrdә maqnit sahәsinin işarәsi dәyişir. Günәşin yekun maqnit sahәsi tәqr. 27–28 gün periodla vә ~1E amplitudla dәyişir. Bütün Günәş aktivliyi hadisәlәri öz mәnşәinә görә Günәşin maqnit sahәsinә borcludur. Belәliklә, G.m. Günәşin konvektiv zonasından Yerin maqnitosferinә qәdәr olan müxtәlif fәza oblastlarında baş verәn proseslәr arasındakı qarşılıqlı tәsir zәncirindә açar rolunu oynayır.
Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
“Azərbaycan” xüsusi cildi (Az)“Azərbaycan” xüsusi cildi (rus)I CİLDII CİLDIII CİLDIV CİLDV CİLDVI CİLDVII CİLDVIII CİLDIX CİLDX CİLDXI CİLD
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (Azərbaycan dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2007 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (rus dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2012 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, I CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2009 |
| ISBN: | 978-9952-441-02-4 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, II CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2010 |
| ISBN: | 978-9952-441-05-5 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, III CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2011 |
| ISBN: | 978-9952-441-07-9 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IV CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2013 |
| ISBN: | 978-9952-441-03-1 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, V CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2014 |
| ISBN: | 978-9952-441-10-9 |
| Səhifələrin sayı: | 592 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2015 |
| ISBN: | 978-9952-441-11-6 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2016 |
| ISBN: | 978-9952-441-12-3 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VIII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | |
| ISBN: | |
| Səhifələrin sayı: |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IX CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2019 |
| ISBN: | 978-9952-441-17-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, X CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili | 2020 |
| ISBN: | 978-9952-441-18-5 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, XI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2024 |
| ISBN: | 978-9952-441-20-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
GİYAN – HƏŞTƏRXAN DÖVLƏT TƏBİƏT BİOSFER QORUĞU
GÜNƏŞ MAQNETİZMİ
GÜNƏŞ MAQNETİZMİ – Günәşdә maqnit sahәsinin yaranması vә dinamikası ilә bağlı fiziki proseslәr kompleksi. Maqnit sahәlәri, hәrәkәt edәn Günәş plazması ilә sıx qarşılıqlı tәsirdә olur vә maqnit hidrodinamikası metodları ilә tәsvir edilir. Günәş lәkәlәrinin vә lәkәlәrin xaricindәki aktiv oblastların maqnit sahәlәri ilә Günәşin ümumi maqnit sahәsini fәrqlәndirirlәr. İlk dәfә 1908 ildә ABŞ astronomu C.Heyl lәkәlәrin spektrlәrindә udulma xәtlәrinin parçalanmasına görә Günәşdә maqnit sahәsini kәşf etmişdir (bax Zeyeman effekti). Adәtәn güclü maqnit sahәsini ölçmәk üçün udulma xәttinin Zeyeman komponentlәrini ayrı-ayrı müşahidә etmәyә imkan verәn dairәvi polyarlaşma analizatorundan istifadә olunur. Zәif maqnit sahәsi zamanı isә әn dәqiq ölçmәlәr Günәş maqnitoqrafının kömәyi ilә aparılır. Ola bilsin ki, G.m. Günәş atm.-inin yuxarı qatlarının qızmasına, zәrrәciklәrin sürәtlәnmәsi vә onların planetlәrarası fәzaya çıxmasına G.m. sәbәb olur, Günәş alışmaları vә s. kimi bir çox Günәş aktivliyi hadisәlәrindә әsas rol oynayır. Zәif maqnit sahәlәri qazın qızması baş verәn yüksәk parlaqlıqlı sahәlәrlә bağlıdır. Lakin maqnit sahәsinin 1400 E-dәn artıq lokal güclәnmәsi qazın soyumasına vә Günәş lәkәlәrinin әmәlә gәlmәsinә sәbәb olur. Lәkәlәrә daha yüksәk (5000 E-ә qәdәr) maqnit sahәlәri mәxsusdur. Ehtimal ki, lәkәlәrin qruplarında maqnit sahәlәrinin qarşılıqlı tәsiri Günәş alışmalarına sәbәb olur. 55°-dәn böyük olan heliosentrik enliklәrdә ümumi maqnit sahәsi dipol sahәsi kimi ölçülür. Ona müvәqqәti rәqslәr xarakterikdir vә ayrı-ayrı illәrdә ümumi maqnit sahәsinin enlik üzrә paylanması dipol sahәsinin paylanmasından çox fәrqlәnir. Müәyyәn edilmişdir ki, Günәş aktivliyinin maks.-u dövründә qütblәrdә maqnit sahәsinin işarәsi dәyişir. Günәşin yekun maqnit sahәsi tәqr. 27–28 gün periodla vә ~1E amplitudla dәyişir. Bütün Günәş aktivliyi hadisәlәri öz mәnşәinә görә Günәşin maqnit sahәsinә borcludur. Belәliklә, G.m. Günәşin konvektiv zonasından Yerin maqnitosferinә qәdәr olan müxtәlif fәza oblastlarında baş verәn proseslәr arasındakı qarşılıqlı tәsir zәncirindә açar rolunu oynayır.
GÜNƏŞ MAQNETİZMİ
GÜNƏŞ MAQNETİZMİ – Günәşdә maqnit sahәsinin yaranması vә dinamikası ilә bağlı fiziki proseslәr kompleksi. Maqnit sahәlәri, hәrәkәt edәn Günәş plazması ilә sıx qarşılıqlı tәsirdә olur vә maqnit hidrodinamikası metodları ilә tәsvir edilir. Günәş lәkәlәrinin vә lәkәlәrin xaricindәki aktiv oblastların maqnit sahәlәri ilә Günәşin ümumi maqnit sahәsini fәrqlәndirirlәr. İlk dәfә 1908 ildә ABŞ astronomu C.Heyl lәkәlәrin spektrlәrindә udulma xәtlәrinin parçalanmasına görә Günәşdә maqnit sahәsini kәşf etmişdir (bax Zeyeman effekti). Adәtәn güclü maqnit sahәsini ölçmәk üçün udulma xәttinin Zeyeman komponentlәrini ayrı-ayrı müşahidә etmәyә imkan verәn dairәvi polyarlaşma analizatorundan istifadә olunur. Zәif maqnit sahәsi zamanı isә әn dәqiq ölçmәlәr Günәş maqnitoqrafının kömәyi ilә aparılır. Ola bilsin ki, G.m. Günәş atm.-inin yuxarı qatlarının qızmasına, zәrrәciklәrin sürәtlәnmәsi vә onların planetlәrarası fәzaya çıxmasına G.m. sәbәb olur, Günәş alışmaları vә s. kimi bir çox Günәş aktivliyi hadisәlәrindә әsas rol oynayır. Zәif maqnit sahәlәri qazın qızması baş verәn yüksәk parlaqlıqlı sahәlәrlә bağlıdır. Lakin maqnit sahәsinin 1400 E-dәn artıq lokal güclәnmәsi qazın soyumasına vә Günәş lәkәlәrinin әmәlә gәlmәsinә sәbәb olur. Lәkәlәrә daha yüksәk (5000 E-ә qәdәr) maqnit sahәlәri mәxsusdur. Ehtimal ki, lәkәlәrin qruplarında maqnit sahәlәrinin qarşılıqlı tәsiri Günәş alışmalarına sәbәb olur. 55°-dәn böyük olan heliosentrik enliklәrdә ümumi maqnit sahәsi dipol sahәsi kimi ölçülür. Ona müvәqqәti rәqslәr xarakterikdir vә ayrı-ayrı illәrdә ümumi maqnit sahәsinin enlik üzrә paylanması dipol sahәsinin paylanmasından çox fәrqlәnir. Müәyyәn edilmişdir ki, Günәş aktivliyinin maks.-u dövründә qütblәrdә maqnit sahәsinin işarәsi dәyişir. Günәşin yekun maqnit sahәsi tәqr. 27–28 gün periodla vә ~1E amplitudla dәyişir. Bütün Günәş aktivliyi hadisәlәri öz mәnşәinә görә Günәşin maqnit sahәsinә borcludur. Belәliklә, G.m. Günәşin konvektiv zonasından Yerin maqnitosferinә qәdәr olan müxtәlif fәza oblastlarında baş verәn proseslәr arasındakı qarşılıqlı tәsir zәncirindә açar rolunu oynayır.
