GÜNƏŞ RADİASİYASI – Günәşin elektromaqnit vә korpuskulyar şüalanması. G.r. Yerdә baş verәn proseslәrin әksәriyyәti üçün enerji mәnbәyidir. K o r p u s k u l y a r G.r., әsasәn, protonlardan ibarәt olub Yer әtrafında 300–1500 km⁄san sürәtә malikdir. Günәş alışmaları zamanı böyük enerjili (5×107–2×1010 eV) zәrrәciklәr (әsasәn, protonlar) yaranır. Onlar kosmik şüaların Günәş komponentini tәşkil edir vә Yerә gәlәn kosmik şüaların variasiyasını qismәn izah edir. Günәş γ-şüalanmasından radiodiapa zonadәk bütün elektromaqnit dalğalarında enerji şüalandırır. Günәşin e l e k t r o m a q n i t şüalanmasının әsas hissәsi spektrin görünәn hissәsinә düşür. Bu oblastda Yer atm.-inә daxil olan radiasiya seli 1,95 kal/(sm2×dәq) vә ya 1,36·10–6 erq/(sm2×san)-dir (bax Günәş sabiti). Hesab edilir ki, Günәş aktivliyinin maks.-unda Günәşin şüalanması bir qәdәr yüksәlir, lakin әgәr bu baş verirsә dә o, faizin hissәlәrini keçmir. Günәşin radioşüalanması kifayәt qәdәr zәifdir vә o, Yer atm.-indәn tam keçmir, çünki Yer atm.-i radio diapazonda yalnız bir neçә millimetrdәn bir neçә metrә qәdәr uz.-da olan dalğalara açıqdır. R e n t g e n vә u l t r a b ә n ö v ş ә y i şüalanmanı Yer atm.-i udduğundan bu oblast atm.-dәn kәnarda müşahidә edilir. U l t r a b ә n ö v ş ә y i ş ü a l a n m a (dalğa uz. 3000 Å – 100 Å) vә r e n t g e n ş ü a l a n m a s ı (dalğa uz. 100 Å – 1Å) kәsilmәz spektr dә vә ayrı-ayrı xәtlәrdә şüalanmadan ibarәtdir. Rentgen şüalanmasının intensivliyi Günәşin aktivliyilә әlaqәdar kәskin dәyişir. Yer әtrafında ultrabәnövşәyi vә rentgen şüalanması selinin nisbәtәn kiçik enerji [15 erq/(sm2×san)-dәn az)] daşımasına baxmayaraq, bu şüalanmalar Yer atm.-inin yuxarı qatlarına çox güclü tәsir edir.
Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
“Azərbaycan” xüsusi cildi (Az)“Azərbaycan” xüsusi cildi (rus)I CİLDII CİLDIII CİLDIV CİLDV CİLDVI CİLDVII CİLDVIII CİLDIX CİLDX CİLDXI CİLD
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (Azərbaycan dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2007 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (rus dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2012 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, I CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2009 |
| ISBN: | 978-9952-441-02-4 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, II CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2010 |
| ISBN: | 978-9952-441-05-5 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, III CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2011 |
| ISBN: | 978-9952-441-07-9 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IV CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2013 |
| ISBN: | 978-9952-441-03-1 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, V CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2014 |
| ISBN: | 978-9952-441-10-9 |
| Səhifələrin sayı: | 592 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2015 |
| ISBN: | 978-9952-441-11-6 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2016 |
| ISBN: | 978-9952-441-12-3 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VIII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | |
| ISBN: | |
| Səhifələrin sayı: |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IX CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2019 |
| ISBN: | 978-9952-441-17-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, X CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili | 2020 |
| ISBN: | 978-9952-441-18-5 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, XI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2024 |
| ISBN: | 978-9952-441-20-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
GİYAN – HƏŞTƏRXAN DÖVLƏT TƏBİƏT BİOSFER QORUĞU
GÜNƏŞ RADİASİYASI
GÜNƏŞ RADİASİYASI – Günәşin elektromaqnit vә korpuskulyar şüalanması. G.r. Yerdә baş verәn proseslәrin әksәriyyәti üçün enerji mәnbәyidir. K o r p u s k u l y a r G.r., әsasәn, protonlardan ibarәt olub Yer әtrafında 300–1500 km⁄san sürәtә malikdir. Günәş alışmaları zamanı böyük enerjili (5×107–2×1010 eV) zәrrәciklәr (әsasәn, protonlar) yaranır. Onlar kosmik şüaların Günәş komponentini tәşkil edir vә Yerә gәlәn kosmik şüaların variasiyasını qismәn izah edir. Günәş γ-şüalanmasından radiodiapa zonadәk bütün elektromaqnit dalğalarında enerji şüalandırır. Günәşin e l e k t r o m a q n i t şüalanmasının әsas hissәsi spektrin görünәn hissәsinә düşür. Bu oblastda Yer atm.-inә daxil olan radiasiya seli 1,95 kal/(sm2×dәq) vә ya 1,36·10–6 erq/(sm2×san)-dir (bax Günәş sabiti). Hesab edilir ki, Günәş aktivliyinin maks.-unda Günәşin şüalanması bir qәdәr yüksәlir, lakin әgәr bu baş verirsә dә o, faizin hissәlәrini keçmir. Günәşin radioşüalanması kifayәt qәdәr zәifdir vә o, Yer atm.-indәn tam keçmir, çünki Yer atm.-i radio diapazonda yalnız bir neçә millimetrdәn bir neçә metrә qәdәr uz.-da olan dalğalara açıqdır. R e n t g e n vә u l t r a b ә n ö v ş ә y i şüalanmanı Yer atm.-i udduğundan bu oblast atm.-dәn kәnarda müşahidә edilir. U l t r a b ә n ö v ş ә y i ş ü a l a n m a (dalğa uz. 3000 Å – 100 Å) vә r e n t g e n ş ü a l a n m a s ı (dalğa uz. 100 Å – 1Å) kәsilmәz spektr dә vә ayrı-ayrı xәtlәrdә şüalanmadan ibarәtdir. Rentgen şüalanmasının intensivliyi Günәşin aktivliyilә әlaqәdar kәskin dәyişir. Yer әtrafında ultrabәnövşәyi vә rentgen şüalanması selinin nisbәtәn kiçik enerji [15 erq/(sm2×san)-dәn az)] daşımasına baxmayaraq, bu şüalanmalar Yer atm.-inin yuxarı qatlarına çox güclü tәsir edir.
GÜNƏŞ RADİASİYASI
GÜNƏŞ RADİASİYASI – Günәşin elektromaqnit vә korpuskulyar şüalanması. G.r. Yerdә baş verәn proseslәrin әksәriyyәti üçün enerji mәnbәyidir. K o r p u s k u l y a r G.r., әsasәn, protonlardan ibarәt olub Yer әtrafında 300–1500 km⁄san sürәtә malikdir. Günәş alışmaları zamanı böyük enerjili (5×107–2×1010 eV) zәrrәciklәr (әsasәn, protonlar) yaranır. Onlar kosmik şüaların Günәş komponentini tәşkil edir vә Yerә gәlәn kosmik şüaların variasiyasını qismәn izah edir. Günәş γ-şüalanmasından radiodiapa zonadәk bütün elektromaqnit dalğalarında enerji şüalandırır. Günәşin e l e k t r o m a q n i t şüalanmasının әsas hissәsi spektrin görünәn hissәsinә düşür. Bu oblastda Yer atm.-inә daxil olan radiasiya seli 1,95 kal/(sm2×dәq) vә ya 1,36·10–6 erq/(sm2×san)-dir (bax Günәş sabiti). Hesab edilir ki, Günәş aktivliyinin maks.-unda Günәşin şüalanması bir qәdәr yüksәlir, lakin әgәr bu baş verirsә dә o, faizin hissәlәrini keçmir. Günәşin radioşüalanması kifayәt qәdәr zәifdir vә o, Yer atm.-indәn tam keçmir, çünki Yer atm.-i radio diapazonda yalnız bir neçә millimetrdәn bir neçә metrә qәdәr uz.-da olan dalğalara açıqdır. R e n t g e n vә u l t r a b ә n ö v ş ә y i şüalanmanı Yer atm.-i udduğundan bu oblast atm.-dәn kәnarda müşahidә edilir. U l t r a b ә n ö v ş ә y i ş ü a l a n m a (dalğa uz. 3000 Å – 100 Å) vә r e n t g e n ş ü a l a n m a s ı (dalğa uz. 100 Å – 1Å) kәsilmәz spektr dә vә ayrı-ayrı xәtlәrdә şüalanmadan ibarәtdir. Rentgen şüalanmasının intensivliyi Günәşin aktivliyilә әlaqәdar kәskin dәyişir. Yer әtrafında ultrabәnövşәyi vә rentgen şüalanması selinin nisbәtәn kiçik enerji [15 erq/(sm2×san)-dәn az)] daşımasına baxmayaraq, bu şüalanmalar Yer atm.-inin yuxarı qatlarına çox güclü tәsir edir.
