GÜNƏŞ SİSTEMİ – Günәş әtrafında dolanan göy cisimlәri toplusu. Bura daxildir: 8 planet, planetlәrin peyklәri, kiçik planetlәr (asteroidlәr), kometlәr, meteorlar, kosmik toz vә s. G.s. planetlәrinin düzülüşü Günәşdәn uzaqlaşma sırasında belәdir: Merkuri, Venera, Yer, Mars, Yupiter, Saturn, Uran vә Neptun. İlk 4 planet Yer qrupunu yaradır vә quruluşuna görә Yeri xatırladır, sonrakı 4 planet isә mürәkkәb quruluşa malik nәhәng-planetlәr qrupu yaradır. Merkuri vә Veneradan başqa, qalan bütün planetlәrin peyki var, nәhәng planetlәr isә әlavә olaraq halqaya da malikdir. G.s.-ndә mәsafә vahidi olaraq astronomik vahid (Yerlә Günәş arasındakı orta mәsafә) qәbul edilmişdir. İşıq bu mәsafәni 8 dәq 10 san-yә keçir. Planetlәr, müstәvisi Yer orbitinin müstәvisinә yaxın olan orbitlәr üzrә dolanır. Planetlәrin dolanma dövrü Merkuridә 0,24 ildәn Neptunda 165 ilәdәk, mәxsusi dolanma dövrü Yupiterdә 0,413 sutkadan Venerada 243 sutkayadәk müddәti әhatә edir. Planetlәrin düzülüşündәki vә hәrәkәtindәki bu qanunauyğunluqlar onu göstәrir ki, G.s. kosmik cisimlәrin tәsadüfi yığınından ibarәt deyil vә o, vahid bir prosesdә әmәlә gәlmişdir. Ona görә dә G.s.- nin hәr hansı bir cisminin öyrәnilmәsi, bütün G.s.-nin mәnşәyi ilә yanaşı, bizim Yer kürәsinin dә mәnşәyini, tәkamülünü vә müasir quruluşunu aydınlaşdırır. Asteroidlәr onlarla metrdәn yüzlәrlә kilometrәdәk ölçülәri olan cisimlәri әhatә edir. Onların orbitlәrinin çox hissәsi Mars vә Yupiterin orbitlәri arasından keçir (asteroidlәrin Baş qurşağı). Kometlәrin әksәriyyәti parabolaya yaxın orbitlәr üzrә bütün mümkün istiqamәtlәrdә fırlanır. Kometlәrin bir hissәsi, diametri onlarla vә yüzlәrlә a.Ʋ.-ә bәrabәr olan dartılmış orbitlәrә malikdir. Periodik kometlәr adlanan bu kometlәrdә düz hәrәkәt (Günәş әtrafında fırlanma istiqamәti) üstünlük tәşkil edir. G.s. Qalaktika mәrkәzi әtrafında tәqr. 240 km/san sürәtlә 225–250 mln. ilә tam bir dövr edir. G.s.-nin xüsusi quruluşa malik olması onun formalaşması zamanı baş verәn proseslәrin mürәkkәbliyini әks etdirir. Kosmik era G.s.-ni öyrәnmәk üçün astronomiya qarşısında tamamilә yeni perspektivlәr açmışdır.
Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
“Azərbaycan” xüsusi cildi (Az)“Azərbaycan” xüsusi cildi (rus)I CİLDII CİLDIII CİLDIV CİLDV CİLDVI CİLDVII CİLDVIII CİLDIX CİLDX CİLDXI CİLD
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (Azərbaycan dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2007 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (rus dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2012 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, I CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2009 |
| ISBN: | 978-9952-441-02-4 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, II CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2010 |
| ISBN: | 978-9952-441-05-5 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, III CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2011 |
| ISBN: | 978-9952-441-07-9 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IV CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2013 |
| ISBN: | 978-9952-441-03-1 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, V CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2014 |
| ISBN: | 978-9952-441-10-9 |
| Səhifələrin sayı: | 592 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2015 |
| ISBN: | 978-9952-441-11-6 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2016 |
| ISBN: | 978-9952-441-12-3 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VIII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | |
| ISBN: | |
| Səhifələrin sayı: |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IX CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2019 |
| ISBN: | 978-9952-441-17-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, X CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili | 2020 |
| ISBN: | 978-9952-441-18-5 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, XI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2024 |
| ISBN: | 978-9952-441-20-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
GİYAN – HƏŞTƏRXAN DÖVLƏT TƏBİƏT BİOSFER QORUĞU
GÜNƏŞ SİSTEMİ
GÜNƏŞ SİSTEMİ – Günәş әtrafında dolanan göy cisimlәri toplusu. Bura daxildir: 8 planet, planetlәrin peyklәri, kiçik planetlәr (asteroidlәr), kometlәr, meteorlar, kosmik toz vә s. G.s. planetlәrinin düzülüşü Günәşdәn uzaqlaşma sırasında belәdir: Merkuri, Venera, Yer, Mars, Yupiter, Saturn, Uran vә Neptun. İlk 4 planet Yer qrupunu yaradır vә quruluşuna görә Yeri xatırladır, sonrakı 4 planet isә mürәkkәb quruluşa malik nәhәng-planetlәr qrupu yaradır. Merkuri vә Veneradan başqa, qalan bütün planetlәrin peyki var, nәhәng planetlәr isә әlavә olaraq halqaya da malikdir. G.s.-ndә mәsafә vahidi olaraq astronomik vahid (Yerlә Günәş arasındakı orta mәsafә) qәbul edilmişdir. İşıq bu mәsafәni 8 dәq 10 san-yә keçir. Planetlәr, müstәvisi Yer orbitinin müstәvisinә yaxın olan orbitlәr üzrә dolanır. Planetlәrin dolanma dövrü Merkuridә 0,24 ildәn Neptunda 165 ilәdәk, mәxsusi dolanma dövrü Yupiterdә 0,413 sutkadan Venerada 243 sutkayadәk müddәti әhatә edir. Planetlәrin düzülüşündәki vә hәrәkәtindәki bu qanunauyğunluqlar onu göstәrir ki, G.s. kosmik cisimlәrin tәsadüfi yığınından ibarәt deyil vә o, vahid bir prosesdә әmәlә gәlmişdir. Ona görә dә G.s.- nin hәr hansı bir cisminin öyrәnilmәsi, bütün G.s.-nin mәnşәyi ilә yanaşı, bizim Yer kürәsinin dә mәnşәyini, tәkamülünü vә müasir quruluşunu aydınlaşdırır. Asteroidlәr onlarla metrdәn yüzlәrlә kilometrәdәk ölçülәri olan cisimlәri әhatә edir. Onların orbitlәrinin çox hissәsi Mars vә Yupiterin orbitlәri arasından keçir (asteroidlәrin Baş qurşağı). Kometlәrin әksәriyyәti parabolaya yaxın orbitlәr üzrә bütün mümkün istiqamәtlәrdә fırlanır. Kometlәrin bir hissәsi, diametri onlarla vә yüzlәrlә a.Ʋ.-ә bәrabәr olan dartılmış orbitlәrә malikdir. Periodik kometlәr adlanan bu kometlәrdә düz hәrәkәt (Günәş әtrafında fırlanma istiqamәti) üstünlük tәşkil edir. G.s. Qalaktika mәrkәzi әtrafında tәqr. 240 km/san sürәtlә 225–250 mln. ilә tam bir dövr edir. G.s.-nin xüsusi quruluşa malik olması onun formalaşması zamanı baş verәn proseslәrin mürәkkәbliyini әks etdirir. Kosmik era G.s.-ni öyrәnmәk üçün astronomiya qarşısında tamamilә yeni perspektivlәr açmışdır.
GÜNƏŞ SİSTEMİ
GÜNƏŞ SİSTEMİ – Günәş әtrafında dolanan göy cisimlәri toplusu. Bura daxildir: 8 planet, planetlәrin peyklәri, kiçik planetlәr (asteroidlәr), kometlәr, meteorlar, kosmik toz vә s. G.s. planetlәrinin düzülüşü Günәşdәn uzaqlaşma sırasında belәdir: Merkuri, Venera, Yer, Mars, Yupiter, Saturn, Uran vә Neptun. İlk 4 planet Yer qrupunu yaradır vә quruluşuna görә Yeri xatırladır, sonrakı 4 planet isә mürәkkәb quruluşa malik nәhәng-planetlәr qrupu yaradır. Merkuri vә Veneradan başqa, qalan bütün planetlәrin peyki var, nәhәng planetlәr isә әlavә olaraq halqaya da malikdir. G.s.-ndә mәsafә vahidi olaraq astronomik vahid (Yerlә Günәş arasındakı orta mәsafә) qәbul edilmişdir. İşıq bu mәsafәni 8 dәq 10 san-yә keçir. Planetlәr, müstәvisi Yer orbitinin müstәvisinә yaxın olan orbitlәr üzrә dolanır. Planetlәrin dolanma dövrü Merkuridә 0,24 ildәn Neptunda 165 ilәdәk, mәxsusi dolanma dövrü Yupiterdә 0,413 sutkadan Venerada 243 sutkayadәk müddәti әhatә edir. Planetlәrin düzülüşündәki vә hәrәkәtindәki bu qanunauyğunluqlar onu göstәrir ki, G.s. kosmik cisimlәrin tәsadüfi yığınından ibarәt deyil vә o, vahid bir prosesdә әmәlә gәlmişdir. Ona görә dә G.s.- nin hәr hansı bir cisminin öyrәnilmәsi, bütün G.s.-nin mәnşәyi ilә yanaşı, bizim Yer kürәsinin dә mәnşәyini, tәkamülünü vә müasir quruluşunu aydınlaşdırır. Asteroidlәr onlarla metrdәn yüzlәrlә kilometrәdәk ölçülәri olan cisimlәri әhatә edir. Onların orbitlәrinin çox hissәsi Mars vә Yupiterin orbitlәri arasından keçir (asteroidlәrin Baş qurşağı). Kometlәrin әksәriyyәti parabolaya yaxın orbitlәr üzrә bütün mümkün istiqamәtlәrdә fırlanır. Kometlәrin bir hissәsi, diametri onlarla vә yüzlәrlә a.Ʋ.-ә bәrabәr olan dartılmış orbitlәrә malikdir. Periodik kometlәr adlanan bu kometlәrdә düz hәrәkәt (Günәş әtrafında fırlanma istiqamәti) üstünlük tәşkil edir. G.s. Qalaktika mәrkәzi әtrafında tәqr. 240 km/san sürәtlә 225–250 mln. ilә tam bir dövr edir. G.s.-nin xüsusi quruluşa malik olması onun formalaşması zamanı baş verәn proseslәrin mürәkkәbliyini әks etdirir. Kosmik era G.s.-ni öyrәnmәk üçün astronomiya qarşısında tamamilә yeni perspektivlәr açmışdır.
