GÜNƏŞİN RADİOŞÜALANMASI – Günәşin radiodalğalar intervalında (mm-in hissәlәrindәn bir neçә km-ә qәdәr olan dalğa diapazonunda) şüalanması. G.r. 20-ci әsrin 30-cu illәrinin ortalarında radio qәbuledicidә әngәl yaranan zaman aşkar edilmiş vә Günәş aktivliyindәki dәyişmәlәrlә әlaqәlәndirilmişdi. 1942 ildә a k t i v G ü n ә ş r a d i o ş ü a l a n m a s ı deyilәn bu şüalanma ilә yanaşı, desimetrlik dalğalar diapazonunda sakit Günәş radioşüalanması da qeydә alındı. G.r. 1946–47 ildәn başlayaraq ardıcıl surәtdә tәdqiq olunur. Tәxminәn 1 mm-dәn 10 m-ә qәdәr olan dalğalarda G.r. Yer sәthindә yerlәşdirilmiş radioteleskopların, daha uzun vә daha qısa dalğalarda isә kosmik aparatların kömәyilә tәdqiq edilir. Bir neçә km-dәn uzun olan dalğalarda G.r. praktik olaraq planetlәrarası qazda udulur vә onu müşahidә etmәk mümkün olmur. S a k i t G ü n ә n r a d i o ş ü a l a n m a s ı demәk olar ki, zamandan asılı olaraq dәyişmir vә Günәşin hәyәcanlanmamış atm.-inin ionlarının elektrik sahәsindә elektronların istilik şüalanması ilә әlaqәdardır. Qısadalğalı (1–3 mm) G.r. Günәş fotosferindәn, santimetrlik diapazondakı radio şüalanma – xromosferdәn, desimetrlik vә metrlik diapazondakı radioşüalanma isә Günәşin görünәn diskindәn böyük mәsafәlәrә qәdәr uzanan vә fasilәsiz olaraq planetlәrarası qaza keçәn Günәş tacından baş verir. Y a v a ş d ә y i ş ә n Günәş radioşüalanması ilk öncә Günәş lәkәlәri üzәrindәki Günәş atm.-indә olan aktiv oblastlarla vә hәmçinin flokkullarla bağlıdır. Bu cür şüalanma da istilik xarakteri daşıyır. Gurultulu G.r. olduqca müxtәlifdir vә bәzәn öz gücünә görә sakit Günәş istilik şüalanmasını milyon dәfә üstәlәyir. Millimetrlik dalğa diapazonunda mikrodalğalı gurultular qeydә alınsa da, bu növ G.r. metrlik dalğa diapazonunda üstünlük tәşkil edir. G.r. müşahidәlәrinin nәticәlәri Günәş atm.-i modelinin qurulmasında, Günәşin Yer atm.-inә tәsir mexanizminin öyrәnilmәsindә geniş istifadә olunur. Günәşin radiolokasiya üsulları ilә tәdqiqi radiolokasiya astronomiyasında öyrәnilir.
Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
“Azərbaycan” xüsusi cildi (Az)“Azərbaycan” xüsusi cildi (rus)I CİLDII CİLDIII CİLDIV CİLDV CİLDVI CİLDVII CİLDVIII CİLDIX CİLDX CİLDXI CİLD
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (Azərbaycan dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2007 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (rus dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2012 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, I CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2009 |
| ISBN: | 978-9952-441-02-4 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, II CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2010 |
| ISBN: | 978-9952-441-05-5 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, III CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2011 |
| ISBN: | 978-9952-441-07-9 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IV CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2013 |
| ISBN: | 978-9952-441-03-1 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, V CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2014 |
| ISBN: | 978-9952-441-10-9 |
| Səhifələrin sayı: | 592 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2015 |
| ISBN: | 978-9952-441-11-6 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2016 |
| ISBN: | 978-9952-441-12-3 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VIII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | |
| ISBN: | |
| Səhifələrin sayı: |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IX CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2019 |
| ISBN: | 978-9952-441-17-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, X CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili | 2020 |
| ISBN: | 978-9952-441-18-5 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, XI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2024 |
| ISBN: | 978-9952-441-20-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
GİYAN – HƏŞTƏRXAN DÖVLƏT TƏBİƏT BİOSFER QORUĞU
GÜNƏŞİN RADİOŞÜALANMASI
GÜNƏŞİN RADİOŞÜALANMASI – Günәşin radiodalğalar intervalında (mm-in hissәlәrindәn bir neçә km-ә qәdәr olan dalğa diapazonunda) şüalanması. G.r. 20-ci әsrin 30-cu illәrinin ortalarında radio qәbuledicidә әngәl yaranan zaman aşkar edilmiş vә Günәş aktivliyindәki dәyişmәlәrlә әlaqәlәndirilmişdi. 1942 ildә a k t i v G ü n ә ş r a d i o ş ü a l a n m a s ı deyilәn bu şüalanma ilә yanaşı, desimetrlik dalğalar diapazonunda sakit Günәş radioşüalanması da qeydә alındı. G.r. 1946–47 ildәn başlayaraq ardıcıl surәtdә tәdqiq olunur. Tәxminәn 1 mm-dәn 10 m-ә qәdәr olan dalğalarda G.r. Yer sәthindә yerlәşdirilmiş radioteleskopların, daha uzun vә daha qısa dalğalarda isә kosmik aparatların kömәyilә tәdqiq edilir. Bir neçә km-dәn uzun olan dalğalarda G.r. praktik olaraq planetlәrarası qazda udulur vә onu müşahidә etmәk mümkün olmur. S a k i t G ü n ә n r a d i o ş ü a l a n m a s ı demәk olar ki, zamandan asılı olaraq dәyişmir vә Günәşin hәyәcanlanmamış atm.-inin ionlarının elektrik sahәsindә elektronların istilik şüalanması ilә әlaqәdardır. Qısadalğalı (1–3 mm) G.r. Günәş fotosferindәn, santimetrlik diapazondakı radio şüalanma – xromosferdәn, desimetrlik vә metrlik diapazondakı radioşüalanma isә Günәşin görünәn diskindәn böyük mәsafәlәrә qәdәr uzanan vә fasilәsiz olaraq planetlәrarası qaza keçәn Günәş tacından baş verir. Y a v a ş d ә y i ş ә n Günәş radioşüalanması ilk öncә Günәş lәkәlәri üzәrindәki Günәş atm.-indә olan aktiv oblastlarla vә hәmçinin flokkullarla bağlıdır. Bu cür şüalanma da istilik xarakteri daşıyır. Gurultulu G.r. olduqca müxtәlifdir vә bәzәn öz gücünә görә sakit Günәş istilik şüalanmasını milyon dәfә üstәlәyir. Millimetrlik dalğa diapazonunda mikrodalğalı gurultular qeydә alınsa da, bu növ G.r. metrlik dalğa diapazonunda üstünlük tәşkil edir. G.r. müşahidәlәrinin nәticәlәri Günәş atm.-i modelinin qurulmasında, Günәşin Yer atm.-inә tәsir mexanizminin öyrәnilmәsindә geniş istifadә olunur. Günәşin radiolokasiya üsulları ilә tәdqiqi radiolokasiya astronomiyasında öyrәnilir.
GÜNƏŞİN RADİOŞÜALANMASI
GÜNƏŞİN RADİOŞÜALANMASI – Günәşin radiodalğalar intervalında (mm-in hissәlәrindәn bir neçә km-ә qәdәr olan dalğa diapazonunda) şüalanması. G.r. 20-ci әsrin 30-cu illәrinin ortalarında radio qәbuledicidә әngәl yaranan zaman aşkar edilmiş vә Günәş aktivliyindәki dәyişmәlәrlә әlaqәlәndirilmişdi. 1942 ildә a k t i v G ü n ә ş r a d i o ş ü a l a n m a s ı deyilәn bu şüalanma ilә yanaşı, desimetrlik dalğalar diapazonunda sakit Günәş radioşüalanması da qeydә alındı. G.r. 1946–47 ildәn başlayaraq ardıcıl surәtdә tәdqiq olunur. Tәxminәn 1 mm-dәn 10 m-ә qәdәr olan dalğalarda G.r. Yer sәthindә yerlәşdirilmiş radioteleskopların, daha uzun vә daha qısa dalğalarda isә kosmik aparatların kömәyilә tәdqiq edilir. Bir neçә km-dәn uzun olan dalğalarda G.r. praktik olaraq planetlәrarası qazda udulur vә onu müşahidә etmәk mümkün olmur. S a k i t G ü n ә n r a d i o ş ü a l a n m a s ı demәk olar ki, zamandan asılı olaraq dәyişmir vә Günәşin hәyәcanlanmamış atm.-inin ionlarının elektrik sahәsindә elektronların istilik şüalanması ilә әlaqәdardır. Qısadalğalı (1–3 mm) G.r. Günәş fotosferindәn, santimetrlik diapazondakı radio şüalanma – xromosferdәn, desimetrlik vә metrlik diapazondakı radioşüalanma isә Günәşin görünәn diskindәn böyük mәsafәlәrә qәdәr uzanan vә fasilәsiz olaraq planetlәrarası qaza keçәn Günәş tacından baş verir. Y a v a ş d ә y i ş ә n Günәş radioşüalanması ilk öncә Günәş lәkәlәri üzәrindәki Günәş atm.-indә olan aktiv oblastlarla vә hәmçinin flokkullarla bağlıdır. Bu cür şüalanma da istilik xarakteri daşıyır. Gurultulu G.r. olduqca müxtәlifdir vә bәzәn öz gücünә görә sakit Günәş istilik şüalanmasını milyon dәfә üstәlәyir. Millimetrlik dalğa diapazonunda mikrodalğalı gurultular qeydә alınsa da, bu növ G.r. metrlik dalğa diapazonunda üstünlük tәşkil edir. G.r. müşahidәlәrinin nәticәlәri Günәş atm.-i modelinin qurulmasında, Günәşin Yer atm.-inә tәsir mexanizminin öyrәnilmәsindә geniş istifadә olunur. Günәşin radiolokasiya üsulları ilә tәdqiqi radiolokasiya astronomiyasında öyrәnilir.
