GÜRCÜ DİLİ – gürcülәrin dili. Gürcüstanın dövlәt dilidir. Azәrb., İran, Türkiyә, RF, İsraildә dә yayılmışdır. Bu dildә danışanların ümumi sayı tәqr. 4,5 mln. nәfәrdir (2006). Onlardan 4,2 mln. nәfәr Gürcüstanda (2002; 3 mln. nәfәr G.d.-ndәn ana dili kimi, qalanı isә ikinci dil kimi istifadә edir), tәqr. 40 min nәfәr Türkiyәdә (2002), tәqr. 170 min nәfәr RF-dә (2010) yaşayır.
G.d. kartvel dillәrinә daxildir. Müasir G.d.-nin Kartli, Kaxeti (әdәbi dil onlara әsaslanır), İmereti, Raça, Leçxumi, Quriya, Cavaxeti, Mesx, acar dialektlәri var (Gürcüstanın müvafiq tarixi vilayәtlәrinin әrazilәrindә yayılmışdır). Şәrqi Gürcüstanın arxaik dağ dialektlәri (xevsur, moxev, mtiulo-qudamakar, tuş, pşav) xüsusilә fәrqlәnir. 3 dialekt ölkә sәrhәdlәrindәn kәnarda (Azәrb.-da yengiloy, İranda Fereydәn, Türkiyәdә imerxev) yayılmışdır.
Müasir G.d.-ndә 5 sait, 28 samit fonem var. Morfonoloji әvәzlәnmә, demәk olar ki, tamamilә yoxdur. Vurğu zәifdir, mәna dәyişdirici funksiyaya malik deyil. Morfologiyası zәngindir. Cins kateqoriyası yoxdur. G.d.-ndә vahid hallanma növü var (isimlәrdә 6 hal vә 2 say forması). Bәzi qoşmalar hal sonluqlarından çәtinliklә seçilir.
Feillәr tәsirli, tәsirsiz, statik, dinamikdir. Söz sırası sәrbәstdir. Xәbәr, әsasәn, cümlәnin sonunda gәlir. Leksikası zәngindir. Ən qәdim yazılı abidәlәri 5 әsrә aiddir. (bax Gürcü yazısı).
Qafqazәtrafı әrazilәrdә xristianlığın yayılmasından (4 әsr) az sonra G.d. ardıcıl yazılı vә әdәbi әnәnәlәrә malik olmuşdur. Ədәbi G.d.-nin tarixi iki dövrә bölünür: qәdim (5–11 әsr) vә yeni (12 әsrdәn başlayaraq). Bәzәn orta gürcü dövrünü dә (12–18 әsrlәr) – dünyәvi әdәbiyyatın inkişafı dövrünü (Ş.Rustaveli, S.Orbeliani, D.Quramişvili vә b.) fәrqlәndirirlәr. 19 әsrdә әdәbi dilin islahatı vә onun danışıq normalarına yaxınlaşması, әsasәn, İ.Çavçavadze vә A.Seretelinin fәaliyyәti ilә bağlıdır.
Əd.: Р у д е н к о Б.Т. Грамматика грузинского языка. М.; Л, 1940; A r o n s o n H.İ. Georgian: areading grammar. Columbus, 1990; H e w i t t B.G. Georgian: a structural reference grammar. Amsterdam, 1995.
