HACI MƏHƏMMƏDƏLİ ŞİRVANİ, H a c ı M ә h ә m m ә d ә l i A x u n d İ s g ә n d ә r o ğ l u (әdәbi tәxәllüsü Fani; tәqr. 1783, Şamaxı – tәqr. 1859) – Azәr b. alimi, sәyyah, tarixçi, mütәfәkkir, maarifçi, әdib, şair. Hacı Zeynalabdin Şirvaninin qardaşı. Ailәsi 1785 ildә İraqın Kәrbala ş.- nә köçmüşdü. H.M.Ş. Kәrbәlada tәhsil almış, tәqr. 30 il әrzindә Yaxın vә Orta Şәrq ölkәlәrini, Hindistan vә Orta Asiyanı sәyahәt etmişdir. 4 әsәri mәlumdur: “Əl bürhan fişәrәfәtül-insan “ (“İnsan şәrәfi haqqında dәlil”, 1829–30 illәrdә tamamlanmışdır), “Moftahül-hәyat” (“Hәyatın başlanğıcı”) vә “Hәqiqәtül-hәrayiq” (“Hәqiqәtlәrin hәqiqәti”, 1836–37) әsәrlәrindә hәmin ölkәlәrin ictimai-siyasi tarixi, mәdәni hәyatı, fәlsәfi fikir, әdәbiyyat, tәlim-tәrbiyә mәsәlәlәrinә vә s., “Tәbbә kimyuni” (“Kimyәvi şәfa”, 1830–31) әsәri isә tәbabәtә vә kimya elminә hәsr olunmuşdur. Şeirlәr yazmışdır. Əlyazmaları Londonda Britaniya muzeyindә (kitabxanasında), Qәrbi Berlinin Mәrkәzi kitabxanasında, Kabil vә Tehranda şәxsi kitabxanalarda saxlanılır.










