HAKALTEKLƏR (naua dilindә “koma sahiblәri” mәnasını verәn şahkalli vә teko sözlәrindәn yaranmışdır; özlәrini k u h v i n a k, hәrfәn “müqәddәs adamlar” adlandırırlar) – Mәrkәzi Amerikada qәrbi mayyalar qrupuna aid hindi xalqı. Qvatemalanın şm.-q.-indә (Ueuetenanqo dep-tinin şm.-ında, 70 min nәfәrdәn çox, 2014), Syerra-de-los-Kuçumatanes dağlarının q. әtәklәrindә vә Meksikanın c.-ş.-indә (Çyapas ştatının ş.-indә, tәqr. 2 min nәfәr) yaşayırlar. Hakaltek (popti) dilindә, hәmçinin ispan dilindә (әsasәn, kişilәr) danışırlar. Dindarların çoxu xristiandır. Mәdәniyyәtlәri kanhoballara yaxındır. İspan işğalınadәk (1525) mamelәrә bac verirdilәr. 19 әsrin ikinci yarısında, hәmçinin Qvatemalada vәtәndaş müharibәsi zamanı (1960–90-cı illәr) Meksikaya köçmüşlәr. Əsas mәşğuliyyәtlәri tala әkinçiliyidir. Vәhşi quşların vә xırda heyvanların ovlanmasında gil kürәciklәr atan qәdim nәfәs borucuğundan istifadә; naxışlı toxuculuq (uipili – qurşaq, çiyinlik vә s.), ağac üzәrindә oyma, hörmә, zәrgәrlik; qәdim mayya tәqvimi saxlanılmışdır. İldırım, yağış vә mәhsul allahlarına, dağ sahibinә (Yul Kahe), şәxsi, yerli vә ailәvi ruhlara-kömәkçilәrә (naqual, tonal) sitayiş edirlәr; mağaralarda, quyuların vә bulaqların yanında, әkin sahәlәrindә nәzir vә qurban verirlәr. Ayinlәri kahin şamanlar (çiman) vә cadugәrlәr (kunlum) icra edirlәr. Yeni illә (Vayeb, İhumitabil) üst-üstә düşәn Hakaltenanq bayramında (fevralın 2-si) vәzifәli şәxslәrin (“senyorlar”) әvәz olunması mәrasimi vә ayini-vәtәndaş qardaşlıqları (kofradi) üzvlәrinin seçkilәri keçirilir. Bayramlar güllәr, maskarad rәqslәri (ovçu, maral, cöngә, mavrlar, kortes vә s. rәqslәr), fleyta, tәbil, marimba vә s.-nin çalğısı ilә müşayiәt olunur.
Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
“Azərbaycan” xüsusi cildi (Az)“Azərbaycan” xüsusi cildi (rus)I CİLDII CİLDIII CİLDIV CİLDV CİLDVI CİLDVII CİLDVIII CİLDIX CİLDX CİLDXI CİLD
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (Azərbaycan dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2007 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (rus dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2012 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, I CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2009 |
| ISBN: | 978-9952-441-02-4 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, II CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2010 |
| ISBN: | 978-9952-441-05-5 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, III CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2011 |
| ISBN: | 978-9952-441-07-9 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IV CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2013 |
| ISBN: | 978-9952-441-03-1 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, V CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2014 |
| ISBN: | 978-9952-441-10-9 |
| Səhifələrin sayı: | 592 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2015 |
| ISBN: | 978-9952-441-11-6 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2016 |
| ISBN: | 978-9952-441-12-3 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VIII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | |
| ISBN: | |
| Səhifələrin sayı: |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IX CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2019 |
| ISBN: | 978-9952-441-17-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, X CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili | 2020 |
| ISBN: | 978-9952-441-18-5 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, XI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2024 |
| ISBN: | 978-9952-441-20-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
GİYAN – HƏŞTƏRXAN DÖVLƏT TƏBİƏT BİOSFER QORUĞU
HAKALTEKLƏR
HAKALTEKLƏR (naua dilindә “koma sahiblәri” mәnasını verәn şahkalli vә teko sözlәrindәn yaranmışdır; özlәrini k u h v i n a k, hәrfәn “müqәddәs adamlar” adlandırırlar) – Mәrkәzi Amerikada qәrbi mayyalar qrupuna aid hindi xalqı. Qvatemalanın şm.-q.-indә (Ueuetenanqo dep-tinin şm.-ında, 70 min nәfәrdәn çox, 2014), Syerra-de-los-Kuçumatanes dağlarının q. әtәklәrindә vә Meksikanın c.-ş.-indә (Çyapas ştatının ş.-indә, tәqr. 2 min nәfәr) yaşayırlar. Hakaltek (popti) dilindә, hәmçinin ispan dilindә (әsasәn, kişilәr) danışırlar. Dindarların çoxu xristiandır. Mәdәniyyәtlәri kanhoballara yaxındır. İspan işğalınadәk (1525) mamelәrә bac verirdilәr. 19 әsrin ikinci yarısında, hәmçinin Qvatemalada vәtәndaş müharibәsi zamanı (1960–90-cı illәr) Meksikaya köçmüşlәr. Əsas mәşğuliyyәtlәri tala әkinçiliyidir. Vәhşi quşların vә xırda heyvanların ovlanmasında gil kürәciklәr atan qәdim nәfәs borucuğundan istifadә; naxışlı toxuculuq (uipili – qurşaq, çiyinlik vә s.), ağac üzәrindә oyma, hörmә, zәrgәrlik; qәdim mayya tәqvimi saxlanılmışdır. İldırım, yağış vә mәhsul allahlarına, dağ sahibinә (Yul Kahe), şәxsi, yerli vә ailәvi ruhlara-kömәkçilәrә (naqual, tonal) sitayiş edirlәr; mağaralarda, quyuların vә bulaqların yanında, әkin sahәlәrindә nәzir vә qurban verirlәr. Ayinlәri kahin şamanlar (çiman) vә cadugәrlәr (kunlum) icra edirlәr. Yeni illә (Vayeb, İhumitabil) üst-üstә düşәn Hakaltenanq bayramında (fevralın 2-si) vәzifәli şәxslәrin (“senyorlar”) әvәz olunması mәrasimi vә ayini-vәtәndaş qardaşlıqları (kofradi) üzvlәrinin seçkilәri keçirilir. Bayramlar güllәr, maskarad rәqslәri (ovçu, maral, cöngә, mavrlar, kortes vә s. rәqslәr), fleyta, tәbil, marimba vә s.-nin çalğısı ilә müşayiәt olunur.
HAKALTEKLƏR
HAKALTEKLƏR (naua dilindә “koma sahiblәri” mәnasını verәn şahkalli vә teko sözlәrindәn yaranmışdır; özlәrini k u h v i n a k, hәrfәn “müqәddәs adamlar” adlandırırlar) – Mәrkәzi Amerikada qәrbi mayyalar qrupuna aid hindi xalqı. Qvatemalanın şm.-q.-indә (Ueuetenanqo dep-tinin şm.-ında, 70 min nәfәrdәn çox, 2014), Syerra-de-los-Kuçumatanes dağlarının q. әtәklәrindә vә Meksikanın c.-ş.-indә (Çyapas ştatının ş.-indә, tәqr. 2 min nәfәr) yaşayırlar. Hakaltek (popti) dilindә, hәmçinin ispan dilindә (әsasәn, kişilәr) danışırlar. Dindarların çoxu xristiandır. Mәdәniyyәtlәri kanhoballara yaxındır. İspan işğalınadәk (1525) mamelәrә bac verirdilәr. 19 әsrin ikinci yarısında, hәmçinin Qvatemalada vәtәndaş müharibәsi zamanı (1960–90-cı illәr) Meksikaya köçmüşlәr. Əsas mәşğuliyyәtlәri tala әkinçiliyidir. Vәhşi quşların vә xırda heyvanların ovlanmasında gil kürәciklәr atan qәdim nәfәs borucuğundan istifadә; naxışlı toxuculuq (uipili – qurşaq, çiyinlik vә s.), ağac üzәrindә oyma, hörmә, zәrgәrlik; qәdim mayya tәqvimi saxlanılmışdır. İldırım, yağış vә mәhsul allahlarına, dağ sahibinә (Yul Kahe), şәxsi, yerli vә ailәvi ruhlara-kömәkçilәrә (naqual, tonal) sitayiş edirlәr; mağaralarda, quyuların vә bulaqların yanında, әkin sahәlәrindә nәzir vә qurban verirlәr. Ayinlәri kahin şamanlar (çiman) vә cadugәrlәr (kunlum) icra edirlәr. Yeni illә (Vayeb, İhumitabil) üst-üstә düşәn Hakaltenanq bayramında (fevralın 2-si) vәzifәli şәxslәrin (“senyorlar”) әvәz olunması mәrasimi vә ayini-vәtәndaş qardaşlıqları (kofradi) üzvlәrinin seçkilәri keçirilir. Bayramlar güllәr, maskarad rәqslәri (ovçu, maral, cöngә, mavrlar, kortes vә s. rәqslәr), fleyta, tәbil, marimba vә s.-nin çalğısı ilә müşayiәt olunur.
