HÁLLE – AFR-dә, Saksoniya-Anhalt federal әrazisindә şәhәr. Əh. 241,4 min (2006); Leypsiq vә digәr qonşu şәhәrlәrlә әh. 1,4 mln. nәfәrdәn çox olan polisentrik aqlomerasiyaya daxildir. Mühüm nәql. qovşağı. H.-dәn Leypsiq, Berlin, Kassel, Maqdeburq şәhәrlәrinә d.y. xәtlәri keçir. Zaale çayının sahilindә port. Halla qalasının inşası haqqında yazılı mәnbәlәrdә ilk mәlumat 806 ilә aiddir. 981 ildә H.-yә gömrük vә yol, hәmçinin sikkәlәrin zәrb edilmәsi hüququ verildi. 1281 ildә Hanza şәhәri kimi qeyd olunur. 1478 ildә Maqdeburq arxiyepiskopunun qoşunları şәhәri әlә keçirdikdәn sonra H. imtiyazlarını itirdi. 1541 ildә şәhәrdә Reformasiya başladı. 1680 ildә H. Brandenburq kurfürstlüyünә, 1701 ildә Prussiya krallığına daxil edildi. 20 әsrin әvvәllәrindә H.-nin sürәtli inkişafı şәhәrәtrafında qonur kömür yataqlarının istismarı ilә әlaqәdardır. 1945 il martın 31-dә Amerika-Britaniya aviasiyasının bombardmanı nәticәsindә böyük dağıntılara mәruz qalmışdır. 1945–90 illәrdә Almaniya Demokratik Resp.-nın tәrkibindә olmuşdur. 1960–70-ci illәrdә H. çox saylı kimya z-dları olan iri sәnaye rayonunun mәrkәzi idi. 1990-cı illәrdә bir çox müәssisә bağlandı; H. AFR-dә işsizlik sәviyyәsinә görә birinci yerlәrdәn birini tuturdu. Orta әsr planlı Köhnә şәhәrin mәrkәzindәki Bazar meydanında Marienkirxe (1529–54) kilsәsi, Qırmızı zәng qüllәsi (1418–1506) vә H.-dә doğulmuş G.F.Hendelin abidәsi var. Şәhәrin digәr tikililәri: Moritsburq qәsri (1484–1503; hazırda Saksoniya – Anhalt federal әrazisinin incәsәnәt muzeyidir), dominikçi baş kilsәsi (14 әsrin 1-ci yarısı), Moritskirxe kilsәsi (1388–16 әsr). “Leopoldina” tәbiyyat elmlәri akademiyası, Martin Lüter un-ti [1817 ildә Halle (1694) vә Vittenberq (1502) un-tlәrinin birlәşmәsindәn yaranmışdır; bina 1832–34, memar K.F.Şinkel], Ali incәsәnәt vә dizayn mәktәbi, Ali yevangelist kilsә musiqisi mәktәbi (1926), un-t kitabxanası (1696); Muzeylәr arasında ibtidai tarix (1823), şәhәr, “Bitlz” qrupu (2000), alman dәmir yolları (2003), duz (şәhәrin qәrb hissәsindәki duz yataqları 13 әsrin sonlarından 1964 ilәdәk işlәnilmişdir) muzeylәri, G.F.Hendelin ev-muzeyi (1948 ildә H. musiqi muzeyi kimi yaradılmışdır) var. Opera teatrı, şәhәr dram teatrı (2005 ildә şәhәr kukla teatrı ilә birlәşdirilmişdir), “Ştayntor-varyete” (1889) vә s. “Taliya teater” uşaq vә gәnclәr şәhәr teatrı (1952; indiki adı 1990 ildәn). 1997 ildәn uşaq vә gәnclәr teatrlarının “Verkştatt-tage” beynәlxalq biyennalesini keçirir. 17 әsrdәn H. Almaniyanın musiqi mәrkәzlәrindәn biridir. S.Şeydt vә V.F.Baxın hәyat vә yaradıcılığı H. ilә bağlıdır. P.Frans ad. xor akademiyası (1814), şәhәr oğlanlar xoru (12 әsrdәn; Almaniyada әn qәdimlәrindәn biri), Dövlәt filarmonik orkestri (1948), Hendel festivalı (1922 ildәn; 1952 ildәn hәr il), Beynәlxalq Hendel cәmiyyәti (1955) fәaliyyәt göstәrir. Qadın vә kişi beynәlxalq şahmat turnirlәri (1967 ildәn) keçirilir. H. işgüzar xidmәtlәr, elm, mәdәniyyәt vә tәhsil (işlәyәnlәrin 65%-i bu sahәdә çalışır) mәrkәzidir. Əsasәn, maşınqayırma (Ammendorf r-nunda sәrnişin vaqonlarının, buxar qazanlarının, kimya vә yeyinti sәnayesi üçün avadanlıqların, dәzgahların, elektrotexnika mәmulatlarının istehsalı) vә yeyinti (o cümlәdәn şәkәr) sәnayesi inkişaf etmişdir. Xırda poliqrafiya, tikiş, dәri ayaqqabı müәssisәlәri fәaliyyәt göstәrir.
Market meydanı. Halle ş.
