HALOFİLLƏR (yun. άλς duz vә ...fil) – yalnız yüksәk duzluluq şәraitindә yaşayan orqanizmlәr. H.-ә әsasәn 30‰-dәn aşağı duzluluğa dözmәyәn heyvanlar, radiolyarilәr, rifәmәlәgәtirәn mәrcanlar, riflәrdә vә manqr cәngәlliklәrindә yaşayanlar, әksәr dәrisitikanlılar, başıayaqlı molyusklar, bir çox xәrçәngkimilәr vә b.aiddir. H. hәmçinin duzluluğu 24-dәn 100 vә hәtta 300 ‰-ә qәdәr olan materikdaxili su hövzәlәrindә yaşayan heyvanlardır. Mәs., bәzi rotatorilәr, Artemia salina xәrçәngi, Aedestogoi ağcaqanadının sürfәsi vә b. Osmotik tәnzimlәmәnin kömәyi ilә H. bәdәn mayesindә onları әhatә edәn dәniz suyunda daha az olan osmotik aktiv maddәlәrin nisbәtәn daimi konsentrasiyasını saxlayır. Çox şorlaşmış torpaqlarda bitәn bitkilәr halofitlәr adlanır. Onlar öz toxumalarında duz toplama qabiliyyәtinә görә fәrqlәnirlәr. Onlardan bәzilәri (şoran bitkilәri olan evhalofitlәr) duzların yüksәk qatılığına davamlı olub xeyli miqdarda duz toplayır; onlar şoranlarda bitir, yarpaqları vә gövdәlәri әtli olur (duzlaq çoğanı, çәrәn vә bir sıra sәhra yarımkolları). Digәrlәri (kino halofitlәr) onlarda toplanmış duzları xüsusi vәziciklәrin kömәyilә ifraz edirlәr, nәticәdә quru havada bitkilәr duz tәbәqәsi ilә örtülür. Sәhralarda vә quru çöllәrdә bitәndә vә ayağı, yulğun növlәri vә b. aiddir. Kök sistemi duzları az hopduran bitkilәr (qlikohalofitlәr) dә mәlumdur (yovşan növlәri vә şorlaşmış yarımsәhra bitkilәri). Manqr bitkilәri dә H.-ә aid edilir. Halofil mikroorqanizmlәr NaCl-un qatılığı yüksәk olan mühitdә inkişaf edir. Onların arasında 15–32 % NaCl olan mühitdә inkişaf edәn ekstremal H. (halobakteriyalar vә bәzi mikroskopik yosunlar), qatılığı 5–15% NaCl olan mühitdә sadә H. (mәs., Micrococcus halodenitrificans) vә qatılığı 2–5 % olan mühitdә inkişaf edәn zәif halofil mikroorqanizmlәr (mәs., dәniz mikroorqanizmlәri) ayırd edilir.
Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
“Azərbaycan” xüsusi cildi (Az)“Azərbaycan” xüsusi cildi (rus)I CİLDII CİLDIII CİLDIV CİLDV CİLDVI CİLDVII CİLDVIII CİLDIX CİLDX CİLDXI CİLD
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (Azərbaycan dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2007 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (rus dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2012 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, I CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2009 |
| ISBN: | 978-9952-441-02-4 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, II CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2010 |
| ISBN: | 978-9952-441-05-5 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, III CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2011 |
| ISBN: | 978-9952-441-07-9 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IV CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2013 |
| ISBN: | 978-9952-441-03-1 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, V CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2014 |
| ISBN: | 978-9952-441-10-9 |
| Səhifələrin sayı: | 592 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2015 |
| ISBN: | 978-9952-441-11-6 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2016 |
| ISBN: | 978-9952-441-12-3 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VIII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | |
| ISBN: | |
| Səhifələrin sayı: |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IX CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2019 |
| ISBN: | 978-9952-441-17-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, X CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili | 2020 |
| ISBN: | 978-9952-441-18-5 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, XI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2024 |
| ISBN: | 978-9952-441-20-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
GİYAN – HƏŞTƏRXAN DÖVLƏT TƏBİƏT BİOSFER QORUĞU
HALOFİLLƏR
HALOFİLLƏR (yun. άλς duz vә ...fil) – yalnız yüksәk duzluluq şәraitindә yaşayan orqanizmlәr. H.-ә әsasәn 30‰-dәn aşağı duzluluğa dözmәyәn heyvanlar, radiolyarilәr, rifәmәlәgәtirәn mәrcanlar, riflәrdә vә manqr cәngәlliklәrindә yaşayanlar, әksәr dәrisitikanlılar, başıayaqlı molyusklar, bir çox xәrçәngkimilәr vә b.aiddir. H. hәmçinin duzluluğu 24-dәn 100 vә hәtta 300 ‰-ә qәdәr olan materikdaxili su hövzәlәrindә yaşayan heyvanlardır. Mәs., bәzi rotatorilәr, Artemia salina xәrçәngi, Aedestogoi ağcaqanadının sürfәsi vә b. Osmotik tәnzimlәmәnin kömәyi ilә H. bәdәn mayesindә onları әhatә edәn dәniz suyunda daha az olan osmotik aktiv maddәlәrin nisbәtәn daimi konsentrasiyasını saxlayır. Çox şorlaşmış torpaqlarda bitәn bitkilәr halofitlәr adlanır. Onlar öz toxumalarında duz toplama qabiliyyәtinә görә fәrqlәnirlәr. Onlardan bәzilәri (şoran bitkilәri olan evhalofitlәr) duzların yüksәk qatılığına davamlı olub xeyli miqdarda duz toplayır; onlar şoranlarda bitir, yarpaqları vә gövdәlәri әtli olur (duzlaq çoğanı, çәrәn vә bir sıra sәhra yarımkolları). Digәrlәri (kino halofitlәr) onlarda toplanmış duzları xüsusi vәziciklәrin kömәyilә ifraz edirlәr, nәticәdә quru havada bitkilәr duz tәbәqәsi ilә örtülür. Sәhralarda vә quru çöllәrdә bitәndә vә ayağı, yulğun növlәri vә b. aiddir. Kök sistemi duzları az hopduran bitkilәr (qlikohalofitlәr) dә mәlumdur (yovşan növlәri vә şorlaşmış yarımsәhra bitkilәri). Manqr bitkilәri dә H.-ә aid edilir. Halofil mikroorqanizmlәr NaCl-un qatılığı yüksәk olan mühitdә inkişaf edir. Onların arasında 15–32 % NaCl olan mühitdә inkişaf edәn ekstremal H. (halobakteriyalar vә bәzi mikroskopik yosunlar), qatılığı 5–15% NaCl olan mühitdә sadә H. (mәs., Micrococcus halodenitrificans) vә qatılığı 2–5 % olan mühitdә inkişaf edәn zәif halofil mikroorqanizmlәr (mәs., dәniz mikroorqanizmlәri) ayırd edilir.
HALOFİLLƏR
HALOFİLLƏR (yun. άλς duz vә ...fil) – yalnız yüksәk duzluluq şәraitindә yaşayan orqanizmlәr. H.-ә әsasәn 30‰-dәn aşağı duzluluğa dözmәyәn heyvanlar, radiolyarilәr, rifәmәlәgәtirәn mәrcanlar, riflәrdә vә manqr cәngәlliklәrindә yaşayanlar, әksәr dәrisitikanlılar, başıayaqlı molyusklar, bir çox xәrçәngkimilәr vә b.aiddir. H. hәmçinin duzluluğu 24-dәn 100 vә hәtta 300 ‰-ә qәdәr olan materikdaxili su hövzәlәrindә yaşayan heyvanlardır. Mәs., bәzi rotatorilәr, Artemia salina xәrçәngi, Aedestogoi ağcaqanadının sürfәsi vә b. Osmotik tәnzimlәmәnin kömәyi ilә H. bәdәn mayesindә onları әhatә edәn dәniz suyunda daha az olan osmotik aktiv maddәlәrin nisbәtәn daimi konsentrasiyasını saxlayır. Çox şorlaşmış torpaqlarda bitәn bitkilәr halofitlәr adlanır. Onlar öz toxumalarında duz toplama qabiliyyәtinә görә fәrqlәnirlәr. Onlardan bәzilәri (şoran bitkilәri olan evhalofitlәr) duzların yüksәk qatılığına davamlı olub xeyli miqdarda duz toplayır; onlar şoranlarda bitir, yarpaqları vә gövdәlәri әtli olur (duzlaq çoğanı, çәrәn vә bir sıra sәhra yarımkolları). Digәrlәri (kino halofitlәr) onlarda toplanmış duzları xüsusi vәziciklәrin kömәyilә ifraz edirlәr, nәticәdә quru havada bitkilәr duz tәbәqәsi ilә örtülür. Sәhralarda vә quru çöllәrdә bitәndә vә ayağı, yulğun növlәri vә b. aiddir. Kök sistemi duzları az hopduran bitkilәr (qlikohalofitlәr) dә mәlumdur (yovşan növlәri vә şorlaşmış yarımsәhra bitkilәri). Manqr bitkilәri dә H.-ә aid edilir. Halofil mikroorqanizmlәr NaCl-un qatılığı yüksәk olan mühitdә inkişaf edir. Onların arasında 15–32 % NaCl olan mühitdә inkişaf edәn ekstremal H. (halobakteriyalar vә bәzi mikroskopik yosunlar), qatılığı 5–15% NaCl olan mühitdә sadә H. (mәs., Micrococcus halodenitrificans) vә qatılığı 2–5 % olan mühitdә inkişaf edәn zәif halofil mikroorqanizmlәr (mәs., dәniz mikroorqanizmlәri) ayırd edilir.
