HALOGENFOSFİNLƏR – ümumi formulu RnPHal3–n (R – karbohidrogen radikalı, n = 1, 2) olan fosfor-üzvi birlәşmәlәr. Əksәr H. pis iyli mayelәrdir, üzvi hәlledicilәrdә hәll olur. H. su vә tәrkibindә mütәhәrrik hidrogen atomu olan digәr birlәşmәlәrlә reaksiyaya daxil olur; havada asan oksidlәşir; CH3PF2 vә (CH3)2PCl alışır. H. elektrodonor olduğuna görә kükürd, halogenlәr vә xlor aminlәr ilә birlәşәrәk fosforun (V) müxtәlif törәmәlәrini; keçid metallarla kompleks birlәşmәlәri, mәs., Ni(RPF2)4 әmәlә gәtirir. Əsasların iştirakın da H.-in nukleofil reagentlәrlә qarşılıqlı tәsirindәn RnPX3–n vә ya RP(Hal)X (X–OR, NHR, NR2, SR) tipli әvәz olunmuş törәmәlәri alınır. H. aldehid vә ketonlarla halogenalkil törәmәlәr; iminlәrlә (suyun iştirakı ilә) α-aminalkil törәmәlәri; dien vә doymamış karbon turşuları ilә tsiklik fosfinoksidlәr vә fosfinatlar әmәlә gәtirir. Sәnayedә alkildixlorfosfinlәr (әsasәn, CH3PCl2) buxar fazada karbohidrogenlәrin fosforun trihalogenidlәri ilә fosforlaşmasından vә ya sonuncunun metal-üzvi birlәşmәlәrlә alkillәşmәsindәn, aromatik H. isә arenlәrin AlCl3 iştirakında fosforun trihalogenidlәri ilә fosforlaşmasından vә ya PHal3-ün arildiazonium duzları ilә alkillәşmәsindәn alınır. H. antipiren, insektisid, dәrman preparatları, ekstragent, katalizator, polimerlәr üçün modifikator vә s. istehsalında istifadә olunur.
Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
“Azərbaycan” xüsusi cildi (Az)“Azərbaycan” xüsusi cildi (rus)I CİLDII CİLDIII CİLDIV CİLDV CİLDVI CİLDVII CİLDVIII CİLDIX CİLDX CİLDXI CİLD
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (Azərbaycan dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2007 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (rus dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2012 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, I CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2009 |
| ISBN: | 978-9952-441-02-4 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, II CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2010 |
| ISBN: | 978-9952-441-05-5 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, III CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2011 |
| ISBN: | 978-9952-441-07-9 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IV CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2013 |
| ISBN: | 978-9952-441-03-1 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, V CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2014 |
| ISBN: | 978-9952-441-10-9 |
| Səhifələrin sayı: | 592 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2015 |
| ISBN: | 978-9952-441-11-6 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2016 |
| ISBN: | 978-9952-441-12-3 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VIII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | |
| ISBN: | |
| Səhifələrin sayı: |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IX CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2019 |
| ISBN: | 978-9952-441-17-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, X CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili | 2020 |
| ISBN: | 978-9952-441-18-5 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, XI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2024 |
| ISBN: | 978-9952-441-20-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
GİYAN – HƏŞTƏRXAN DÖVLƏT TƏBİƏT BİOSFER QORUĞU
HALOGENFOSFİNLƏR
HALOGENFOSFİNLƏR – ümumi formulu RnPHal3–n (R – karbohidrogen radikalı, n = 1, 2) olan fosfor-üzvi birlәşmәlәr. Əksәr H. pis iyli mayelәrdir, üzvi hәlledicilәrdә hәll olur. H. su vә tәrkibindә mütәhәrrik hidrogen atomu olan digәr birlәşmәlәrlә reaksiyaya daxil olur; havada asan oksidlәşir; CH3PF2 vә (CH3)2PCl alışır. H. elektrodonor olduğuna görә kükürd, halogenlәr vә xlor aminlәr ilә birlәşәrәk fosforun (V) müxtәlif törәmәlәrini; keçid metallarla kompleks birlәşmәlәri, mәs., Ni(RPF2)4 әmәlә gәtirir. Əsasların iştirakın da H.-in nukleofil reagentlәrlә qarşılıqlı tәsirindәn RnPX3–n vә ya RP(Hal)X (X–OR, NHR, NR2, SR) tipli әvәz olunmuş törәmәlәri alınır. H. aldehid vә ketonlarla halogenalkil törәmәlәr; iminlәrlә (suyun iştirakı ilә) α-aminalkil törәmәlәri; dien vә doymamış karbon turşuları ilә tsiklik fosfinoksidlәr vә fosfinatlar әmәlә gәtirir. Sәnayedә alkildixlorfosfinlәr (әsasәn, CH3PCl2) buxar fazada karbohidrogenlәrin fosforun trihalogenidlәri ilә fosforlaşmasından vә ya sonuncunun metal-üzvi birlәşmәlәrlә alkillәşmәsindәn, aromatik H. isә arenlәrin AlCl3 iştirakında fosforun trihalogenidlәri ilә fosforlaşmasından vә ya PHal3-ün arildiazonium duzları ilә alkillәşmәsindәn alınır. H. antipiren, insektisid, dәrman preparatları, ekstragent, katalizator, polimerlәr üçün modifikator vә s. istehsalında istifadә olunur.
HALOGENFOSFİNLƏR
HALOGENFOSFİNLƏR – ümumi formulu RnPHal3–n (R – karbohidrogen radikalı, n = 1, 2) olan fosfor-üzvi birlәşmәlәr. Əksәr H. pis iyli mayelәrdir, üzvi hәlledicilәrdә hәll olur. H. su vә tәrkibindә mütәhәrrik hidrogen atomu olan digәr birlәşmәlәrlә reaksiyaya daxil olur; havada asan oksidlәşir; CH3PF2 vә (CH3)2PCl alışır. H. elektrodonor olduğuna görә kükürd, halogenlәr vә xlor aminlәr ilә birlәşәrәk fosforun (V) müxtәlif törәmәlәrini; keçid metallarla kompleks birlәşmәlәri, mәs., Ni(RPF2)4 әmәlә gәtirir. Əsasların iştirakın da H.-in nukleofil reagentlәrlә qarşılıqlı tәsirindәn RnPX3–n vә ya RP(Hal)X (X–OR, NHR, NR2, SR) tipli әvәz olunmuş törәmәlәri alınır. H. aldehid vә ketonlarla halogenalkil törәmәlәr; iminlәrlә (suyun iştirakı ilә) α-aminalkil törәmәlәri; dien vә doymamış karbon turşuları ilә tsiklik fosfinoksidlәr vә fosfinatlar әmәlә gәtirir. Sәnayedә alkildixlorfosfinlәr (әsasәn, CH3PCl2) buxar fazada karbohidrogenlәrin fosforun trihalogenidlәri ilә fosforlaşmasından vә ya sonuncunun metal-üzvi birlәşmәlәrlә alkillәşmәsindәn, aromatik H. isә arenlәrin AlCl3 iştirakında fosforun trihalogenidlәri ilә fosforlaşmasından vә ya PHal3-ün arildiazonium duzları ilә alkillәşmәsindәn alınır. H. antipiren, insektisid, dәrman preparatları, ekstragent, katalizator, polimerlәr üçün modifikator vә s. istehsalında istifadә olunur.
