Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
X CİLD (GİYAN  - HƏŞTƏRXAN DÖVLƏT TƏBİƏT BİOSFER QORUĞU)
    HAMİLTON FUNKSİYASI 
    HAMİLTON FUNKSİYASI – ümumilәşmiş koordinatlarla vә ümumilәşmiş impulslarla ifadә edilәn potensial qüvvәlәrin tәsiri altında olan holonom mexaniki sistemlәrin hәrәkәtini tәsvir edәn funksiya. U.Hamilton tәrәfindәn irәli sürülmüşdür (kvant mexanikasında H.f.-na Hamilton operatoru – Hamiltonian uyğun gәlir). Tutaq ki, – sәrbәstlik dәrәcәsi n olan holonom mexaniki sistemin ümumilәşmiş koordinatları vә ümumilәşmiş sürәtlәri, Laqranj funksiyasıdır (t – zamandır). Klassik mexanikada L = T – P, burada T vә P uyğun olaraq, kinetik vә potensial enerjilәrdir. Ümumilәşmiş pi impulsları  nisbәtlәrinin kömәyi ilә verilir, bunlar klassik mexanikada  ümumilәşmiş sürәtlәrinә nәzәrәn hәllolunandır. H.f.,  düsturu ilә tәyin edilir, sağ tәrәfdәki   kәmiyyәtlәri (1) düsturu ilә ifadә olunur. Əgәr H funksiyası zamandan aşkar şәkildә asılı deyilsә, onda bütün hәrәkәt boyu onun qiymәti sabit qalır:  H(qi, pi) = const.    (2)     Xüsusi halda sistemdәki әlaqәlәr stasionardırsa, onda H.f. sistemin qi, pi ilә ifadә olunan H = T + P tam enerjisi ilә üst-üstә düşür. Bu halda (2) düsturu enerji inteqralını tәsvir edir.  H H.f., L Laqranj funksiyası kimi holonom konservativ mexaniki sistemi tamamilә xarakterizә edir. H.f.-nın kömәyi ilә sistemin hәrәkәt tәnliyi birdәrәcәli adi diferensial tәnliklәrin 2n sistemi şәklindә yazıla bilәr (bax Hamilton tәnliyi). H.f. vasitәsilә Hamilton – Yakobi tәnliyi yazılır. H.f. optimal idarәetmә mәsәlәlәrindә istifadә olunur vә hәmçinin sonsuz sәrbәstlik dәrәcәsinә malik sistemlәrә ümumilәşdirilir.
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (Azərbaycan dilində)
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2007
ISBN: 978-9952-441-01-7
Səhifələrin sayı: 881
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (rus dilində)
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2012
ISBN: 978-9952-441-01-7
Səhifələrin sayı: 881
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, I CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2009
ISBN: 978-9952-441-02-4
Səhifələrin sayı: 608
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, II CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2010
ISBN: 978-9952-441-05-5
Səhifələrin sayı: 604
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, III CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2011
ISBN: 978-9952-441-07-9
Səhifələrin sayı: 604
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IV CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2013
ISBN: 978-9952-441-03-1
Səhifələrin sayı: 608
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, V CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2014
ISBN: 978-9952-441-10-9
Səhifələrin sayı: 592
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VI CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2015
ISBN: 978-9952-441-11-6
Səhifələrin sayı: 608
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VII CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2016
ISBN: 978-9952-441-12-3
Səhifələrin sayı: 608
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VIII CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili:
ISBN:
Səhifələrin sayı:
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IX CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2019
ISBN: 978-9952-441-17-8
Səhifələrin sayı: 600
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, X CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili 2020
ISBN: 978-9952-441-18-5
Səhifələrin sayı: 600
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, XI CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2024
ISBN: 978-9952-441-20-8
Səhifələrin sayı: 600
GİYAN  – HƏŞTƏRXAN DÖVLƏT TƏBİƏT BİOSFER QORUĞU
    HAMİLTON FUNKSİYASI 
    HAMİLTON FUNKSİYASI – ümumilәşmiş koordinatlarla vә ümumilәşmiş impulslarla ifadә edilәn potensial qüvvәlәrin tәsiri altında olan holonom mexaniki sistemlәrin hәrәkәtini tәsvir edәn funksiya. U.Hamilton tәrәfindәn irәli sürülmüşdür (kvant mexanikasında H.f.-na Hamilton operatoru – Hamiltonian uyğun gәlir). Tutaq ki, – sәrbәstlik dәrәcәsi n olan holonom mexaniki sistemin ümumilәşmiş koordinatları vә ümumilәşmiş sürәtlәri, Laqranj funksiyasıdır (t – zamandır). Klassik mexanikada L = T – P, burada T vә P uyğun olaraq, kinetik vә potensial enerjilәrdir. Ümumilәşmiş pi impulsları  nisbәtlәrinin kömәyi ilә verilir, bunlar klassik mexanikada  ümumilәşmiş sürәtlәrinә nәzәrәn hәllolunandır. H.f.,  düsturu ilә tәyin edilir, sağ tәrәfdәki   kәmiyyәtlәri (1) düsturu ilә ifadә olunur. Əgәr H funksiyası zamandan aşkar şәkildә asılı deyilsә, onda bütün hәrәkәt boyu onun qiymәti sabit qalır:  H(qi, pi) = const.    (2)     Xüsusi halda sistemdәki әlaqәlәr stasionardırsa, onda H.f. sistemin qi, pi ilә ifadә olunan H = T + P tam enerjisi ilә üst-üstә düşür. Bu halda (2) düsturu enerji inteqralını tәsvir edir.  H H.f., L Laqranj funksiyası kimi holonom konservativ mexaniki sistemi tamamilә xarakterizә edir. H.f.-nın kömәyi ilә sistemin hәrәkәt tәnliyi birdәrәcәli adi diferensial tәnliklәrin 2n sistemi şәklindә yazıla bilәr (bax Hamilton tәnliyi). H.f. vasitәsilә Hamilton – Yakobi tәnliyi yazılır. H.f. optimal idarәetmә mәsәlәlәrindә istifadә olunur vә hәmçinin sonsuz sәrbәstlik dәrәcәsinә malik sistemlәrә ümumilәşdirilir.
    HAMİLTON FUNKSİYASI 
    HAMİLTON FUNKSİYASI – ümumilәşmiş koordinatlarla vә ümumilәşmiş impulslarla ifadә edilәn potensial qüvvәlәrin tәsiri altında olan holonom mexaniki sistemlәrin hәrәkәtini tәsvir edәn funksiya. U.Hamilton tәrәfindәn irәli sürülmüşdür (kvant mexanikasında H.f.-na Hamilton operatoru – Hamiltonian uyğun gәlir). Tutaq ki, – sәrbәstlik dәrәcәsi n olan holonom mexaniki sistemin ümumilәşmiş koordinatları vә ümumilәşmiş sürәtlәri, Laqranj funksiyasıdır (t – zamandır). Klassik mexanikada L = T – P, burada T vә P uyğun olaraq, kinetik vә potensial enerjilәrdir. Ümumilәşmiş pi impulsları  nisbәtlәrinin kömәyi ilә verilir, bunlar klassik mexanikada  ümumilәşmiş sürәtlәrinә nәzәrәn hәllolunandır. H.f.,  düsturu ilә tәyin edilir, sağ tәrәfdәki   kәmiyyәtlәri (1) düsturu ilә ifadә olunur. Əgәr H funksiyası zamandan aşkar şәkildә asılı deyilsә, onda bütün hәrәkәt boyu onun qiymәti sabit qalır:  H(qi, pi) = const.    (2)     Xüsusi halda sistemdәki әlaqәlәr stasionardırsa, onda H.f. sistemin qi, pi ilә ifadә olunan H = T + P tam enerjisi ilә üst-üstә düşür. Bu halda (2) düsturu enerji inteqralını tәsvir edir.  H H.f., L Laqranj funksiyası kimi holonom konservativ mexaniki sistemi tamamilә xarakterizә edir. H.f.-nın kömәyi ilә sistemin hәrәkәt tәnliyi birdәrәcәli adi diferensial tәnliklәrin 2n sistemi şәklindә yazıla bilәr (bax Hamilton tәnliyi). H.f. vasitәsilә Hamilton – Yakobi tәnliyi yazılır. H.f. optimal idarәetmә mәsәlәlәrindә istifadә olunur vә hәmçinin sonsuz sәrbәstlik dәrәcәsinә malik sistemlәrә ümumilәşdirilir.