HÁMMER-PÚRQŞTALL Yozef fon (Hammer-Purgstall Joseph Freiherr von) (9.6.1774, Ştiriya, Qrats – 23.11.1856, Avstriya, Vyana) – Avstriya şәrqşünası, diplomat. Vyanadakı Şәrq dillәri akademiyasını bitirmişdir (1796). Yunan, latın, fransız, italyan, әrәb, fars vә türk dillәrini öyrәnmişdir. 1799–1807 illәrdә Türkiyәdә diplomatik vәzifәdә çalışmış, 1807 ildә elmi tәdqiqatlar mәqsәdilә Parisә getmişdir. Osmanlı sәyahәtnamәlәrini Avropaya tanıtdıran ilk tarixçi olmuş, Övliya Çәlәbinin “Sәyahәtnamә”, Katib Çәlәbinin “Cahannüma” әsәrlәrinin Osmanlı Avropası ilә bağlı hissәlәrini ingilis dilinә tәrcümә etmişdir. Vyana EA-nın ilk prezidenti (1847–49) olmuşdur. Otuz ildәn çox türk tarixi vә әdәbiyyatını tәdqiq etmiş, “Osmanlı imperiyasının dövlәt tәşkili vә idarәsi” (1814–16), “Osmanlı dövlәti tarixi” (10 cilddә, 1827–35), “Osmanlı şeir sәnәti tarixinә dair” (4 cilddә, 1836–38) әsәrlәrini yazmışdır. H. elmi araşdırmaları ilә hәm osmanlı vә Şәrq tarixşünaslığında yeni bir mәrhәlә baş latmış, hәm dә İran, türk vә әrәb әdәbiyyatından etdiyi tәrcümәlәrlә (“1001 gecә nağılları”; “Hafiz divanı”, 1812–13; Mahmud Şәbüstәrinin “Gülşәni-raz” poeması, 1835) Göte başda olmaqla alman әdәbiyyatına tәsir göstәrmişdir. “Fars nәfis söz sәnәti tarixi” (1818) әsәrindә N.Gәncәvinin hәyat vә yaradıcılığı haqqında (müәyyәn sәhv vә qüsurlarına baxmayaraq) Avropada ilk dәfә nisbәtәn әtraflı mәlumat vermiş, Nizami mövzusunda “Şirin” poemasını (1809) qәlәmә almışdır. İstanbulla bağlı “İstanbul vә Boğaziçi” (2 cilddә, 1822), Krım, Qızıl Orda vә Elxanilәr tarixinә dair “Qıpçaqda Qızıl Orda tarixi” (1840), “Elxanilәr tarixi” (1854), “Krım xanları tarixi” (1856) әsәrlәrinin, “Hәyatımdan xatirәlәr” (1850) kitabının müәllifidir. Şәrq, xüsusilә dә türk tarix vә mәdәniyyәtinә olan bağlılığından “Joseph” adını “Yusif” olaraq dәyişdirmişdir.










