HAVAYIĞAN, h a v a q ә b u l e d i c i – atmos ferdәn havanı yığmaq vә onu mühәrrikә, müxtәlif qurğulara ötürmәk üçün mexaniki qurğu; atmosferlә birlәşmiş borular vә ya hava kanalları sistemi şәklindәdir. Hava-reaktiv mühәrriki ilә tәchiz edilmiş UA-da H. kompressorun girişindә hava axınını lәngitmәklә onun tәzyiqini qaldırır. UA-ların sürәtindәn asılı olaraq sәs sürәtinәdәk vә sәsdәn sürәtli H.-lara ayrılır. Sәs sürәtinәdәk uçuşlar üçün H. kollektor vә diffuzordan (havanın lәngimәsi vә sıxılması üçün sahә) ibarәtdir. Kollektor Uanın uçuşu vә manevr etmәsi zamanı havanın kanala fasilәsiz daxil olması üçündür. Sәs sürәtinәdәk uçuşlar zamanı H.-da havanın tәzyiqinin yüksәlmә dәrәcәsi qazturbin mühәrriklәrinin kompres sorundakı tәzyiqin yüksәlmәsi ilә müqayisәdә cüzidir. Sәsdәn sürәtli uçuş zamanı H.-da havanın sıxılma dәrәcәsi kompressordakı sıxılma dәrәcәsindәn yüksәk olur, bu da kompressorsuz (vә turbinsiz) mühәrrikin (düz axınlı hava-reaktiv mühәrrikin) reaktiv dartı yaratmasına imkan verir. Mühәrrikin işә salınma rejimindә, yaxud uçuş zamanı sıxılma sәthinin vәziyyәti vә ya kanalın forması dәyişirsә o, nizamlanan H. adlanır. Avtomobillәrdә (әsasәn, yüksәk sürәtlilәrdә) mühәrrikin, interkulerin (turbindәn sonra havanın soyudulması üçün xüsusi radiator) soyudulması, kompressorun, kondisiyalaşdırma sisteminin işi, әylәc disklәrindәn isti havanın kәnarlaşdırılması, kapotaltı sahәdәn isti havanın sorulması vә s. soyutma proseslәri H.-dan havanın verilmәsi ilә yerinә yetirilir.
Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
“Azərbaycan” xüsusi cildi (Az)“Azərbaycan” xüsusi cildi (rus)I CİLDII CİLDIII CİLDIV CİLDV CİLDVI CİLDVII CİLDVIII CİLDIX CİLDX CİLDXI CİLD
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (Azərbaycan dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2007 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (rus dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2012 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, I CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2009 |
| ISBN: | 978-9952-441-02-4 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, II CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2010 |
| ISBN: | 978-9952-441-05-5 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, III CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2011 |
| ISBN: | 978-9952-441-07-9 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IV CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2013 |
| ISBN: | 978-9952-441-03-1 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, V CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2014 |
| ISBN: | 978-9952-441-10-9 |
| Səhifələrin sayı: | 592 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2015 |
| ISBN: | 978-9952-441-11-6 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2016 |
| ISBN: | 978-9952-441-12-3 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VIII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | |
| ISBN: | |
| Səhifələrin sayı: |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IX CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2019 |
| ISBN: | 978-9952-441-17-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, X CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili | 2020 |
| ISBN: | 978-9952-441-18-5 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, XI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2024 |
| ISBN: | 978-9952-441-20-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
GİYAN – HƏŞTƏRXAN DÖVLƏT TƏBİƏT BİOSFER QORUĞU
HAVAYIĞAN
HAVAYIĞAN, h a v a q ә b u l e d i c i – atmos ferdәn havanı yığmaq vә onu mühәrrikә, müxtәlif qurğulara ötürmәk üçün mexaniki qurğu; atmosferlә birlәşmiş borular vә ya hava kanalları sistemi şәklindәdir. Hava-reaktiv mühәrriki ilә tәchiz edilmiş UA-da H. kompressorun girişindә hava axınını lәngitmәklә onun tәzyiqini qaldırır. UA-ların sürәtindәn asılı olaraq sәs sürәtinәdәk vә sәsdәn sürәtli H.-lara ayrılır. Sәs sürәtinәdәk uçuşlar üçün H. kollektor vә diffuzordan (havanın lәngimәsi vә sıxılması üçün sahә) ibarәtdir. Kollektor Uanın uçuşu vә manevr etmәsi zamanı havanın kanala fasilәsiz daxil olması üçündür. Sәs sürәtinәdәk uçuşlar zamanı H.-da havanın tәzyiqinin yüksәlmә dәrәcәsi qazturbin mühәrriklәrinin kompres sorundakı tәzyiqin yüksәlmәsi ilә müqayisәdә cüzidir. Sәsdәn sürәtli uçuş zamanı H.-da havanın sıxılma dәrәcәsi kompressordakı sıxılma dәrәcәsindәn yüksәk olur, bu da kompressorsuz (vә turbinsiz) mühәrrikin (düz axınlı hava-reaktiv mühәrrikin) reaktiv dartı yaratmasına imkan verir. Mühәrrikin işә salınma rejimindә, yaxud uçuş zamanı sıxılma sәthinin vәziyyәti vә ya kanalın forması dәyişirsә o, nizamlanan H. adlanır. Avtomobillәrdә (әsasәn, yüksәk sürәtlilәrdә) mühәrrikin, interkulerin (turbindәn sonra havanın soyudulması üçün xüsusi radiator) soyudulması, kompressorun, kondisiyalaşdırma sisteminin işi, әylәc disklәrindәn isti havanın kәnarlaşdırılması, kapotaltı sahәdәn isti havanın sorulması vә s. soyutma proseslәri H.-dan havanın verilmәsi ilә yerinә yetirilir.
HAVAYIĞAN
HAVAYIĞAN, h a v a q ә b u l e d i c i – atmos ferdәn havanı yığmaq vә onu mühәrrikә, müxtәlif qurğulara ötürmәk üçün mexaniki qurğu; atmosferlә birlәşmiş borular vә ya hava kanalları sistemi şәklindәdir. Hava-reaktiv mühәrriki ilә tәchiz edilmiş UA-da H. kompressorun girişindә hava axınını lәngitmәklә onun tәzyiqini qaldırır. UA-ların sürәtindәn asılı olaraq sәs sürәtinәdәk vә sәsdәn sürәtli H.-lara ayrılır. Sәs sürәtinәdәk uçuşlar üçün H. kollektor vә diffuzordan (havanın lәngimәsi vә sıxılması üçün sahә) ibarәtdir. Kollektor Uanın uçuşu vә manevr etmәsi zamanı havanın kanala fasilәsiz daxil olması üçündür. Sәs sürәtinәdәk uçuşlar zamanı H.-da havanın tәzyiqinin yüksәlmә dәrәcәsi qazturbin mühәrriklәrinin kompres sorundakı tәzyiqin yüksәlmәsi ilә müqayisәdә cüzidir. Sәsdәn sürәtli uçuş zamanı H.-da havanın sıxılma dәrәcәsi kompressordakı sıxılma dәrәcәsindәn yüksәk olur, bu da kompressorsuz (vә turbinsiz) mühәrrikin (düz axınlı hava-reaktiv mühәrrikin) reaktiv dartı yaratmasına imkan verir. Mühәrrikin işә salınma rejimindә, yaxud uçuş zamanı sıxılma sәthinin vәziyyәti vә ya kanalın forması dәyişirsә o, nizamlanan H. adlanır. Avtomobillәrdә (әsasәn, yüksәk sürәtlilәrdә) mühәrrikin, interkulerin (turbindәn sonra havanın soyudulması üçün xüsusi radiator) soyudulması, kompressorun, kondisiyalaşdırma sisteminin işi, әylәc disklәrindәn isti havanın kәnarlaşdırılması, kapotaltı sahәdәn isti havanın sorulması vә s. soyutma proseslәri H.-dan havanın verilmәsi ilә yerinә yetirilir.
