HAVR (Le Havre) – Fransanın şm.-q.-indә, Dәnizkәnarı Sena dep-tindә şәhәr. Əh. 170 min (2018). Sena çayı mәnsәbindә ölkәnin konteyner daşımaları üzrә әn iri (İFE 1,72 mln. konteyner, 2002) vә yük dövriyyәsi (68 mln. t, 2002) üzrә ikinci portu. Mühüm nәql. qovşağı. Aeroport. 1517 ildә balıqçı qәsәbәsi yerindә salınmış vә kral I Fransiskin şәrәfinә Fransiskopolis adlandırılmışdır. Sonralar adı dәyişdirilәrәk Havr-de Qras (fr. havre – “liman” sözündәn) olmuşdur. 1524 ildә H.-da tәrsanә, 1541 ildә qala tikilmişdir. 17 әsrdә Fransanın Vest-Hind, Seneqal vә Qvineya şirkәtlәri H. vasitәsilә ticarәt aparırdılar. Yeddiillik müharibәnin (1756–63) gedişindә ingilislәrin hücumuna mәruz qalmışdır. Transatlantika ticarәtinin vә sәrnişin daşımalarının inkişafı 19 әsrin ikinci yarısında şәhәrin vә portun surәtlә böyümәsinә sәbәb olmuşdur.
Havr şәhәrindәn görünüş.
1944 ildә ABŞ–Britaniya aviasiyasının bombardmanı nәticәsindә güclü dağıntılara mәruz qalmışdır. Köhnә şәhәrin tikililәrindәn Notr-Dam (1574–1638, memar N.Düşmen; zәng qüllәsi portalının bir hissәsi – 1536), Sen-Fransua (16–17 әsrlәr) kilsәlәri; Hotel (1676 – 1727) saxlanılmışdır. Müasir H.-ın hüdudlarında Qravil-Sent-Onorin abbatlığı (11–14 әsrlәr kilsәsi; hazırda orta әsrlәr heykәltәraşlığı vә arxeologiya muzeyi, 1926 ildә yaradılmışdır), İnquvildә Sen-Mişel kilsәsi (15 әsrin sonu), köhnә Turnevil vә Sent-Andres istehkamları qalır. 1947–56 illәrdә O.Perrenin layihәsi әsasında şәhәr, demәk olar ki, yeni memarlıq dominantları [Ratuşa binası (1952–58, memarlar Perre, J.Turnan), “Okean qapıları” ansamblı (1949–56, memarlar J. Puarye, A. Erman), “Cәnub dәniz fasadı”nın binaları (1952–56), Sen-Jozef kilsәsi (1949–56, memarlar O.Perre, R.Odijye; hünd. 106 m olan zәng qüllәsindә mayak)] ilә tamamilә yenidәn tikilmişdir. Şәhәrin digәr görmәli yerlәri: “Vulkan” kompleksi (1982, memar O. Nimeyer; burada Milli mәdәniyyәt mәrkәzi yerlәşir), Normandiya körpüsü (1988– 94; 1995 ildә açılışı olmuşdur). H.-ın mәrkәzi hissәsindәki tikililәr müharibәdәn - sonrakı memarlıq vә şәhәrsalma abidәsi kimi Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir (2005). Roman kilsәsi (1052–67) ilә birlikdә Jümyej abbatlığının xarabalıqları, Tankarvil qәsri (әsası 11 әsrdә qoyulmuşdur), qotik üslubda Müq. Üçüqnum bazilikası (1168–1219) vә Fekandakı benediktçi abbatlığının Renessans dövrünә aid sarayı H. yaxınlığında yerlәşir. Gәmiqayırma, neft emalı, kimya, sement, әlvan metallurgiya, yeyinti vә pambıq parça sәnayesi inkişaf etmişdir. Şәhәrin port funksiyaları (yük dövriyyәsinin 4/5-ünü neft tәşkil edir) sәnayenin ixtisaslaşmasını müәyyәn edir. Neft-emalı, neft kimya (“Total”, “Exxon”, “Shell”), gәmiqayırma (“Ateliers et chantiers”, avtomobil (“Renault Sandouville”) vә aviasiya (“EADS Revima”, “Aircelle”) sәnayesi inkişaf etmişdir; sement (“Lafarge”) istehsal edilir. Sәnayenin әn mühüm sektoru neft-kimya sahәsidir: kimya sәnayesinin әn iri müәssisәlәri kommunalarda (Montivilliersda –“Total S.A.”, “Yara”, “Chevron Oronite SA”, “Lanxess”; Sandovildә – “Goodyear Chemicals Europe”) yerlәşir. H. Marseldәn sonra Fransanın ikinci әn iri portudur (tәqr. 16 min nәfәr çalışır); yük dövriyyәsi ildә tәqr. 50 mln. t tәşkil edir. H. portu Fransanın ümumi konteryner daşımalarının 60%-ini hәyata keçirir (2,2 mln. İFE; 2011). Avropada konteyner daşımalarının hәcminә görә 8-ci, ümumi daşımaların hәcminә görә isә 6-cı yerdәdir. Xidmәt sferası, әsasәn, port әmәliyyatları ilә (gәmi sahib karlığı, dәniz sığortası) әlaqәlidir. “Groupama Transport”, “Delmas” (nәql. vә rabitә) vә “SPB” (sığorta şirkәti; 500 nәfәr çalışır) şirkәtlәrinin baş ofislәri burada yerlәşir.
Havr. Notr-Dam kafedral kilsәsi.
