HÁYDA DİLİ – haydaların dili. Kanada [Hayda-Quay a-rı, Britaniya Kolumbiyası, Skidegit vә Masset qәsәbәlәri] vә ABŞ-da (Alyaska, Uels şahzadәsi a.,) yayılmışdır. Bu dildә danışanların sayı 24 nәfәrdir (2014). H.d.-nin genetik әlaqәlәri müәyyәn edilmәmişdir. E.Sepir onu na-dene dillәrinә aid etmiş, lakin bu fikir özünә tәrәfdar tapmamışdır. H.d. bәzi dilçilәr tәrәfindәn ayrıayrı dillәr hesab olunan şm. vә c. dialekt qruplarına ayrılır. Hazırda c. qrupu Skidegit, şm. qrupu isә Masset vә Alyaska (kaynqan, şm.-q.) dialektlәri ilә tәmsil olunur. Vokalizmi beşüzvlüdür (Alyaska dialektindә 4). Dialektlәrdә müxtәlif funksiyalar daşıyan yüksәk vә aşağı tonlar fonoloji mahiyyәtlәrinә görә fәrqlәnir. Konsonantizmi mürәkkәbdir. Söz-formalar quruluşca iltisaqidir. İsimlәrә müәyyәnlik şәkilçisi birlәşdirilir, hal vә kәmiyyәtә görә dәyişmә yoxdur. Bәzi şәxs әvәzliklәri vasitәsiz vә vasitәli halları fәrqlәndirir. Feil morfologiyası mürәkkәbdir, inkorporlaşmış adlar vә zәrflәrә aid olan sözdüzәldici ön şәkilçilәrlә xarakterizә olunur. Əsas söz sırası “mübtәda + vasitәsiz tamamlıq + xәbәr” şәklindәdir; hәmçinin mübtәda tamamlığı izlәyә bilәr. Qoşmalardan istifadә olunur. H.d. ölmәkdә olan dildir. Daşıyıcılarının hamısı yaşlı nәslin nümayәndәlәridir vә onlar dilin sadә formasından istifadә edirlәr; әksәriyyәt H.d.-ni gündәlik ünsiyyәtdә işlәtmir. H.d.-ni himayә proqramları var, 1998 ildәn Skidegit dialekti üzrә kurs keçirilir. Yazısı latın qrafikası әsasındadır. H.d. daşıyıcıları ilә avropalıların ilk әlaqәsi 1774 ildә olmuşdur. İlk qısa H.d. lüğәti 19 әsrin 2-ci yarısında tәrtib edilmişdir. H.d.-nin öyrәnilmәsindә amerikan tәdqiqatçıları C.R.Suonton (1900-cü illәr) vә C.C.Enrikonun (20 әsrin son rübü) xidmәtlәri var.
Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
“Azərbaycan” xüsusi cildi (Az)“Azərbaycan” xüsusi cildi (rus)I CİLDII CİLDIII CİLDIV CİLDV CİLDVI CİLDVII CİLDVIII CİLDIX CİLDX CİLDXI CİLD
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (Azərbaycan dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2007 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (rus dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2012 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, I CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2009 |
| ISBN: | 978-9952-441-02-4 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, II CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2010 |
| ISBN: | 978-9952-441-05-5 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, III CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2011 |
| ISBN: | 978-9952-441-07-9 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IV CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2013 |
| ISBN: | 978-9952-441-03-1 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, V CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2014 |
| ISBN: | 978-9952-441-10-9 |
| Səhifələrin sayı: | 592 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2015 |
| ISBN: | 978-9952-441-11-6 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2016 |
| ISBN: | 978-9952-441-12-3 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VIII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | |
| ISBN: | |
| Səhifələrin sayı: |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IX CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2019 |
| ISBN: | 978-9952-441-17-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, X CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili | 2020 |
| ISBN: | 978-9952-441-18-5 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, XI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2024 |
| ISBN: | 978-9952-441-20-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
GİYAN – HƏŞTƏRXAN DÖVLƏT TƏBİƏT BİOSFER QORUĞU
HÁYDA DİLİ
HÁYDA DİLİ – haydaların dili. Kanada [Hayda-Quay a-rı, Britaniya Kolumbiyası, Skidegit vә Masset qәsәbәlәri] vә ABŞ-da (Alyaska, Uels şahzadәsi a.,) yayılmışdır. Bu dildә danışanların sayı 24 nәfәrdir (2014). H.d.-nin genetik әlaqәlәri müәyyәn edilmәmişdir. E.Sepir onu na-dene dillәrinә aid etmiş, lakin bu fikir özünә tәrәfdar tapmamışdır. H.d. bәzi dilçilәr tәrәfindәn ayrıayrı dillәr hesab olunan şm. vә c. dialekt qruplarına ayrılır. Hazırda c. qrupu Skidegit, şm. qrupu isә Masset vә Alyaska (kaynqan, şm.-q.) dialektlәri ilә tәmsil olunur. Vokalizmi beşüzvlüdür (Alyaska dialektindә 4). Dialektlәrdә müxtәlif funksiyalar daşıyan yüksәk vә aşağı tonlar fonoloji mahiyyәtlәrinә görә fәrqlәnir. Konsonantizmi mürәkkәbdir. Söz-formalar quruluşca iltisaqidir. İsimlәrә müәyyәnlik şәkilçisi birlәşdirilir, hal vә kәmiyyәtә görә dәyişmә yoxdur. Bәzi şәxs әvәzliklәri vasitәsiz vә vasitәli halları fәrqlәndirir. Feil morfologiyası mürәkkәbdir, inkorporlaşmış adlar vә zәrflәrә aid olan sözdüzәldici ön şәkilçilәrlә xarakterizә olunur. Əsas söz sırası “mübtәda + vasitәsiz tamamlıq + xәbәr” şәklindәdir; hәmçinin mübtәda tamamlığı izlәyә bilәr. Qoşmalardan istifadә olunur. H.d. ölmәkdә olan dildir. Daşıyıcılarının hamısı yaşlı nәslin nümayәndәlәridir vә onlar dilin sadә formasından istifadә edirlәr; әksәriyyәt H.d.-ni gündәlik ünsiyyәtdә işlәtmir. H.d.-ni himayә proqramları var, 1998 ildәn Skidegit dialekti üzrә kurs keçirilir. Yazısı latın qrafikası әsasındadır. H.d. daşıyıcıları ilә avropalıların ilk әlaqәsi 1774 ildә olmuşdur. İlk qısa H.d. lüğәti 19 әsrin 2-ci yarısında tәrtib edilmişdir. H.d.-nin öyrәnilmәsindә amerikan tәdqiqatçıları C.R.Suonton (1900-cü illәr) vә C.C.Enrikonun (20 әsrin son rübü) xidmәtlәri var.
HÁYDA DİLİ
HÁYDA DİLİ – haydaların dili. Kanada [Hayda-Quay a-rı, Britaniya Kolumbiyası, Skidegit vә Masset qәsәbәlәri] vә ABŞ-da (Alyaska, Uels şahzadәsi a.,) yayılmışdır. Bu dildә danışanların sayı 24 nәfәrdir (2014). H.d.-nin genetik әlaqәlәri müәyyәn edilmәmişdir. E.Sepir onu na-dene dillәrinә aid etmiş, lakin bu fikir özünә tәrәfdar tapmamışdır. H.d. bәzi dilçilәr tәrәfindәn ayrıayrı dillәr hesab olunan şm. vә c. dialekt qruplarına ayrılır. Hazırda c. qrupu Skidegit, şm. qrupu isә Masset vә Alyaska (kaynqan, şm.-q.) dialektlәri ilә tәmsil olunur. Vokalizmi beşüzvlüdür (Alyaska dialektindә 4). Dialektlәrdә müxtәlif funksiyalar daşıyan yüksәk vә aşağı tonlar fonoloji mahiyyәtlәrinә görә fәrqlәnir. Konsonantizmi mürәkkәbdir. Söz-formalar quruluşca iltisaqidir. İsimlәrә müәyyәnlik şәkilçisi birlәşdirilir, hal vә kәmiyyәtә görә dәyişmә yoxdur. Bәzi şәxs әvәzliklәri vasitәsiz vә vasitәli halları fәrqlәndirir. Feil morfologiyası mürәkkәbdir, inkorporlaşmış adlar vә zәrflәrә aid olan sözdüzәldici ön şәkilçilәrlә xarakterizә olunur. Əsas söz sırası “mübtәda + vasitәsiz tamamlıq + xәbәr” şәklindәdir; hәmçinin mübtәda tamamlığı izlәyә bilәr. Qoşmalardan istifadә olunur. H.d. ölmәkdә olan dildir. Daşıyıcılarının hamısı yaşlı nәslin nümayәndәlәridir vә onlar dilin sadә formasından istifadә edirlәr; әksәriyyәt H.d.-ni gündәlik ünsiyyәtdә işlәtmir. H.d.-ni himayә proqramları var, 1998 ildәn Skidegit dialekti üzrә kurs keçirilir. Yazısı latın qrafikası әsasındadır. H.d. daşıyıcıları ilә avropalıların ilk әlaqәsi 1774 ildә olmuşdur. İlk qısa H.d. lüğәti 19 әsrin 2-ci yarısında tәrtib edilmişdir. H.d.-nin öyrәnilmәsindә amerikan tәdqiqatçıları C.R.Suonton (1900-cü illәr) vә C.C.Enrikonun (20 әsrin son rübü) xidmәtlәri var.
