HELİOFİZİKA (helio... + fizika) (Günәş fizikası) – astrofizikanın bölmәsi; Günәşin fiziki tәbiәtini, mәnşәyini vә tәkamülünü tәdqiq edir. Teleskop ixtira olunduqdan dәrhal sonra Günәşin elmi tәdqiqatları başlanmışdır. 1611–12 illәrdә Q.Qaliley vә tәqribәn eyni zamanda alman astronomları K.Şeyner vә Y.Fabrisius Günәş lәkәlәrini aşkar etmişlәr. Lakin yalnız Qaliley öz müşahidәlәrinә әsasәn lәkәlәrin әsl tәbiәtini aydınlaşdırmış vә göstәrmişdir ki, onlar Günәş cismindә baş verir vә bir sıra xüsusiyyәtlәrә malikdir. Spektral analizin vә fotoqrafiyanın ixtirası Günәş maddәsinin qaz tәbiәtini tәsdiq etmişdir. Lәkәlәrlә yanaşı, Günәş aktivliyinin bir çox başqa dinamik vә qeyri-stasionar xarakterә malik göstәricilәri müşahidә olunmuşdur. 1844 ildә alman astronomu Q.Şvabe Günәş lәkәlәrinin görünmə tsikli barәdә nәticәni dәrc etmişdir. Günәşin әtraflı tәdqiqi üçün ilk dәfә Amerika astronomu D.E.Heylin yaratdığı әvvәlcә üfüqi (1903) vә sonra şaquli (1908) iri, uzunfokuslu Günәş teleskoplarından istifadә olunmuşdur. Heyl, hәmçinin spektrohelioskopu ixtira etmiş vә fotoqrafiyanın tәtbiqi bu alәti spektrohelioqrafa çevirmişdir. Radioastronomiyanın yaranmasından sonra Günәş tacının tәbiәti tam hәll edilmiş, kosmik tәdqiqatlarla isә Günәş külәyinin xüsusiyyәtlәrini, heliosferin parametrlәrini vә xassәlәrini tәyin etmәk mümkün olmuşdur. H. nәzәri tәdqiqatların әsas istiqamәtlәri: nüvә fizikası aparatını cәlb etmәklә Günәşin daxili quruluşunun öyrәnilmәsi vә neytrino astronomiyasının eksperimental imkanları, hәmçinin plazma fizikası vә maqnit hidrodinamikasının tәdqiqi ilә dә mәşğul olur. 20 әsrin 2-ci yarısından bir çox ölkәlәrin (Rusiya, ABŞ, Fransa, Yaponiya vә s.) kosmik aparatlarının kömәyilә kosmik tәdqiqatların inkişafı, Günәşin vә onun aktivliyinin müntәzәm müşahidәsi nәticәsindә H.-nın imkanları hәddindәn çox artmışdır. 1960 illәrdә Günәş rәqslәrin müşahidә olunması Günәş tәdqiqatlarının yeni üsulunun – helioseysmologiyanın inkişafına gәtirmişdir.
Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
“Azərbaycan” xüsusi cildi (Az)“Azərbaycan” xüsusi cildi (rus)I CİLDII CİLDIII CİLDIV CİLDV CİLDVI CİLDVII CİLDVIII CİLDIX CİLDX CİLDXI CİLD
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (Azərbaycan dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2007 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (rus dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2012 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, I CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2009 |
| ISBN: | 978-9952-441-02-4 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, II CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2010 |
| ISBN: | 978-9952-441-05-5 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, III CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2011 |
| ISBN: | 978-9952-441-07-9 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IV CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2013 |
| ISBN: | 978-9952-441-03-1 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, V CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2014 |
| ISBN: | 978-9952-441-10-9 |
| Səhifələrin sayı: | 592 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2015 |
| ISBN: | 978-9952-441-11-6 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2016 |
| ISBN: | 978-9952-441-12-3 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VIII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | |
| ISBN: | |
| Səhifələrin sayı: |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IX CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2019 |
| ISBN: | 978-9952-441-17-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, X CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili | 2020 |
| ISBN: | 978-9952-441-18-5 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, XI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2024 |
| ISBN: | 978-9952-441-20-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
GİYAN – HƏŞTƏRXAN DÖVLƏT TƏBİƏT BİOSFER QORUĞU
HELİOFİZİKA
HELİOFİZİKA (helio... + fizika) (Günәş fizikası) – astrofizikanın bölmәsi; Günәşin fiziki tәbiәtini, mәnşәyini vә tәkamülünü tәdqiq edir. Teleskop ixtira olunduqdan dәrhal sonra Günәşin elmi tәdqiqatları başlanmışdır. 1611–12 illәrdә Q.Qaliley vә tәqribәn eyni zamanda alman astronomları K.Şeyner vә Y.Fabrisius Günәş lәkәlәrini aşkar etmişlәr. Lakin yalnız Qaliley öz müşahidәlәrinә әsasәn lәkәlәrin әsl tәbiәtini aydınlaşdırmış vә göstәrmişdir ki, onlar Günәş cismindә baş verir vә bir sıra xüsusiyyәtlәrә malikdir. Spektral analizin vә fotoqrafiyanın ixtirası Günәş maddәsinin qaz tәbiәtini tәsdiq etmişdir. Lәkәlәrlә yanaşı, Günәş aktivliyinin bir çox başqa dinamik vә qeyri-stasionar xarakterә malik göstәricilәri müşahidә olunmuşdur. 1844 ildә alman astronomu Q.Şvabe Günәş lәkәlәrinin görünmə tsikli barәdә nәticәni dәrc etmişdir. Günәşin әtraflı tәdqiqi üçün ilk dәfә Amerika astronomu D.E.Heylin yaratdığı әvvәlcә üfüqi (1903) vә sonra şaquli (1908) iri, uzunfokuslu Günәş teleskoplarından istifadә olunmuşdur. Heyl, hәmçinin spektrohelioskopu ixtira etmiş vә fotoqrafiyanın tәtbiqi bu alәti spektrohelioqrafa çevirmişdir. Radioastronomiyanın yaranmasından sonra Günәş tacının tәbiәti tam hәll edilmiş, kosmik tәdqiqatlarla isә Günәş külәyinin xüsusiyyәtlәrini, heliosferin parametrlәrini vә xassәlәrini tәyin etmәk mümkün olmuşdur. H. nәzәri tәdqiqatların әsas istiqamәtlәri: nüvә fizikası aparatını cәlb etmәklә Günәşin daxili quruluşunun öyrәnilmәsi vә neytrino astronomiyasının eksperimental imkanları, hәmçinin plazma fizikası vә maqnit hidrodinamikasının tәdqiqi ilә dә mәşğul olur. 20 әsrin 2-ci yarısından bir çox ölkәlәrin (Rusiya, ABŞ, Fransa, Yaponiya vә s.) kosmik aparatlarının kömәyilә kosmik tәdqiqatların inkişafı, Günәşin vә onun aktivliyinin müntәzәm müşahidәsi nәticәsindә H.-nın imkanları hәddindәn çox artmışdır. 1960 illәrdә Günәş rәqslәrin müşahidә olunması Günәş tәdqiqatlarının yeni üsulunun – helioseysmologiyanın inkişafına gәtirmişdir.
HELİOFİZİKA
HELİOFİZİKA (helio... + fizika) (Günәş fizikası) – astrofizikanın bölmәsi; Günәşin fiziki tәbiәtini, mәnşәyini vә tәkamülünü tәdqiq edir. Teleskop ixtira olunduqdan dәrhal sonra Günәşin elmi tәdqiqatları başlanmışdır. 1611–12 illәrdә Q.Qaliley vә tәqribәn eyni zamanda alman astronomları K.Şeyner vә Y.Fabrisius Günәş lәkәlәrini aşkar etmişlәr. Lakin yalnız Qaliley öz müşahidәlәrinә әsasәn lәkәlәrin әsl tәbiәtini aydınlaşdırmış vә göstәrmişdir ki, onlar Günәş cismindә baş verir vә bir sıra xüsusiyyәtlәrә malikdir. Spektral analizin vә fotoqrafiyanın ixtirası Günәş maddәsinin qaz tәbiәtini tәsdiq etmişdir. Lәkәlәrlә yanaşı, Günәş aktivliyinin bir çox başqa dinamik vә qeyri-stasionar xarakterә malik göstәricilәri müşahidә olunmuşdur. 1844 ildә alman astronomu Q.Şvabe Günәş lәkәlәrinin görünmə tsikli barәdә nәticәni dәrc etmişdir. Günәşin әtraflı tәdqiqi üçün ilk dәfә Amerika astronomu D.E.Heylin yaratdığı әvvәlcә üfüqi (1903) vә sonra şaquli (1908) iri, uzunfokuslu Günәş teleskoplarından istifadә olunmuşdur. Heyl, hәmçinin spektrohelioskopu ixtira etmiş vә fotoqrafiyanın tәtbiqi bu alәti spektrohelioqrafa çevirmişdir. Radioastronomiyanın yaranmasından sonra Günәş tacının tәbiәti tam hәll edilmiş, kosmik tәdqiqatlarla isә Günәş külәyinin xüsusiyyәtlәrini, heliosferin parametrlәrini vә xassәlәrini tәyin etmәk mümkün olmuşdur. H. nәzәri tәdqiqatların әsas istiqamәtlәri: nüvә fizikası aparatını cәlb etmәklә Günәşin daxili quruluşunun öyrәnilmәsi vә neytrino astronomiyasının eksperimental imkanları, hәmçinin plazma fizikası vә maqnit hidrodinamikasının tәdqiqi ilә dә mәşğul olur. 20 әsrin 2-ci yarısından bir çox ölkәlәrin (Rusiya, ABŞ, Fransa, Yaponiya vә s.) kosmik aparatlarının kömәyilә kosmik tәdqiqatların inkişafı, Günәşin vә onun aktivliyinin müntәzәm müşahidәsi nәticәsindә H.-nın imkanları hәddindәn çox artmışdır. 1960 illәrdә Günәş rәqslәrin müşahidә olunması Günәş tәdqiqatlarının yeni üsulunun – helioseysmologiyanın inkişafına gәtirmişdir.
