HELİOSFER (helio…vә yun. σφατρα – şar) – Günәş tacının vә onun davamı olan Günәş külәyinin daxil olduğu günәşәtrafı fәza. Hesab edilir ki, H. heliopauza ilә mәhdudlaşır. H.-in ölçülәri Plutonun orbitini dә aşaraq, Günәşdәn 100 a.u. tәrtibindә olan mәsafәlәrә qәdәr uzanır. Günәş sistemi ulduzlararası mühitә nisbәtәn 20–25 km/san sürәtlә hәrәkәt etdiyinә görә H.-in forması sferik formadan fәrqlәnir. H.-dә plazma Günәşdәn sәs sürәtindәn böyük sürәtlә uzaqlaşır vә Günәşdәn uzaqlaşdıqca sürәti azalır. Bu sürәtin sәs sürәtindәn aşağı olduğu sahәdә H.-in xarici sәrhәdindә Oxatan bürcü istiqamәtindә Günәş külәyindә zәrbә dalğası әmәlә gәlir. Ulduzlararası qazda Günәşә nisbәtәn sәs sürәtindәn böyük sürәtlә hәrәkәt etdiyindәn, ulduzlar arası plazmanın tormozlandığı hissәdә başqa bir zәrbә dalğası da yaranmalıdır. Günәşdәn böyük mәsafәlәrdә (10 a.υ.-dәn artıq) Günәş külәyi ulduzlararası mühitinin yalnız ionlaşmış komponentinin hәrәkәtinә tәsir edir. Günәş radiasiyasının vә başqa faktorların neytral atomların hәrәkәtinә tәsiri Günәşdәn yalnız 5 a.υ.-ә qәdәr olan mәsafәlәrdә hiss olunur. Ona görә dә ulduzlararası mühitin neytral hidrogeni H.-ә daxil olur vә Əkizlәr bürcü istiqamәtindә (Oxatan bürcünә әks istiqamәtdә) onun konsentrasiyası artır.
Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
“Azərbaycan” xüsusi cildi (Az)“Azərbaycan” xüsusi cildi (rus)I CİLDII CİLDIII CİLDIV CİLDV CİLDVI CİLDVII CİLDVIII CİLDIX CİLDX CİLDXI CİLD
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (Azərbaycan dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2007 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (rus dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2012 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, I CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2009 |
| ISBN: | 978-9952-441-02-4 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, II CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2010 |
| ISBN: | 978-9952-441-05-5 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, III CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2011 |
| ISBN: | 978-9952-441-07-9 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IV CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2013 |
| ISBN: | 978-9952-441-03-1 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, V CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2014 |
| ISBN: | 978-9952-441-10-9 |
| Səhifələrin sayı: | 592 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2015 |
| ISBN: | 978-9952-441-11-6 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2016 |
| ISBN: | 978-9952-441-12-3 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VIII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | |
| ISBN: | |
| Səhifələrin sayı: |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IX CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2019 |
| ISBN: | 978-9952-441-17-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, X CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili | 2020 |
| ISBN: | 978-9952-441-18-5 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, XI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2024 |
| ISBN: | 978-9952-441-20-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
GİYAN – HƏŞTƏRXAN DÖVLƏT TƏBİƏT BİOSFER QORUĞU
HELİOSFER
HELİOSFER (helio…vә yun. σφατρα – şar) – Günәş tacının vә onun davamı olan Günәş külәyinin daxil olduğu günәşәtrafı fәza. Hesab edilir ki, H. heliopauza ilә mәhdudlaşır. H.-in ölçülәri Plutonun orbitini dә aşaraq, Günәşdәn 100 a.u. tәrtibindә olan mәsafәlәrә qәdәr uzanır. Günәş sistemi ulduzlararası mühitә nisbәtәn 20–25 km/san sürәtlә hәrәkәt etdiyinә görә H.-in forması sferik formadan fәrqlәnir. H.-dә plazma Günәşdәn sәs sürәtindәn böyük sürәtlә uzaqlaşır vә Günәşdәn uzaqlaşdıqca sürәti azalır. Bu sürәtin sәs sürәtindәn aşağı olduğu sahәdә H.-in xarici sәrhәdindә Oxatan bürcü istiqamәtindә Günәş külәyindә zәrbә dalğası әmәlә gәlir. Ulduzlararası qazda Günәşә nisbәtәn sәs sürәtindәn böyük sürәtlә hәrәkәt etdiyindәn, ulduzlar arası plazmanın tormozlandığı hissәdә başqa bir zәrbә dalğası da yaranmalıdır. Günәşdәn böyük mәsafәlәrdә (10 a.υ.-dәn artıq) Günәş külәyi ulduzlararası mühitinin yalnız ionlaşmış komponentinin hәrәkәtinә tәsir edir. Günәş radiasiyasının vә başqa faktorların neytral atomların hәrәkәtinә tәsiri Günәşdәn yalnız 5 a.υ.-ә qәdәr olan mәsafәlәrdә hiss olunur. Ona görә dә ulduzlararası mühitin neytral hidrogeni H.-ә daxil olur vә Əkizlәr bürcü istiqamәtindә (Oxatan bürcünә әks istiqamәtdә) onun konsentrasiyası artır.
HELİOSFER
HELİOSFER (helio…vә yun. σφατρα – şar) – Günәş tacının vә onun davamı olan Günәş külәyinin daxil olduğu günәşәtrafı fәza. Hesab edilir ki, H. heliopauza ilә mәhdudlaşır. H.-in ölçülәri Plutonun orbitini dә aşaraq, Günәşdәn 100 a.u. tәrtibindә olan mәsafәlәrә qәdәr uzanır. Günәş sistemi ulduzlararası mühitә nisbәtәn 20–25 km/san sürәtlә hәrәkәt etdiyinә görә H.-in forması sferik formadan fәrqlәnir. H.-dә plazma Günәşdәn sәs sürәtindәn böyük sürәtlә uzaqlaşır vә Günәşdәn uzaqlaşdıqca sürәti azalır. Bu sürәtin sәs sürәtindәn aşağı olduğu sahәdә H.-in xarici sәrhәdindә Oxatan bürcü istiqamәtindә Günәş külәyindә zәrbә dalğası әmәlә gәlir. Ulduzlararası qazda Günәşә nisbәtәn sәs sürәtindәn böyük sürәtlә hәrәkәt etdiyindәn, ulduzlar arası plazmanın tormozlandığı hissәdә başqa bir zәrbә dalğası da yaranmalıdır. Günәşdәn böyük mәsafәlәrdә (10 a.υ.-dәn artıq) Günәş külәyi ulduzlararası mühitinin yalnız ionlaşmış komponentinin hәrәkәtinә tәsir edir. Günәş radiasiyasının vә başqa faktorların neytral atomların hәrәkәtinә tәsiri Günәşdәn yalnız 5 a.υ.-ә qәdәr olan mәsafәlәrdә hiss olunur. Ona görә dә ulduzlararası mühitin neytral hidrogeni H.-ә daxil olur vә Əkizlәr bürcü istiqamәtindә (Oxatan bürcünә әks istiqamәtdә) onun konsentrasiyası artır.
