HEMATOLÓGİYA (hemato ... + logiya) – qan vә qanyaranma haqqında elm. Klinik H. (terapiyanın bir bölmәsi olub, qan xәstәliklәrinin etiologiyasını, patogenezini vә klinik әlamәtlәrini öyrәnir, onların diaqnostikası, müalicәsi vә profilaktikası üsullarını işlәyib hazırlayır), eksperimental, müqayisәli H., serologiya, immunohematologiya, transfuziologiya, koaqulologiya (H.-nın qanın laxtalanmasının biokimyasını, fiziologiyasını vә patogenezini öyrәnәn bölmәsi) vә s. bölmәlәri әhatә edir. Klinik H.-nın nәzәri әsasını qan yaranma haqqında tәlim, hәmçinin qan xәstәliklәrinin sәbәblәrinin, onların inkişaf mexanizmlәrinin vә klinik әlamәtlәrinin öyrәnilmәsini tәmin edәn radiobiologiya, genetika, sitokimya vә s. әlaqәdar elmlәrin mәlumatları tәşkil edir. H.-nın bir elm kimi formalaşmağa başlanması eritrositlәrin kәşfi ilә (M.Malpigi, 1661; A. van Levenhuk, 1673) әlaqәdardır. Qan xәstәliklәrinin sәbәblәrinin vә inkişaf mexanizmlәrinin öyrәnilmәsi laboratoriya praktikasına 1870 ildә fransız hәkimi L.Ş.Malassenin (1842–1909) qanın hüceyrә elementlәrini saymaq üçün kameranı vә 1878 ildә P.Erlixin qanın rәnglәnmәsi üsulunu daxil etdikdәn sonra mümkün olmuşdur. Qan xәstәliklәrinin sistemli şәkildә tәsvir olunmasına 19 әsrdә başlanılmışdır. 1845 ildә R.Virxov leykozu, 1849 ildә T.Addison vә 1868–72 illәrdә A.Birmer pernisioz anemiyanı, 1898 ildә J.Qayem hemolitik anemiyanı tәsvir etmişdir. Müasir klinik H.-da molekulyar diaqnostika, DNT-zondlama tәdqiq etmә vә s. üsulların tәtbiqi keçmişdә müalicә olunmayan bir sıra xәstәliklәrin (kәskin leykozlar, xroniki mieloleykoz, hemorragik diatezlәr) müvәffәqiyyәtlә müalicә olunmasına imkan verir. Hematoloji tәcrübәdә intensiv terapiya, gen mühәndisliyi, endoskopik cәrrahiyyә, sümükiliyi transplantasiya vә s. üsullardan geniş istifadә olunur. Azәrb. Resp.-nda H.-ya aid tәdqiqatlar Hematologiya vә Transfuziologiya İn-tunda, hәmçinin Azәrb. Tibb Un-tinin, Ə.Əliyev ad. Azәrb. Dövlәt Hәkimlәri Tәkmillәşdirmә İn-tunun müvafiq kafedralarında vә elmi laboratoriyalarında aparılır.










