HEMİSİANİNLƏR – molekulun metin zәncirinin uclarında azottәrkibli elektro donor vә elektroak septor әvәzedicilәr olan (onlardan yalnız biri aromatik heterotsiklin tәrkibinә daxildir) qeyri-simmetrik polimetin boyaqları; H. qırmızıdan bәnövşәyiyә qәdәr hәr rәngdә ola bilәr vә parlaq çalarları ilә sәciyyәlәnir. H., aromatik aminkarbon turşuların aldehid vә ya laktamlarının aromatik (yaxud heteroaromatik) birlәşmәlәrlә, ya da tәrkibindә aktiv metilen qrupları olan maddәlәrlә qarşılıqlı tәsirindәn alınır. Molekulunda müsbәt yüklü indoleninium fraqmenti olan H. praktiki әhәmiyyәt kәsb edir; onlar kation boyaqları kimi poliakrilnitril liflәrin boyanmasında istifadә olunur. Mәs., 1,3,3-trimetil-2-formilmetilidenindolin ilә panizidinin qarşılıqlı tәsirindәn kation sarı boyaq (formul I); 5-brom-8-N-etilamin-1- naftalinkarbon turşusunun laktamının POCl3 vә P2O5 iştirakında N,N-dietilanilin ilә reaksiyasından kation mavi boyaq (formul II) alınır:
Suda hәll olmayan bәzi neytral H. dispers boyaq vә ya piqmentlәr kimi istifadә olunur. Mәs., poliefir liflәri sarı rәngә boyamaq üçün 2-sianmetilbenztiazol ilә 2-metil-4-[N-(4-metoksifenoksietil)-N-etilamin] benzaldehidin kondenslәşmәsindәn alınan işığada vamlı dispers boyaq (formul III) istifadә edilir.
Əd: С т е п а н о в Б.И. Введение в химию и технологию органических красителей.
