HEMOPERİKARD – perikard boşluğuna qan toplanması. Ağır H. kәskin ürәk çatışmazlığının inkişaf etmәsinә vә xәstәnin ölümünә sәbәb ola bilәr. H.-a kardiologiyada tәsadüfi perikardit, yәni hidroperikard hadisәsi kimi baxılır. Travmatik vә qeyritravmatik mәnşәli olur. Travmatik H.-a döş qәfәsinin keçәn vә ya küt travmaları (zәrbә, yıxılma zamanı), perikardın yaralanmaları (ayrıca vә ya birlәşmiş ürәk yaralanmaları ilә), ürәyin vә onun iri damarlarının qapalı zәdәlәnmәlәri sәbәb olur. Ürәkdә vә damarlar da aparılan cәrrahi әmәliyyatlardan sonra (mәs., ürәk әzәlәsinә qoyulan tikişlәrin qeyri-qәnaәtbәxşliyi zamanı) H. inkişaf edә bilәr. Müalicә vә diaqnostika manipulyasiyaları (ürәk boşluğunun zondla tәqdiqi, angioqrafiyalar, miokardın vә perikardın biopsiyası, ürәkdaxili inyeksiyalar, mәrkәzi venaların kateterizasiyası, steril punksiyalar vә s.) ürәyin perforasiyasını vә H.-ın inkişafını ağırlaşdıra bilәr. Koronar vә ya perikardial damarların partlaması, ürәyin kәskin vә ya xroniki postinfarkt anevrizmalarının partlaması, aorta anevrizmasının perikard boşluğuna deşilmәsi qeyri-travmatik H.-a sәbәb ola bilәr. Miokardın exinokok kozu, qummoz miokardit, miokardın absesi nәticәsindә ürәyin partlaması zamanı baş verәn H. ölümcül ürәk tamponadasına sәbәb olur. Hәmçinin perikardın vә miokardın birincili şişlәri (hemangiomalar, angiosarkomalar), hemofiliyalar, hemorragik diatez zamanı da H. baş verә bilәr. S i m p t o m l a r ı: perikard boşluğundakı qanaxmanın hәcmindәn asılıdır. Perikarda az miqdarda qan axdıqda ürәk funksiyası pozulmur vә xәstәliyin gedişi simptomsuz olur. 150–200 ml qan toplandıqda ürәk tamponadasının inkişaf etmәsinә sәbәb olan perikarddaxili tәzyiq artır. H. zamanı ürәyin kompressiyası sol mәdәciyin dolmasının vә ürәk tullanmasının azalmasına, sağ qulaqcığa qan axıb gәlmәsinin pozulmasına sәbәb olur. Miokardın işemiyası H.-ın koronar arteriyalara tәzyiqini güclәndirir. Arterial hipotoniya vә qan dövranının pozulması anemiyaya vә daxili orqanların, ilk növbәdә isә beynin hipoksiyasına sәbәb olur. Ürәk tamponadasının inkişaf etmәsi ilә olan H. zamanı xәstәdә ürәk nahiyәsindә ağrı, zәiflik, getdikcә artan narahatlıq vә qorxu hissi, çox tәrlәmә, dәri örtüyü vә selikli qişaların sianozu, bayılma vәziyyәti qeyd edilir. Zәif nәbzlә birlikdә taxikardiya (nәbz tәzyiqi 10 mm c. süt.-dan az), karlaşmış, eşidilmәyәn ürәk tonları olur, ürәk döyüntüsü müәyyәn edilmir, xәstәnin vәziyyәti ağır xarakterizә olunur. Boyun, yuxarı әtraflar vә üz venalarının şişmәsi görünür. Perikard boşluğuna 400–500 ml qan toplanması xәstәnin hәyatı üçün çox ağır hesab olunur, bu vәziyyәt ürәk fәaliyyәtinin dayanmasına sәbәb olur. Perikard boşluğuna qanın çox sürәtlә toplanması hallarında tamponadadan ölüm H.-ın inkişaf etmәsi anından bir neçә saniyә vә ya bir neçә dәqiqә әrzindә baş verir. H.-ın diaqnozu kardiocәrrah tәrәfindәn xarakterik kliniki әlamәtlәrә, xәstәliyin mümkün olan sәbәblәrinin öyrәnilmәsinә, döş qәfәsinin rentgenoqrafiyası, elektrokardioqrafiya, exokardioqrafiya, perikardın punksiyası mәlumatlarına әsasәn müәyyәn edilir. M ü a l i c ә s i. H.-a şübhә olduğu hallarda xәstә dәrhal kardiocәrrahiyyә şöbәsinә yerlәşdirilmәlidir. Müalicә ürәyә tәzyiqin azaldılmasına, ürәk әzәlәsinin yığılma qabiliyyәtinin normallaşmasına vә xәstәliyin inkişaf sәbәblәrinin aradan qaldırılmasına doğru yönәldilmәlidir. Ürәk fәaliyyәtinin pozulmasına sәbәb olmayan kiçik hәcmli H. zamanı konservativ müalicә (xәstәyә sakitlik vermәk, ürәk nahiyәsinә soyuq qoymaq, hemostatik, ağrıkәsici vә ürәk dәrmanları vermәk) aparılır. Ürәk vә damarların yaralanması zamanı perikard boşluğuna olan qanaxmanın sәbәblәrini aradan qaldırmaq üçün tәcili cәrrahi әmәliyyatın aparılması göstәrişdir; H.-ın artması vә aydın ürәk tamponadasının inkişafı әlamәtlәri zamanı perikard boşluğuna drenaj qoyulması vә ya toplanmış qanın aspirasiyası ilә perikardiosentez aparılmalıdır. H. zamanı perikardiosentez mütlәq EKQ, ExoKQ vә hemodinamika göstәricilәrinin nәzarәti altında olmalıdır. Eyni zamanda kәskin qan-itirmәnin tam әvәz olunması vә homeostazın bәrpa olunması üçün reanimasiya tәdbirlәri aparılmalıdır. Sonra isә H.-ın etiologiyasından asılı olaraq әsas xәstәlik müalicә olunmalıdır.
Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
“Azərbaycan” xüsusi cildi (Az)“Azərbaycan” xüsusi cildi (rus)I CİLDII CİLDIII CİLDIV CİLDV CİLDVI CİLDVII CİLDVIII CİLDIX CİLDX CİLDXI CİLD
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (Azərbaycan dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2007 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (rus dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2012 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, I CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2009 |
| ISBN: | 978-9952-441-02-4 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, II CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2010 |
| ISBN: | 978-9952-441-05-5 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, III CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2011 |
| ISBN: | 978-9952-441-07-9 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IV CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2013 |
| ISBN: | 978-9952-441-03-1 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, V CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2014 |
| ISBN: | 978-9952-441-10-9 |
| Səhifələrin sayı: | 592 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2015 |
| ISBN: | 978-9952-441-11-6 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2016 |
| ISBN: | 978-9952-441-12-3 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VIII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | |
| ISBN: | |
| Səhifələrin sayı: |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IX CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2019 |
| ISBN: | 978-9952-441-17-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, X CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili | 2020 |
| ISBN: | 978-9952-441-18-5 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, XI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2024 |
| ISBN: | 978-9952-441-20-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
GİYAN – HƏŞTƏRXAN DÖVLƏT TƏBİƏT BİOSFER QORUĞU
HEMOPERİKARD
HEMOPERİKARD – perikard boşluğuna qan toplanması. Ağır H. kәskin ürәk çatışmazlığının inkişaf etmәsinә vә xәstәnin ölümünә sәbәb ola bilәr. H.-a kardiologiyada tәsadüfi perikardit, yәni hidroperikard hadisәsi kimi baxılır. Travmatik vә qeyritravmatik mәnşәli olur. Travmatik H.-a döş qәfәsinin keçәn vә ya küt travmaları (zәrbә, yıxılma zamanı), perikardın yaralanmaları (ayrıca vә ya birlәşmiş ürәk yaralanmaları ilә), ürәyin vә onun iri damarlarının qapalı zәdәlәnmәlәri sәbәb olur. Ürәkdә vә damarlar da aparılan cәrrahi әmәliyyatlardan sonra (mәs., ürәk әzәlәsinә qoyulan tikişlәrin qeyri-qәnaәtbәxşliyi zamanı) H. inkişaf edә bilәr. Müalicә vә diaqnostika manipulyasiyaları (ürәk boşluğunun zondla tәqdiqi, angioqrafiyalar, miokardın vә perikardın biopsiyası, ürәkdaxili inyeksiyalar, mәrkәzi venaların kateterizasiyası, steril punksiyalar vә s.) ürәyin perforasiyasını vә H.-ın inkişafını ağırlaşdıra bilәr. Koronar vә ya perikardial damarların partlaması, ürәyin kәskin vә ya xroniki postinfarkt anevrizmalarının partlaması, aorta anevrizmasının perikard boşluğuna deşilmәsi qeyri-travmatik H.-a sәbәb ola bilәr. Miokardın exinokok kozu, qummoz miokardit, miokardın absesi nәticәsindә ürәyin partlaması zamanı baş verәn H. ölümcül ürәk tamponadasına sәbәb olur. Hәmçinin perikardın vә miokardın birincili şişlәri (hemangiomalar, angiosarkomalar), hemofiliyalar, hemorragik diatez zamanı da H. baş verә bilәr. S i m p t o m l a r ı: perikard boşluğundakı qanaxmanın hәcmindәn asılıdır. Perikarda az miqdarda qan axdıqda ürәk funksiyası pozulmur vә xәstәliyin gedişi simptomsuz olur. 150–200 ml qan toplandıqda ürәk tamponadasının inkişaf etmәsinә sәbәb olan perikarddaxili tәzyiq artır. H. zamanı ürәyin kompressiyası sol mәdәciyin dolmasının vә ürәk tullanmasının azalmasına, sağ qulaqcığa qan axıb gәlmәsinin pozulmasına sәbәb olur. Miokardın işemiyası H.-ın koronar arteriyalara tәzyiqini güclәndirir. Arterial hipotoniya vә qan dövranının pozulması anemiyaya vә daxili orqanların, ilk növbәdә isә beynin hipoksiyasına sәbәb olur. Ürәk tamponadasının inkişaf etmәsi ilә olan H. zamanı xәstәdә ürәk nahiyәsindә ağrı, zәiflik, getdikcә artan narahatlıq vә qorxu hissi, çox tәrlәmә, dәri örtüyü vә selikli qişaların sianozu, bayılma vәziyyәti qeyd edilir. Zәif nәbzlә birlikdә taxikardiya (nәbz tәzyiqi 10 mm c. süt.-dan az), karlaşmış, eşidilmәyәn ürәk tonları olur, ürәk döyüntüsü müәyyәn edilmir, xәstәnin vәziyyәti ağır xarakterizә olunur. Boyun, yuxarı әtraflar vә üz venalarının şişmәsi görünür. Perikard boşluğuna 400–500 ml qan toplanması xәstәnin hәyatı üçün çox ağır hesab olunur, bu vәziyyәt ürәk fәaliyyәtinin dayanmasına sәbәb olur. Perikard boşluğuna qanın çox sürәtlә toplanması hallarında tamponadadan ölüm H.-ın inkişaf etmәsi anından bir neçә saniyә vә ya bir neçә dәqiqә әrzindә baş verir. H.-ın diaqnozu kardiocәrrah tәrәfindәn xarakterik kliniki әlamәtlәrә, xәstәliyin mümkün olan sәbәblәrinin öyrәnilmәsinә, döş qәfәsinin rentgenoqrafiyası, elektrokardioqrafiya, exokardioqrafiya, perikardın punksiyası mәlumatlarına әsasәn müәyyәn edilir. M ü a l i c ә s i. H.-a şübhә olduğu hallarda xәstә dәrhal kardiocәrrahiyyә şöbәsinә yerlәşdirilmәlidir. Müalicә ürәyә tәzyiqin azaldılmasına, ürәk әzәlәsinin yığılma qabiliyyәtinin normallaşmasına vә xәstәliyin inkişaf sәbәblәrinin aradan qaldırılmasına doğru yönәldilmәlidir. Ürәk fәaliyyәtinin pozulmasına sәbәb olmayan kiçik hәcmli H. zamanı konservativ müalicә (xәstәyә sakitlik vermәk, ürәk nahiyәsinә soyuq qoymaq, hemostatik, ağrıkәsici vә ürәk dәrmanları vermәk) aparılır. Ürәk vә damarların yaralanması zamanı perikard boşluğuna olan qanaxmanın sәbәblәrini aradan qaldırmaq üçün tәcili cәrrahi әmәliyyatın aparılması göstәrişdir; H.-ın artması vә aydın ürәk tamponadasının inkişafı әlamәtlәri zamanı perikard boşluğuna drenaj qoyulması vә ya toplanmış qanın aspirasiyası ilә perikardiosentez aparılmalıdır. H. zamanı perikardiosentez mütlәq EKQ, ExoKQ vә hemodinamika göstәricilәrinin nәzarәti altında olmalıdır. Eyni zamanda kәskin qan-itirmәnin tam әvәz olunması vә homeostazın bәrpa olunması üçün reanimasiya tәdbirlәri aparılmalıdır. Sonra isә H.-ın etiologiyasından asılı olaraq әsas xәstәlik müalicә olunmalıdır.
HEMOPERİKARD
HEMOPERİKARD – perikard boşluğuna qan toplanması. Ağır H. kәskin ürәk çatışmazlığının inkişaf etmәsinә vә xәstәnin ölümünә sәbәb ola bilәr. H.-a kardiologiyada tәsadüfi perikardit, yәni hidroperikard hadisәsi kimi baxılır. Travmatik vә qeyritravmatik mәnşәli olur. Travmatik H.-a döş qәfәsinin keçәn vә ya küt travmaları (zәrbә, yıxılma zamanı), perikardın yaralanmaları (ayrıca vә ya birlәşmiş ürәk yaralanmaları ilә), ürәyin vә onun iri damarlarının qapalı zәdәlәnmәlәri sәbәb olur. Ürәkdә vә damarlar da aparılan cәrrahi әmәliyyatlardan sonra (mәs., ürәk әzәlәsinә qoyulan tikişlәrin qeyri-qәnaәtbәxşliyi zamanı) H. inkişaf edә bilәr. Müalicә vә diaqnostika manipulyasiyaları (ürәk boşluğunun zondla tәqdiqi, angioqrafiyalar, miokardın vә perikardın biopsiyası, ürәkdaxili inyeksiyalar, mәrkәzi venaların kateterizasiyası, steril punksiyalar vә s.) ürәyin perforasiyasını vә H.-ın inkişafını ağırlaşdıra bilәr. Koronar vә ya perikardial damarların partlaması, ürәyin kәskin vә ya xroniki postinfarkt anevrizmalarının partlaması, aorta anevrizmasının perikard boşluğuna deşilmәsi qeyri-travmatik H.-a sәbәb ola bilәr. Miokardın exinokok kozu, qummoz miokardit, miokardın absesi nәticәsindә ürәyin partlaması zamanı baş verәn H. ölümcül ürәk tamponadasına sәbәb olur. Hәmçinin perikardın vә miokardın birincili şişlәri (hemangiomalar, angiosarkomalar), hemofiliyalar, hemorragik diatez zamanı da H. baş verә bilәr. S i m p t o m l a r ı: perikard boşluğundakı qanaxmanın hәcmindәn asılıdır. Perikarda az miqdarda qan axdıqda ürәk funksiyası pozulmur vә xәstәliyin gedişi simptomsuz olur. 150–200 ml qan toplandıqda ürәk tamponadasının inkişaf etmәsinә sәbәb olan perikarddaxili tәzyiq artır. H. zamanı ürәyin kompressiyası sol mәdәciyin dolmasının vә ürәk tullanmasının azalmasına, sağ qulaqcığa qan axıb gәlmәsinin pozulmasına sәbәb olur. Miokardın işemiyası H.-ın koronar arteriyalara tәzyiqini güclәndirir. Arterial hipotoniya vә qan dövranının pozulması anemiyaya vә daxili orqanların, ilk növbәdә isә beynin hipoksiyasına sәbәb olur. Ürәk tamponadasının inkişaf etmәsi ilә olan H. zamanı xәstәdә ürәk nahiyәsindә ağrı, zәiflik, getdikcә artan narahatlıq vә qorxu hissi, çox tәrlәmә, dәri örtüyü vә selikli qişaların sianozu, bayılma vәziyyәti qeyd edilir. Zәif nәbzlә birlikdә taxikardiya (nәbz tәzyiqi 10 mm c. süt.-dan az), karlaşmış, eşidilmәyәn ürәk tonları olur, ürәk döyüntüsü müәyyәn edilmir, xәstәnin vәziyyәti ağır xarakterizә olunur. Boyun, yuxarı әtraflar vә üz venalarının şişmәsi görünür. Perikard boşluğuna 400–500 ml qan toplanması xәstәnin hәyatı üçün çox ağır hesab olunur, bu vәziyyәt ürәk fәaliyyәtinin dayanmasına sәbәb olur. Perikard boşluğuna qanın çox sürәtlә toplanması hallarında tamponadadan ölüm H.-ın inkişaf etmәsi anından bir neçә saniyә vә ya bir neçә dәqiqә әrzindә baş verir. H.-ın diaqnozu kardiocәrrah tәrәfindәn xarakterik kliniki әlamәtlәrә, xәstәliyin mümkün olan sәbәblәrinin öyrәnilmәsinә, döş qәfәsinin rentgenoqrafiyası, elektrokardioqrafiya, exokardioqrafiya, perikardın punksiyası mәlumatlarına әsasәn müәyyәn edilir. M ü a l i c ә s i. H.-a şübhә olduğu hallarda xәstә dәrhal kardiocәrrahiyyә şöbәsinә yerlәşdirilmәlidir. Müalicә ürәyә tәzyiqin azaldılmasına, ürәk әzәlәsinin yığılma qabiliyyәtinin normallaşmasına vә xәstәliyin inkişaf sәbәblәrinin aradan qaldırılmasına doğru yönәldilmәlidir. Ürәk fәaliyyәtinin pozulmasına sәbәb olmayan kiçik hәcmli H. zamanı konservativ müalicә (xәstәyә sakitlik vermәk, ürәk nahiyәsinә soyuq qoymaq, hemostatik, ağrıkәsici vә ürәk dәrmanları vermәk) aparılır. Ürәk vә damarların yaralanması zamanı perikard boşluğuna olan qanaxmanın sәbәblәrini aradan qaldırmaq üçün tәcili cәrrahi әmәliyyatın aparılması göstәrişdir; H.-ın artması vә aydın ürәk tamponadasının inkişafı әlamәtlәri zamanı perikard boşluğuna drenaj qoyulması vә ya toplanmış qanın aspirasiyası ilә perikardiosentez aparılmalıdır. H. zamanı perikardiosentez mütlәq EKQ, ExoKQ vә hemodinamika göstәricilәrinin nәzarәti altında olmalıdır. Eyni zamanda kәskin qan-itirmәnin tam әvәz olunması vә homeostazın bәrpa olunması üçün reanimasiya tәdbirlәri aparılmalıdır. Sonra isә H.-ın etiologiyasından asılı olaraq әsas xәstәlik müalicә olunmalıdır.
