HENRİX (Henri) – Fransa krallarının adı. H e n r i x I (1008 – 4.8.1060, Orlean yaxınlığındakı Vitri-o-Loj) – Kapetinqlәr sülalәsindәn Fransa kralı [1031–60]. Mömin II Robertin oğlu, Huqo Kapetin nәvәsidir. Atasından Burqundiya hersoqluğunu irsәn almışdı. Hakimiyyәtә gәlәrkәn kiçik qardaşı Roberti taxtda görmәk istәyәn anası kraliça Konstansiya vә müxalifәtdә olan iri vassalların silahlı müqavimәti ilә üzlәşmişdi. Sülhә nail olmaq üçün I H. apanaj qismindә Burqundiya hersoqluğunu Robertә vermişdi (1032). 1037 ilәdәk bu hersoqluğa iddia edәn Blua vә Şampan qrafı II Odoya qarşı mübarizә aparmış, onun әleyhinә Müqәddәs Roma imperiyasının imperatoru II Konradla ittifaq bağlamışdı. İşğalçı Vilhelmin qәyyumu olan I H. onu Normandiya her soqluğunda üsyan etmiş vassallara qarşı mübarizәdә dәstәklәmişdi. Fransa taxtı irsәn oğlu I Filippә keçmişdir. H e n r i x I I (31.3.1519, Sen-Jermenan-Le – 10.7.1559, Paris) – Valua sülalәsindәn Fransa kralı [1547–59]. I Fransiskin oğludur. 1533 ildә Yekaterina Mediçi ilә evlәnmişdir. Habsburqlara qarşı atasının başladığı mübarizәni davam etdirmişdir. İmperator V Karla qarşı müharibәdә türklәr vә alman protestantları ilә ittifaq bağlamış, 1552 ildә Mets, Tul vә Verden yepiskopluqlarını tutmuş, 1558 ildә ingilislәri Kaledәn qovmuşdur. Maliyyә çәtinliklәrini aradan qaldırmaq vә Reformasiyanın yayılmasına mane olmaq mәqsәdilә Habsburqlarla bağladığı Kato-Kambrezi sülhünün (1559) şәrtlәrinә görә İtaliyaya iddiasından әl çәkmişdir. Hugenotları amansızcasına tәqib etmiş, onlar üzәrindә mәhkәmә üçün “Tonqal palatası” tәsis etmiş (1547), bidәtçilәrә ölüm cәzasını tәlәb edәn edikt qәbul etmişdir (1559). II H. 1559 ildә Parisdә keçirilәn cәngavәr turnirindә qraf Mont qomeri ilә döyüşdә gözündәn ölümcül yaralanmışdır. Fransa kralları II Fransisk, IX Karl vә III Henrixin atasıdır. H e n r i x I I I (19.9.1551, Fontenblo – 2.8.1589, Sen-Klu) – Fransa kralı [1574–89] – Valua sülalәsinin (ata xәtti ilә) Fransa taxtında sonuncu nümayәndәsi, II Henrix vә Yekaterina Mediçinin üçüncü oğludur. Varfolomey gecәsinin (1572) tәşkilatçılarından biri olmuşdur. 1573 il mayın 11-dә Polşa kralı seçilmişdir. Qardaşı IX Karlın ölüm xәbәrini aldıqdan sonra Fransa taxtını tutmaq üçün (tacqoyma mәrasimi 1575 il fevralın 13-dә keçirilmişdir) gizli şәkildә Polşanı tәrk etmişdir. Dini müharibәlәrin qızğın çağında hakimiyyәtә gәlmişdir. Fransa taxtına iddia edәn Navarralı Henrixin (Fransanın gәlәcәk kralı IV Henrix) başçılıq etdiyi hugenotlara, hәmçinin Katolik liqasının rәhbәrlәri olan Gizlәrә qarşı mübarizә aparmışdır. 1588 ildә Paris Gizlәrin hakimiyyәtinә keçdikdәn sonra Şartra qaçmışdır. Hәmin ildә III H.-in әmri ilә Henrix Gizin vә onun qardaşı Lotaringiya kar dinalının qәtlindәn sonra Katolik liqası onun devrildiyini elan etmişdir. 1589 il aprelin 30-da Navarralı Henrix ilә saziş bağlamış vә onunla birlikdә Parisi mühasirәyә almışdır. Avqustun 1-dә Liqanın göndәrdiyi dominikçi rahib J. Kleman tәrәfindәn öldürülmüşdür. H e n r i x I V (13.12.1553, Po – 14.5.1610, Paris) – Burbonlar sülalәsindәn ilk Fransa kralı [1589 (faktiki olaraq 1594 ildәn) – 1610], Navarra kralı [1572–1610]. Dini müharibәlәr zamanı Protestant partiyasının başçısı (1569 ildәn) idi. IV H. vә Marqarita Valuanın toyundan fransız katoliklәrinin liderlәri Varfolomey gecәsinin (1572) tәşkili üçün istifadә etmişdilәr. III Henrix ilә Katolik partiyası әleyhinә ittifaq bağlamışdı (1589). Hakimiyyәtә yalnız katolikliyi qәbul etdikdәn (25.7.1593) sonra gәlmiş, tacqoyma mәrasimini Şartrda keçirmişdi (27.2.1594). Nant edikti (1598) ilә hugenotlara dini azadlıq vә çoxlu imtiyazlar vermişdi. IV H.-in siyasәti fransız mütlәqiyyәtinin möhkәmlәndirilmәsinә xidmәt edirdi. İqtisadi sahәdә yeridilәn proteksionizm siyasәti fransız manufakturalarının inkişafına şәrait yaradırdı; proteksionist gömrük tarifi tәtbiq edilirdi (1599); yollar yaxşılaşdırılır, kanallar çәkilir vә s. işlәr aparılırdı, 1604 ildә Kanadanın müstәmlәkәlәşdirilmәsinә başlanılmışdı. 1598 ildә IV H. krokanlar üsyanını amansızcasına yatırmışdı. 1599 ildә Marqarita Valua ilә nikahı lәğv etmiş vә Mariya Mediçi ilә evlәnmişdi. Habsburqlar әleyhinә müxalifәtin tәşkilindә başlıca rol oynamış vә onlarla müharibәyә hazırlaşarkәn katolik F. Ravalyak tәrәfindәn öldürülmüşdür.
Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
“Azərbaycan” xüsusi cildi (Az)“Azərbaycan” xüsusi cildi (rus)I CİLDII CİLDIII CİLDIV CİLDV CİLDVI CİLDVII CİLDVIII CİLDIX CİLDX CİLDXI CİLD
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (Azərbaycan dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2007 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (rus dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2012 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, I CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2009 |
| ISBN: | 978-9952-441-02-4 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, II CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2010 |
| ISBN: | 978-9952-441-05-5 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, III CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2011 |
| ISBN: | 978-9952-441-07-9 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IV CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2013 |
| ISBN: | 978-9952-441-03-1 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, V CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2014 |
| ISBN: | 978-9952-441-10-9 |
| Səhifələrin sayı: | 592 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2015 |
| ISBN: | 978-9952-441-11-6 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2016 |
| ISBN: | 978-9952-441-12-3 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VIII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | |
| ISBN: | |
| Səhifələrin sayı: |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IX CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2019 |
| ISBN: | 978-9952-441-17-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, X CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili | 2020 |
| ISBN: | 978-9952-441-18-5 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, XI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2024 |
| ISBN: | 978-9952-441-20-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
GİYAN – HƏŞTƏRXAN DÖVLƏT TƏBİƏT BİOSFER QORUĞU
HENRİX
HENRİX (Henri) – Fransa krallarının adı. H e n r i x I (1008 – 4.8.1060, Orlean yaxınlığındakı Vitri-o-Loj) – Kapetinqlәr sülalәsindәn Fransa kralı [1031–60]. Mömin II Robertin oğlu, Huqo Kapetin nәvәsidir. Atasından Burqundiya hersoqluğunu irsәn almışdı. Hakimiyyәtә gәlәrkәn kiçik qardaşı Roberti taxtda görmәk istәyәn anası kraliça Konstansiya vә müxalifәtdә olan iri vassalların silahlı müqavimәti ilә üzlәşmişdi. Sülhә nail olmaq üçün I H. apanaj qismindә Burqundiya hersoqluğunu Robertә vermişdi (1032). 1037 ilәdәk bu hersoqluğa iddia edәn Blua vә Şampan qrafı II Odoya qarşı mübarizә aparmış, onun әleyhinә Müqәddәs Roma imperiyasının imperatoru II Konradla ittifaq bağlamışdı. İşğalçı Vilhelmin qәyyumu olan I H. onu Normandiya her soqluğunda üsyan etmiş vassallara qarşı mübarizәdә dәstәklәmişdi. Fransa taxtı irsәn oğlu I Filippә keçmişdir. H e n r i x I I (31.3.1519, Sen-Jermenan-Le – 10.7.1559, Paris) – Valua sülalәsindәn Fransa kralı [1547–59]. I Fransiskin oğludur. 1533 ildә Yekaterina Mediçi ilә evlәnmişdir. Habsburqlara qarşı atasının başladığı mübarizәni davam etdirmişdir. İmperator V Karla qarşı müharibәdә türklәr vә alman protestantları ilә ittifaq bağlamış, 1552 ildә Mets, Tul vә Verden yepiskopluqlarını tutmuş, 1558 ildә ingilislәri Kaledәn qovmuşdur. Maliyyә çәtinliklәrini aradan qaldırmaq vә Reformasiyanın yayılmasına mane olmaq mәqsәdilә Habsburqlarla bağladığı Kato-Kambrezi sülhünün (1559) şәrtlәrinә görә İtaliyaya iddiasından әl çәkmişdir. Hugenotları amansızcasına tәqib etmiş, onlar üzәrindә mәhkәmә üçün “Tonqal palatası” tәsis etmiş (1547), bidәtçilәrә ölüm cәzasını tәlәb edәn edikt qәbul etmişdir (1559). II H. 1559 ildә Parisdә keçirilәn cәngavәr turnirindә qraf Mont qomeri ilә döyüşdә gözündәn ölümcül yaralanmışdır. Fransa kralları II Fransisk, IX Karl vә III Henrixin atasıdır. H e n r i x I I I (19.9.1551, Fontenblo – 2.8.1589, Sen-Klu) – Fransa kralı [1574–89] – Valua sülalәsinin (ata xәtti ilә) Fransa taxtında sonuncu nümayәndәsi, II Henrix vә Yekaterina Mediçinin üçüncü oğludur. Varfolomey gecәsinin (1572) tәşkilatçılarından biri olmuşdur. 1573 il mayın 11-dә Polşa kralı seçilmişdir. Qardaşı IX Karlın ölüm xәbәrini aldıqdan sonra Fransa taxtını tutmaq üçün (tacqoyma mәrasimi 1575 il fevralın 13-dә keçirilmişdir) gizli şәkildә Polşanı tәrk etmişdir. Dini müharibәlәrin qızğın çağında hakimiyyәtә gәlmişdir. Fransa taxtına iddia edәn Navarralı Henrixin (Fransanın gәlәcәk kralı IV Henrix) başçılıq etdiyi hugenotlara, hәmçinin Katolik liqasının rәhbәrlәri olan Gizlәrә qarşı mübarizә aparmışdır. 1588 ildә Paris Gizlәrin hakimiyyәtinә keçdikdәn sonra Şartra qaçmışdır. Hәmin ildә III H.-in әmri ilә Henrix Gizin vә onun qardaşı Lotaringiya kar dinalının qәtlindәn sonra Katolik liqası onun devrildiyini elan etmişdir. 1589 il aprelin 30-da Navarralı Henrix ilә saziş bağlamış vә onunla birlikdә Parisi mühasirәyә almışdır. Avqustun 1-dә Liqanın göndәrdiyi dominikçi rahib J. Kleman tәrәfindәn öldürülmüşdür. H e n r i x I V (13.12.1553, Po – 14.5.1610, Paris) – Burbonlar sülalәsindәn ilk Fransa kralı [1589 (faktiki olaraq 1594 ildәn) – 1610], Navarra kralı [1572–1610]. Dini müharibәlәr zamanı Protestant partiyasının başçısı (1569 ildәn) idi. IV H. vә Marqarita Valuanın toyundan fransız katoliklәrinin liderlәri Varfolomey gecәsinin (1572) tәşkili üçün istifadә etmişdilәr. III Henrix ilә Katolik partiyası әleyhinә ittifaq bağlamışdı (1589). Hakimiyyәtә yalnız katolikliyi qәbul etdikdәn (25.7.1593) sonra gәlmiş, tacqoyma mәrasimini Şartrda keçirmişdi (27.2.1594). Nant edikti (1598) ilә hugenotlara dini azadlıq vә çoxlu imtiyazlar vermişdi. IV H.-in siyasәti fransız mütlәqiyyәtinin möhkәmlәndirilmәsinә xidmәt edirdi. İqtisadi sahәdә yeridilәn proteksionizm siyasәti fransız manufakturalarının inkişafına şәrait yaradırdı; proteksionist gömrük tarifi tәtbiq edilirdi (1599); yollar yaxşılaşdırılır, kanallar çәkilir vә s. işlәr aparılırdı, 1604 ildә Kanadanın müstәmlәkәlәşdirilmәsinә başlanılmışdı. 1598 ildә IV H. krokanlar üsyanını amansızcasına yatırmışdı. 1599 ildә Marqarita Valua ilә nikahı lәğv etmiş vә Mariya Mediçi ilә evlәnmişdi. Habsburqlar әleyhinә müxalifәtin tәşkilindә başlıca rol oynamış vә onlarla müharibәyә hazırlaşarkәn katolik F. Ravalyak tәrәfindәn öldürülmüşdür.
HENRİX
HENRİX (Henri) – Fransa krallarının adı. H e n r i x I (1008 – 4.8.1060, Orlean yaxınlığındakı Vitri-o-Loj) – Kapetinqlәr sülalәsindәn Fransa kralı [1031–60]. Mömin II Robertin oğlu, Huqo Kapetin nәvәsidir. Atasından Burqundiya hersoqluğunu irsәn almışdı. Hakimiyyәtә gәlәrkәn kiçik qardaşı Roberti taxtda görmәk istәyәn anası kraliça Konstansiya vә müxalifәtdә olan iri vassalların silahlı müqavimәti ilә üzlәşmişdi. Sülhә nail olmaq üçün I H. apanaj qismindә Burqundiya hersoqluğunu Robertә vermişdi (1032). 1037 ilәdәk bu hersoqluğa iddia edәn Blua vә Şampan qrafı II Odoya qarşı mübarizә aparmış, onun әleyhinә Müqәddәs Roma imperiyasının imperatoru II Konradla ittifaq bağlamışdı. İşğalçı Vilhelmin qәyyumu olan I H. onu Normandiya her soqluğunda üsyan etmiş vassallara qarşı mübarizәdә dәstәklәmişdi. Fransa taxtı irsәn oğlu I Filippә keçmişdir. H e n r i x I I (31.3.1519, Sen-Jermenan-Le – 10.7.1559, Paris) – Valua sülalәsindәn Fransa kralı [1547–59]. I Fransiskin oğludur. 1533 ildә Yekaterina Mediçi ilә evlәnmişdir. Habsburqlara qarşı atasının başladığı mübarizәni davam etdirmişdir. İmperator V Karla qarşı müharibәdә türklәr vә alman protestantları ilә ittifaq bağlamış, 1552 ildә Mets, Tul vә Verden yepiskopluqlarını tutmuş, 1558 ildә ingilislәri Kaledәn qovmuşdur. Maliyyә çәtinliklәrini aradan qaldırmaq vә Reformasiyanın yayılmasına mane olmaq mәqsәdilә Habsburqlarla bağladığı Kato-Kambrezi sülhünün (1559) şәrtlәrinә görә İtaliyaya iddiasından әl çәkmişdir. Hugenotları amansızcasına tәqib etmiş, onlar üzәrindә mәhkәmә üçün “Tonqal palatası” tәsis etmiş (1547), bidәtçilәrә ölüm cәzasını tәlәb edәn edikt qәbul etmişdir (1559). II H. 1559 ildә Parisdә keçirilәn cәngavәr turnirindә qraf Mont qomeri ilә döyüşdә gözündәn ölümcül yaralanmışdır. Fransa kralları II Fransisk, IX Karl vә III Henrixin atasıdır. H e n r i x I I I (19.9.1551, Fontenblo – 2.8.1589, Sen-Klu) – Fransa kralı [1574–89] – Valua sülalәsinin (ata xәtti ilә) Fransa taxtında sonuncu nümayәndәsi, II Henrix vә Yekaterina Mediçinin üçüncü oğludur. Varfolomey gecәsinin (1572) tәşkilatçılarından biri olmuşdur. 1573 il mayın 11-dә Polşa kralı seçilmişdir. Qardaşı IX Karlın ölüm xәbәrini aldıqdan sonra Fransa taxtını tutmaq üçün (tacqoyma mәrasimi 1575 il fevralın 13-dә keçirilmişdir) gizli şәkildә Polşanı tәrk etmişdir. Dini müharibәlәrin qızğın çağında hakimiyyәtә gәlmişdir. Fransa taxtına iddia edәn Navarralı Henrixin (Fransanın gәlәcәk kralı IV Henrix) başçılıq etdiyi hugenotlara, hәmçinin Katolik liqasının rәhbәrlәri olan Gizlәrә qarşı mübarizә aparmışdır. 1588 ildә Paris Gizlәrin hakimiyyәtinә keçdikdәn sonra Şartra qaçmışdır. Hәmin ildә III H.-in әmri ilә Henrix Gizin vә onun qardaşı Lotaringiya kar dinalının qәtlindәn sonra Katolik liqası onun devrildiyini elan etmişdir. 1589 il aprelin 30-da Navarralı Henrix ilә saziş bağlamış vә onunla birlikdә Parisi mühasirәyә almışdır. Avqustun 1-dә Liqanın göndәrdiyi dominikçi rahib J. Kleman tәrәfindәn öldürülmüşdür. H e n r i x I V (13.12.1553, Po – 14.5.1610, Paris) – Burbonlar sülalәsindәn ilk Fransa kralı [1589 (faktiki olaraq 1594 ildәn) – 1610], Navarra kralı [1572–1610]. Dini müharibәlәr zamanı Protestant partiyasının başçısı (1569 ildәn) idi. IV H. vә Marqarita Valuanın toyundan fransız katoliklәrinin liderlәri Varfolomey gecәsinin (1572) tәşkili üçün istifadә etmişdilәr. III Henrix ilә Katolik partiyası әleyhinә ittifaq bağlamışdı (1589). Hakimiyyәtә yalnız katolikliyi qәbul etdikdәn (25.7.1593) sonra gәlmiş, tacqoyma mәrasimini Şartrda keçirmişdi (27.2.1594). Nant edikti (1598) ilә hugenotlara dini azadlıq vә çoxlu imtiyazlar vermişdi. IV H.-in siyasәti fransız mütlәqiyyәtinin möhkәmlәndirilmәsinә xidmәt edirdi. İqtisadi sahәdә yeridilәn proteksionizm siyasәti fransız manufakturalarının inkişafına şәrait yaradırdı; proteksionist gömrük tarifi tәtbiq edilirdi (1599); yollar yaxşılaşdırılır, kanallar çәkilir vә s. işlәr aparılırdı, 1604 ildә Kanadanın müstәmlәkәlәşdirilmәsinә başlanılmışdı. 1598 ildә IV H. krokanlar üsyanını amansızcasına yatırmışdı. 1599 ildә Marqarita Valua ilә nikahı lәğv etmiş vә Mariya Mediçi ilә evlәnmişdi. Habsburqlar әleyhinә müxalifәtin tәşkilindә başlıca rol oynamış vә onlarla müharibәyә hazırlaşarkәn katolik F. Ravalyak tәrәfindәn öldürülmüşdür.
