HERKULANUM (lat. Herculaneum) – İtaliyada qәdim şәhәr. Neapolun 8 km-liyindә Erkolano ş. yaxınlığında yerlәşirdi. Oskların yaşayış mәskәninin yerindә yaranmışdı (H.-da osk dilindә kitabә tapılmışdır). Dionisi Halikarnaslı H.-un adını İberiya yürüşündәn qayıtdıqdan sonra şәhәri salan Herkuleslә әlaqәlәndirirdi. Strabon isә osklardan sonra “tirrenlәrә, pelasqlara vә samnilәrә” tabe olan “Neapola birlәşmiş Herakl qalası” haqqında yazmışdır. E.ә. 89 ildә H. munisipi hüququnu saxlamaqla Romanın hakimiyyәtindә olan әrazilәrә qatılmışdı. Sonralar Roma zadәganlarının istirahәt yerinә çevrilmişdi. H.-da yerlәşәn Fabilәrin villaları vә Kaliqulanın sarayı Siseron, Seneka, Statsi tәrәfindәn qeyd edilir. E.ә. 79 ildә Vezuvi vulkanının püskürmәsi nәticәsindә H. Pompei vә s. şәhәrlәrlә yanaşı yağışlardan sonra 10 m qalınlığında tәbәqәyә çevrilmiş küllә örtülmüş vә belәliklә dә konservasiya olunmuşdur. H.-un xarabalıqları 1709 ildә tәsadüfәn tapılmışdır. Qazıntılar 1738–65 vә 1828–35 illәrdә, elmi arxeoloji tәdqiqatlar 1869–75 illәrdә (C.Fiorelli) aparılmış vә 1927 ildәn davam etdirilir. 1755 ildә Neapol kralı III Karlın fәrmanı ilә 8 cildlik “Qәdim Erkolano” (“Le antichità di Ercolano esposte”, 1757–92) әsәrini nәşr etdirmiş “Acca demia Ercolanese” yaradılmışdı. Şәhәr müntәzәm planda salınmışdı. Zadәganların evlәri, ictimai binalar, mәbәdlәr, termalar, palestra, 2500 nәfәrlik teatr, dükanlar, su tәchizatı vә kanalizasiya sistemi aşkar edilmişdir. Tapıntılar arasında heykәllәr, mozaikalar, freskalar, mәişәt әşyaları vә s. rast gәlinmişdir; әksәriyyәti Neapolun Milli muzeyindә saxlanılır. H.-un yaxınlığındakı “papiruslar villasında” (yaxud “Pizoni”) tunc heykәllәrin Romada әn böyük şәxsi kolleksiyası, hәmçinin әdәbi vә fәlsәfi әsәrlәrdәn ibarәt papiruslar kitabxanası var. H. Pompei vә Torre-Annunsiata şәhәrlәri ilә birgә YUNESKO-nun Ümumdünya irsi siyahısına daxil edilmişdir.
Herkulanumun xarabalıqları.
