HERMETİZM – son antik dövrün dinifәlsәfi tәlimi. H. adı yunan-Misir sinkretik kultu çәrçivәsindә sitayiş edilәn Hermes Trismegistin (Üçqat Əzәmәtli) adından yaranmışdır: Misir allahı Tot yunan allahı Hermeslә eynilәşdirilmişdi. Tot-Hermes kultu ellinizm dövründә geniş yayılmışdı vә magiya, әl-kimya, astrologiya, tibbә dair bir çox әdәbiyyat onun adı ilә bağlı idi. Eramızın ilk әsrlәrindә Hermetik korpusun mәtnlәri, 6 әsr Bizans müәllifi Stobeyin saxladığı fraqmentlәr, latınca tәrcümәdә gәlib çatmış “Asklepi” traktatı vә Nah-Hammad kitabxanasının tәrkibindәki bir sıra mәtnlәrlә tәmsil olunan “fәlsәfi” H. yaranmışdır. Hermes “fәlsәfi” H. әsәrlәrindә allah kimi deyil, Baş Allahın vәhylәri vasitәsilә әldә etdiyi biliyә (qnosis) malik Qәdim Misir peyğәmbәri kimi çıxış edir. Hermetik korpus traktatları müxtәlif tәrkiblidir vә onların әsasında vahid H. sistemini bәrpa etmәk qeyri-mümkündür. Orta platonizmin vә stoisizmin tәsirilә bәrabәr, hermetik mәtnlәrdә Bibliya reminis sensiyalarına (baxmayaraq ki, hermetik din bütövlükdә bütpәrәst sәciyyәlidir), hәmçinin qnostik motivlәrә rast gәlinir. Qnostik tipli doktrina nümunәsi Hermetik korpusun birinci traktatı “Poymandr”da ehtiva olunur. Ona teologiya (İlahi triada haqqında tәlim: Allah-Ağıl-Ata-İşıq, Oğul-Söz, Ağıl-Demiurq); Qaranlıq-materiyanın İşıqdan ayrılmasını vә aşağı enәrәk dörd әsas ünsürә (su, torpaq, od vә havaya) çevrilmәsini tәsvir edәn kosmoqoniya; antropoqoniya vә antropologiya (insan-arxetip, Allah-Ata obrazı vә onun xәlq etmәsi); ilkin şәrti öz ülviyyәti haqqında bilik-qnosis, mәqsәdi isә canın Allah dәrgahına qalxması vә onunla qovuşması olan soteriologiya daxildir. Orta әsrlәrdә H. doktrinaları Qәrbi Avropada, Bizansda vә müsәlman dünyasında әl-kimya vә astrologiyanın әsaslandırılmasına xidmәt edirdi. 15–17 әsrlәrdә hermetik mәtnlәr Qәrbi Avropada geniş yayılmışdı vә әn qәdim ilahi vәhy kimi öyrәnilirdi. M.Fiçino, Pikodella Mirandola, Nettes heymli Aqrippa, F.Patrisi, C.Bruno, T.Kampanella vә b.-nda H.-in tәsiri hiss olunur. İsveçrә filoloqu vә ilahiyyatçısı İ.Kazobon 17 әsrin әvvәllәrindә hermetik mәtnlәrin 2 әsrdәn tez yazılmadığını vә mifik Hermes Trismegistә mәxsus olmadığını müәyyәnlәşdirdikdәn sonra da R.Boyl vә İ.Nyuton bu mәtnlәrә maraq göstәrmişlәr. H. humanist dünyagörüşünün vә Yeni Avropa elmlәrinin tәşәkkülündә müәyyәn rol oynamışdır.
Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
“Azərbaycan” xüsusi cildi (Az)“Azərbaycan” xüsusi cildi (rus)I CİLDII CİLDIII CİLDIV CİLDV CİLDVI CİLDVII CİLDVIII CİLDIX CİLDX CİLDXI CİLD
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (Azərbaycan dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2007 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (rus dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2012 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, I CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2009 |
| ISBN: | 978-9952-441-02-4 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, II CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2010 |
| ISBN: | 978-9952-441-05-5 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, III CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2011 |
| ISBN: | 978-9952-441-07-9 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IV CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2013 |
| ISBN: | 978-9952-441-03-1 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, V CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2014 |
| ISBN: | 978-9952-441-10-9 |
| Səhifələrin sayı: | 592 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2015 |
| ISBN: | 978-9952-441-11-6 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2016 |
| ISBN: | 978-9952-441-12-3 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VIII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | |
| ISBN: | |
| Səhifələrin sayı: |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IX CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2019 |
| ISBN: | 978-9952-441-17-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, X CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili | 2020 |
| ISBN: | 978-9952-441-18-5 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, XI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2024 |
| ISBN: | 978-9952-441-20-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
GİYAN – HƏŞTƏRXAN DÖVLƏT TƏBİƏT BİOSFER QORUĞU
HERMETİZM
HERMETİZM – son antik dövrün dinifәlsәfi tәlimi. H. adı yunan-Misir sinkretik kultu çәrçivәsindә sitayiş edilәn Hermes Trismegistin (Üçqat Əzәmәtli) adından yaranmışdır: Misir allahı Tot yunan allahı Hermeslә eynilәşdirilmişdi. Tot-Hermes kultu ellinizm dövründә geniş yayılmışdı vә magiya, әl-kimya, astrologiya, tibbә dair bir çox әdәbiyyat onun adı ilә bağlı idi. Eramızın ilk әsrlәrindә Hermetik korpusun mәtnlәri, 6 әsr Bizans müәllifi Stobeyin saxladığı fraqmentlәr, latınca tәrcümәdә gәlib çatmış “Asklepi” traktatı vә Nah-Hammad kitabxanasının tәrkibindәki bir sıra mәtnlәrlә tәmsil olunan “fәlsәfi” H. yaranmışdır. Hermes “fәlsәfi” H. әsәrlәrindә allah kimi deyil, Baş Allahın vәhylәri vasitәsilә әldә etdiyi biliyә (qnosis) malik Qәdim Misir peyğәmbәri kimi çıxış edir. Hermetik korpus traktatları müxtәlif tәrkiblidir vә onların әsasında vahid H. sistemini bәrpa etmәk qeyri-mümkündür. Orta platonizmin vә stoisizmin tәsirilә bәrabәr, hermetik mәtnlәrdә Bibliya reminis sensiyalarına (baxmayaraq ki, hermetik din bütövlükdә bütpәrәst sәciyyәlidir), hәmçinin qnostik motivlәrә rast gәlinir. Qnostik tipli doktrina nümunәsi Hermetik korpusun birinci traktatı “Poymandr”da ehtiva olunur. Ona teologiya (İlahi triada haqqında tәlim: Allah-Ağıl-Ata-İşıq, Oğul-Söz, Ağıl-Demiurq); Qaranlıq-materiyanın İşıqdan ayrılmasını vә aşağı enәrәk dörd әsas ünsürә (su, torpaq, od vә havaya) çevrilmәsini tәsvir edәn kosmoqoniya; antropoqoniya vә antropologiya (insan-arxetip, Allah-Ata obrazı vә onun xәlq etmәsi); ilkin şәrti öz ülviyyәti haqqında bilik-qnosis, mәqsәdi isә canın Allah dәrgahına qalxması vә onunla qovuşması olan soteriologiya daxildir. Orta әsrlәrdә H. doktrinaları Qәrbi Avropada, Bizansda vә müsәlman dünyasında әl-kimya vә astrologiyanın әsaslandırılmasına xidmәt edirdi. 15–17 әsrlәrdә hermetik mәtnlәr Qәrbi Avropada geniş yayılmışdı vә әn qәdim ilahi vәhy kimi öyrәnilirdi. M.Fiçino, Pikodella Mirandola, Nettes heymli Aqrippa, F.Patrisi, C.Bruno, T.Kampanella vә b.-nda H.-in tәsiri hiss olunur. İsveçrә filoloqu vә ilahiyyatçısı İ.Kazobon 17 әsrin әvvәllәrindә hermetik mәtnlәrin 2 әsrdәn tez yazılmadığını vә mifik Hermes Trismegistә mәxsus olmadığını müәyyәnlәşdirdikdәn sonra da R.Boyl vә İ.Nyuton bu mәtnlәrә maraq göstәrmişlәr. H. humanist dünyagörüşünün vә Yeni Avropa elmlәrinin tәşәkkülündә müәyyәn rol oynamışdır.
HERMETİZM
HERMETİZM – son antik dövrün dinifәlsәfi tәlimi. H. adı yunan-Misir sinkretik kultu çәrçivәsindә sitayiş edilәn Hermes Trismegistin (Üçqat Əzәmәtli) adından yaranmışdır: Misir allahı Tot yunan allahı Hermeslә eynilәşdirilmişdi. Tot-Hermes kultu ellinizm dövründә geniş yayılmışdı vә magiya, әl-kimya, astrologiya, tibbә dair bir çox әdәbiyyat onun adı ilә bağlı idi. Eramızın ilk әsrlәrindә Hermetik korpusun mәtnlәri, 6 әsr Bizans müәllifi Stobeyin saxladığı fraqmentlәr, latınca tәrcümәdә gәlib çatmış “Asklepi” traktatı vә Nah-Hammad kitabxanasının tәrkibindәki bir sıra mәtnlәrlә tәmsil olunan “fәlsәfi” H. yaranmışdır. Hermes “fәlsәfi” H. әsәrlәrindә allah kimi deyil, Baş Allahın vәhylәri vasitәsilә әldә etdiyi biliyә (qnosis) malik Qәdim Misir peyğәmbәri kimi çıxış edir. Hermetik korpus traktatları müxtәlif tәrkiblidir vә onların әsasında vahid H. sistemini bәrpa etmәk qeyri-mümkündür. Orta platonizmin vә stoisizmin tәsirilә bәrabәr, hermetik mәtnlәrdә Bibliya reminis sensiyalarına (baxmayaraq ki, hermetik din bütövlükdә bütpәrәst sәciyyәlidir), hәmçinin qnostik motivlәrә rast gәlinir. Qnostik tipli doktrina nümunәsi Hermetik korpusun birinci traktatı “Poymandr”da ehtiva olunur. Ona teologiya (İlahi triada haqqında tәlim: Allah-Ağıl-Ata-İşıq, Oğul-Söz, Ağıl-Demiurq); Qaranlıq-materiyanın İşıqdan ayrılmasını vә aşağı enәrәk dörd әsas ünsürә (su, torpaq, od vә havaya) çevrilmәsini tәsvir edәn kosmoqoniya; antropoqoniya vә antropologiya (insan-arxetip, Allah-Ata obrazı vә onun xәlq etmәsi); ilkin şәrti öz ülviyyәti haqqında bilik-qnosis, mәqsәdi isә canın Allah dәrgahına qalxması vә onunla qovuşması olan soteriologiya daxildir. Orta әsrlәrdә H. doktrinaları Qәrbi Avropada, Bizansda vә müsәlman dünyasında әl-kimya vә astrologiyanın әsaslandırılmasına xidmәt edirdi. 15–17 әsrlәrdә hermetik mәtnlәr Qәrbi Avropada geniş yayılmışdı vә әn qәdim ilahi vәhy kimi öyrәnilirdi. M.Fiçino, Pikodella Mirandola, Nettes heymli Aqrippa, F.Patrisi, C.Bruno, T.Kampanella vә b.-nda H.-in tәsiri hiss olunur. İsveçrә filoloqu vә ilahiyyatçısı İ.Kazobon 17 әsrin әvvәllәrindә hermetik mәtnlәrin 2 әsrdәn tez yazılmadığını vә mifik Hermes Trismegistә mәxsus olmadığını müәyyәnlәşdirdikdәn sonra da R.Boyl vә İ.Nyuton bu mәtnlәrә maraq göstәrmişlәr. H. humanist dünyagörüşünün vә Yeni Avropa elmlәrinin tәşәkkülündә müәyyәn rol oynamışdır.
