HÉRPESVİRUSLAR (Herpesviridae) – viruslar fәsilәsi; onurğalılarda, mollyusklarda vә göbәlәklәrdә müxtәlif xәstәliklәr törәdәn vә morfoloji әlamәtlәrinә görә eyni olan 100-dәn artıq virusları birlәşdirir. Virus hissәciklәri (virionlar) zülalla örtülmüş xәtti ikişaflı DNT molekulundan (130–250 min cüt nukleotidlәri olur) zülal qlafı vә ikosaedra şәklindә olan vә 162 kap somerdәn ibarәt kapsidlә (diametri 120–150 nm) әhatәlәnmiş H. genomundan ibarәtdir. Kapsid öz növbәsindә xarici sәthindә qlikoproteinlәr qurulmuş karbohidrat komponentlәrindәn çıxıntı әmәlә gәtirәn lipoprotein qişaya salınmışdır. Virionun tәrkibindә cәmisi 33-ә qәdәr zülal müәyyәn edilib. Virus DNT-sinin sintezi vә kapsidin әmәlә gәlmәsi hüceyrәnin nüvәsindә baş verir. Xarici qişa hissәciklәrin nüvә membranından keçdiyi zaman onun tәrkibi hesabına formalaşır. Hazır virionlar nüvәdәn törәyir vә endoplazmatik retikulum sistemi ilә xaricә düşür. İnsanın virus xәstәliklәri arasında H. infeksiyası mühüm yerlәrdәn birini tutur. Bu, onların hәr yerdә yayılması, klinik әlamәtlәrin müxtәlifliyi, infeksiyaların ötürülmә yolları vә bir qayda olaraq, xroniki gedişli olması ilә izah edilir. Çoxsaylı H. fәsilәsindәn yalnız 8 virus insanı yoluxdurur: sadә herpes virusu, yenidoğulmuşlarda ana dangәlmә eybәcәrlik törәdәn sitomeqalovirus, suçiçәyi vә ya qurşaqlayıcı dәmrov (herpes-zoster) virusu, mononukleoz infeksiyası ilә vә Barkit limfoması ilә assosiyalaşmış Epşteyn–Barr virusu, Meymun herpesi virusu (bununla insanların yoluxması ensefalomielitә sәbәb ola bilәr) vә nisbәtәn yaxın keçmişdә kәşf edilmiş 6 tipli (yenidoğulmuşlarda çәhrayı sәpgi ilә müşayiәt olunan xәstәlik), 7 tipli (xroniki yorğunluq) vә Kapoşi sarkomalı xәstәlәrin orqanizmindәn alınmış 8 tipli herpes virusları.
Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
“Azərbaycan” xüsusi cildi (Az)“Azərbaycan” xüsusi cildi (rus)I CİLDII CİLDIII CİLDIV CİLDV CİLDVI CİLDVII CİLDVIII CİLDIX CİLDX CİLDXI CİLD
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (Azərbaycan dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2007 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (rus dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2012 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, I CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2009 |
| ISBN: | 978-9952-441-02-4 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, II CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2010 |
| ISBN: | 978-9952-441-05-5 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, III CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2011 |
| ISBN: | 978-9952-441-07-9 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IV CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2013 |
| ISBN: | 978-9952-441-03-1 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, V CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2014 |
| ISBN: | 978-9952-441-10-9 |
| Səhifələrin sayı: | 592 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2015 |
| ISBN: | 978-9952-441-11-6 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2016 |
| ISBN: | 978-9952-441-12-3 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VIII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | |
| ISBN: | |
| Səhifələrin sayı: |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IX CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2019 |
| ISBN: | 978-9952-441-17-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, X CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili | 2020 |
| ISBN: | 978-9952-441-18-5 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, XI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2024 |
| ISBN: | 978-9952-441-20-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
GİYAN – HƏŞTƏRXAN DÖVLƏT TƏBİƏT BİOSFER QORUĞU
HÉRPESVİRUSLAR
HÉRPESVİRUSLAR (Herpesviridae) – viruslar fәsilәsi; onurğalılarda, mollyusklarda vә göbәlәklәrdә müxtәlif xәstәliklәr törәdәn vә morfoloji әlamәtlәrinә görә eyni olan 100-dәn artıq virusları birlәşdirir. Virus hissәciklәri (virionlar) zülalla örtülmüş xәtti ikişaflı DNT molekulundan (130–250 min cüt nukleotidlәri olur) zülal qlafı vә ikosaedra şәklindә olan vә 162 kap somerdәn ibarәt kapsidlә (diametri 120–150 nm) әhatәlәnmiş H. genomundan ibarәtdir. Kapsid öz növbәsindә xarici sәthindә qlikoproteinlәr qurulmuş karbohidrat komponentlәrindәn çıxıntı әmәlә gәtirәn lipoprotein qişaya salınmışdır. Virionun tәrkibindә cәmisi 33-ә qәdәr zülal müәyyәn edilib. Virus DNT-sinin sintezi vә kapsidin әmәlә gәlmәsi hüceyrәnin nüvәsindә baş verir. Xarici qişa hissәciklәrin nüvә membranından keçdiyi zaman onun tәrkibi hesabına formalaşır. Hazır virionlar nüvәdәn törәyir vә endoplazmatik retikulum sistemi ilә xaricә düşür. İnsanın virus xәstәliklәri arasında H. infeksiyası mühüm yerlәrdәn birini tutur. Bu, onların hәr yerdә yayılması, klinik әlamәtlәrin müxtәlifliyi, infeksiyaların ötürülmә yolları vә bir qayda olaraq, xroniki gedişli olması ilә izah edilir. Çoxsaylı H. fәsilәsindәn yalnız 8 virus insanı yoluxdurur: sadә herpes virusu, yenidoğulmuşlarda ana dangәlmә eybәcәrlik törәdәn sitomeqalovirus, suçiçәyi vә ya qurşaqlayıcı dәmrov (herpes-zoster) virusu, mononukleoz infeksiyası ilә vә Barkit limfoması ilә assosiyalaşmış Epşteyn–Barr virusu, Meymun herpesi virusu (bununla insanların yoluxması ensefalomielitә sәbәb ola bilәr) vә nisbәtәn yaxın keçmişdә kәşf edilmiş 6 tipli (yenidoğulmuşlarda çәhrayı sәpgi ilә müşayiәt olunan xәstәlik), 7 tipli (xroniki yorğunluq) vә Kapoşi sarkomalı xәstәlәrin orqanizmindәn alınmış 8 tipli herpes virusları.
HÉRPESVİRUSLAR
HÉRPESVİRUSLAR (Herpesviridae) – viruslar fәsilәsi; onurğalılarda, mollyusklarda vә göbәlәklәrdә müxtәlif xәstәliklәr törәdәn vә morfoloji әlamәtlәrinә görә eyni olan 100-dәn artıq virusları birlәşdirir. Virus hissәciklәri (virionlar) zülalla örtülmüş xәtti ikişaflı DNT molekulundan (130–250 min cüt nukleotidlәri olur) zülal qlafı vә ikosaedra şәklindә olan vә 162 kap somerdәn ibarәt kapsidlә (diametri 120–150 nm) әhatәlәnmiş H. genomundan ibarәtdir. Kapsid öz növbәsindә xarici sәthindә qlikoproteinlәr qurulmuş karbohidrat komponentlәrindәn çıxıntı әmәlә gәtirәn lipoprotein qişaya salınmışdır. Virionun tәrkibindә cәmisi 33-ә qәdәr zülal müәyyәn edilib. Virus DNT-sinin sintezi vә kapsidin әmәlә gәlmәsi hüceyrәnin nüvәsindә baş verir. Xarici qişa hissәciklәrin nüvә membranından keçdiyi zaman onun tәrkibi hesabına formalaşır. Hazır virionlar nüvәdәn törәyir vә endoplazmatik retikulum sistemi ilә xaricә düşür. İnsanın virus xәstәliklәri arasında H. infeksiyası mühüm yerlәrdәn birini tutur. Bu, onların hәr yerdә yayılması, klinik әlamәtlәrin müxtәlifliyi, infeksiyaların ötürülmә yolları vә bir qayda olaraq, xroniki gedişli olması ilә izah edilir. Çoxsaylı H. fәsilәsindәn yalnız 8 virus insanı yoluxdurur: sadә herpes virusu, yenidoğulmuşlarda ana dangәlmә eybәcәrlik törәdәn sitomeqalovirus, suçiçәyi vә ya qurşaqlayıcı dәmrov (herpes-zoster) virusu, mononukleoz infeksiyası ilә vә Barkit limfoması ilә assosiyalaşmış Epşteyn–Barr virusu, Meymun herpesi virusu (bununla insanların yoluxması ensefalomielitә sәbәb ola bilәr) vә nisbәtәn yaxın keçmişdә kәşf edilmiş 6 tipli (yenidoğulmuşlarda çәhrayı sәpgi ilә müşayiәt olunan xәstәlik), 7 tipli (xroniki yorğunluq) vә Kapoşi sarkomalı xәstәlәrin orqanizmindәn alınmış 8 tipli herpes virusları.
