Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
X CİLD (GİYAN  - HƏŞTƏRXAN DÖVLƏT TƏBİƏT BİOSFER QORUĞU)
    HESABİ SIRA
    HESABİ SIRAm dәrәcәli p(x) = a0 + a1x + ...+ amxm çoxhәdlisinin x dәyişәninin ardıcıl mәnfi olmayan tam qiymәtlәrindә (x = 0,1,2,...) aldığı qiymәtlәr ardıcıllığı. m=1 olduqda p(x) = a0 + a1x olur, yәni ilk hәddi a0 vә fәrqi a1 olan әdәdi silsilә alınır. p(x) = x2 vә ya p(x) = x3 olduqda tam әdәdlәrin kvadratları vә ya kubları ardıcıllığı alınır. Əgәr H.s.-nın qonşu hәdlәrinin fәrqindәn ibәrәt ardıcıllıq qursaq vә sonra alınmış fәrqlәr ardıcıllığından onların fәrqini (ikinci fәrqlәri) alsaq vә s., onda m-ci addımda mәlum olur ki, bütün m-ci fәrqlәr bir-birinә bәrabәrdir. Tәrsinә, әgәr hәr hansı әdәdlәr ardıcıllığı üçün onun m-ci fәrqlәri bir-birinә bәrabәrdirsә, onda belә ardıcıllığa m dәrәcәli H.s. deyilir. Bu xassәdәn istifadә etmәklә, onların fәrqlәrindәn çıxış edәrәk, müxtәlif dәrәcәli H.s.-lar qurmaq olar. Mәs., 1, 1, 1,... ardıcıllığına 1, 2, 3,... – natural әdәdlәr ardıcıllığının ilk fәrqlәri kimi; 1, 3, 6, 10,... üçbucaq әdәdlәrinin ikinci fәrqi kimi; 1, 4, 10, 20,... – tetraedr әdәdlәrinin üçüncü fәrqlәri kimi baxmaq olar vә s. Bu әdәdlәrin adları onunla izah edilir ki, üçbucaq әdәdlәr üçbucaq formalı kürәlәr (şәkil 1), tetraedr әdәdlәr tetraedr 
     
                    Şәkil 1.                        Şәkil 2.
    şәklindә formalar (şәkil 2) әmәlә gәtirir. Üçbucaq әdәdlәr   
           düsturu ilә, tetraedr әdәdlәr isә     (n = 1, 2, 3, ...) düsturu ilә ifadә olunur. Üçbucaq әdәdlәrin ümumilәşmәsi çoxbucaqlı әdәdlәrdir.
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (Azərbaycan dilində)
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2007
ISBN: 978-9952-441-01-7
Səhifələrin sayı: 881
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (rus dilində)
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2012
ISBN: 978-9952-441-01-7
Səhifələrin sayı: 881
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, I CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2009
ISBN: 978-9952-441-02-4
Səhifələrin sayı: 608
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, II CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2010
ISBN: 978-9952-441-05-5
Səhifələrin sayı: 604
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, III CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2011
ISBN: 978-9952-441-07-9
Səhifələrin sayı: 604
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IV CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2013
ISBN: 978-9952-441-03-1
Səhifələrin sayı: 608
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, V CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2014
ISBN: 978-9952-441-10-9
Səhifələrin sayı: 592
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VI CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2015
ISBN: 978-9952-441-11-6
Səhifələrin sayı: 608
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VII CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2016
ISBN: 978-9952-441-12-3
Səhifələrin sayı: 608
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VIII CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili:
ISBN:
Səhifələrin sayı:
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IX CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2019
ISBN: 978-9952-441-17-8
Səhifələrin sayı: 600
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, X CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili 2020
ISBN: 978-9952-441-18-5
Səhifələrin sayı: 600
Sərlövhə: Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, XI CİLD
Nəşriyyat: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi
Nəşr yeri: Bakı
Nəşr ili: 2024
ISBN: 978-9952-441-20-8
Səhifələrin sayı: 600
GİYAN  – HƏŞTƏRXAN DÖVLƏT TƏBİƏT BİOSFER QORUĞU
    HESABİ SIRA
    HESABİ SIRAm dәrәcәli p(x) = a0 + a1x + ...+ amxm çoxhәdlisinin x dәyişәninin ardıcıl mәnfi olmayan tam qiymәtlәrindә (x = 0,1,2,...) aldığı qiymәtlәr ardıcıllığı. m=1 olduqda p(x) = a0 + a1x olur, yәni ilk hәddi a0 vә fәrqi a1 olan әdәdi silsilә alınır. p(x) = x2 vә ya p(x) = x3 olduqda tam әdәdlәrin kvadratları vә ya kubları ardıcıllığı alınır. Əgәr H.s.-nın qonşu hәdlәrinin fәrqindәn ibәrәt ardıcıllıq qursaq vә sonra alınmış fәrqlәr ardıcıllığından onların fәrqini (ikinci fәrqlәri) alsaq vә s., onda m-ci addımda mәlum olur ki, bütün m-ci fәrqlәr bir-birinә bәrabәrdir. Tәrsinә, әgәr hәr hansı әdәdlәr ardıcıllığı üçün onun m-ci fәrqlәri bir-birinә bәrabәrdirsә, onda belә ardıcıllığa m dәrәcәli H.s. deyilir. Bu xassәdәn istifadә etmәklә, onların fәrqlәrindәn çıxış edәrәk, müxtәlif dәrәcәli H.s.-lar qurmaq olar. Mәs., 1, 1, 1,... ardıcıllığına 1, 2, 3,... – natural әdәdlәr ardıcıllığının ilk fәrqlәri kimi; 1, 3, 6, 10,... üçbucaq әdәdlәrinin ikinci fәrqi kimi; 1, 4, 10, 20,... – tetraedr әdәdlәrinin üçüncü fәrqlәri kimi baxmaq olar vә s. Bu әdәdlәrin adları onunla izah edilir ki, üçbucaq әdәdlәr üçbucaq formalı kürәlәr (şәkil 1), tetraedr әdәdlәr tetraedr 
     
                    Şәkil 1.                        Şәkil 2.
    şәklindә formalar (şәkil 2) әmәlә gәtirir. Üçbucaq әdәdlәr   
           düsturu ilә, tetraedr әdәdlәr isә     (n = 1, 2, 3, ...) düsturu ilә ifadә olunur. Üçbucaq әdәdlәrin ümumilәşmәsi çoxbucaqlı әdәdlәrdir.
    HESABİ SIRA
    HESABİ SIRAm dәrәcәli p(x) = a0 + a1x + ...+ amxm çoxhәdlisinin x dәyişәninin ardıcıl mәnfi olmayan tam qiymәtlәrindә (x = 0,1,2,...) aldığı qiymәtlәr ardıcıllığı. m=1 olduqda p(x) = a0 + a1x olur, yәni ilk hәddi a0 vә fәrqi a1 olan әdәdi silsilә alınır. p(x) = x2 vә ya p(x) = x3 olduqda tam әdәdlәrin kvadratları vә ya kubları ardıcıllığı alınır. Əgәr H.s.-nın qonşu hәdlәrinin fәrqindәn ibәrәt ardıcıllıq qursaq vә sonra alınmış fәrqlәr ardıcıllığından onların fәrqini (ikinci fәrqlәri) alsaq vә s., onda m-ci addımda mәlum olur ki, bütün m-ci fәrqlәr bir-birinә bәrabәrdir. Tәrsinә, әgәr hәr hansı әdәdlәr ardıcıllığı üçün onun m-ci fәrqlәri bir-birinә bәrabәrdirsә, onda belә ardıcıllığa m dәrәcәli H.s. deyilir. Bu xassәdәn istifadә etmәklә, onların fәrqlәrindәn çıxış edәrәk, müxtәlif dәrәcәli H.s.-lar qurmaq olar. Mәs., 1, 1, 1,... ardıcıllığına 1, 2, 3,... – natural әdәdlәr ardıcıllığının ilk fәrqlәri kimi; 1, 3, 6, 10,... üçbucaq әdәdlәrinin ikinci fәrqi kimi; 1, 4, 10, 20,... – tetraedr әdәdlәrinin üçüncü fәrqlәri kimi baxmaq olar vә s. Bu әdәdlәrin adları onunla izah edilir ki, üçbucaq әdәdlәr üçbucaq formalı kürәlәr (şәkil 1), tetraedr әdәdlәr tetraedr 
     
                    Şәkil 1.                        Şәkil 2.
    şәklindә formalar (şәkil 2) әmәlә gәtirir. Üçbucaq әdәdlәr   
           düsturu ilә, tetraedr әdәdlәr isә     (n = 1, 2, 3, ...) düsturu ilә ifadә olunur. Üçbucaq әdәdlәrin ümumilәşmәsi çoxbucaqlı әdәdlәrdir.