HESABLARIN MÜXABİRLƏŞMƏSİ – 1) mühasibat uçotunda ikiqat qeydiyyat metodu zamanı mühasibat uçotu hesabları arasında yaranan qarşılıqlı әlaqә. H.m. mühasibat uçotu obyektlәri arasında hәm informasiya әlәqәlәrini, hәm dә tәsәrrüfatçılıq edәn subyektlәr arasında hüquqi münasibәtlәri әks etdirir, ya xronoloji, ya da sistematik qeydiyyatla tәqdim olunur. Hәr bir tәsәrrüfat әmәliyyatı iki uçot obyektindә eynihәcmli dәyişikliyә sәbәb olur vә bir hesabın debeti onunla qarşılıqlı әlaqәdә olan digәr mühasibat uçotu hesabının kreditindә eyni mәblәğdә әks olunur. Bu, tәsәrrüfat әmәliyyatının ikitәrәfli iqtisadi tәbiәti ilә şәrtlәnir. Bir tәrәf “hara” vә ya “nәyә” vәsait qoyulduğunu, digәr tәrәf qoyulan vәsaitlәrin “haradan” gәldiyini, yәni onun mәnbәyini qeydiyyata alır. Sadә tәsәrrüfat әmәliyyatları mühasibat uçotunun iki hesabının müxabirlәşmәsi ilә әks etdirilir. Bәzәn eyni sadә әmәliyyatlar bir mürәkkәbdә birlәşdirilir. Bu halda mühasibat uçotunun bir neçә hesabı arasında müxabirlәşmә yaranır. Onun özәlliyi ondadır ki, qeydiyyat bir tәrәfdә yalnız bir hesab üzrә, digәr tәrәfdә isә bir neçә hesab üzrә aparılır. Mәblәğin göstәrildiyi H.m. mühasibat köçürmәsi adlanır. 2) Milli hesablar sistemindә (MHS): iqtisadi әmәliyyatların qeydiyyat prosesindә yaranan ümumilәşdirici hesablar arasında onların balansı әlaqәsini milli iqtisadiyyat miqyasında tәmin etmәyә imkan verәn informasiya әlaqәsi. Milli hesablar iqtisadi fәaliyyәtin gedişatı vә nәticәlәrinin ümumilәşdirici kәmiyyәt xarakteristikasını verir. ÜDM dövriyyәsinin müxtәlif mәrhәlәlәrindә onun bәrabәr olması MHS-in qurulmasının әsasını tәşkil edir: istehsal edilmiş ÜDM hәm bölüşdürülmüş, hәm dә istifadә edilmiş ÜDM-ә (daxili iqtisadiyyat üçün) bәrabәrdir. MHS-in tәrtibi zamanı H.m. özünü ilk növbәdә hәr bir hesabın son göstәricisinin sonrakı hesabın ilk göstәricisi olmasında göstәrir. Mәs., “ÜDM-in bazar qiymәtlәrindә” istehsalı hesabının son göstәricisi eyni zamanda növbәti gәlirlәrin yaranma hesabının resurs bölmәsinin ilk göstәricisidir. Lakin MHS-in eyni aqreqatlarının hesablanması zamanı iqtisadi fәaliyyәtin müxtәlif mәrhәlәlәrindә bu aqreqatlar ayrı-ayrı informasiya mәnbәlәri әsasında hesablandığı üçün ziddiyyәtlәr yarana bilәr. Bu halda balans әlaqәsinә nail olmaq üçün hesaba xüsusi “statistik fәrqlәr” bölmәsi әlavә edilir.
Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
“Azərbaycan” xüsusi cildi (Az)“Azərbaycan” xüsusi cildi (rus)I CİLDII CİLDIII CİLDIV CİLDV CİLDVI CİLDVII CİLDVIII CİLDIX CİLDX CİLDXI CİLD
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (Azərbaycan dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2007 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (rus dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2012 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, I CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2009 |
| ISBN: | 978-9952-441-02-4 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, II CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2010 |
| ISBN: | 978-9952-441-05-5 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, III CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2011 |
| ISBN: | 978-9952-441-07-9 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IV CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2013 |
| ISBN: | 978-9952-441-03-1 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, V CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2014 |
| ISBN: | 978-9952-441-10-9 |
| Səhifələrin sayı: | 592 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2015 |
| ISBN: | 978-9952-441-11-6 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2016 |
| ISBN: | 978-9952-441-12-3 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VIII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | |
| ISBN: | |
| Səhifələrin sayı: |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IX CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2019 |
| ISBN: | 978-9952-441-17-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, X CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili | 2020 |
| ISBN: | 978-9952-441-18-5 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, XI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2024 |
| ISBN: | 978-9952-441-20-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
GİYAN – HƏŞTƏRXAN DÖVLƏT TƏBİƏT BİOSFER QORUĞU
HESABLARIN MÜXABİRLƏŞMƏSİ
HESABLARIN MÜXABİRLƏŞMƏSİ – 1) mühasibat uçotunda ikiqat qeydiyyat metodu zamanı mühasibat uçotu hesabları arasında yaranan qarşılıqlı әlaqә. H.m. mühasibat uçotu obyektlәri arasında hәm informasiya әlәqәlәrini, hәm dә tәsәrrüfatçılıq edәn subyektlәr arasında hüquqi münasibәtlәri әks etdirir, ya xronoloji, ya da sistematik qeydiyyatla tәqdim olunur. Hәr bir tәsәrrüfat әmәliyyatı iki uçot obyektindә eynihәcmli dәyişikliyә sәbәb olur vә bir hesabın debeti onunla qarşılıqlı әlaqәdә olan digәr mühasibat uçotu hesabının kreditindә eyni mәblәğdә әks olunur. Bu, tәsәrrüfat әmәliyyatının ikitәrәfli iqtisadi tәbiәti ilә şәrtlәnir. Bir tәrәf “hara” vә ya “nәyә” vәsait qoyulduğunu, digәr tәrәf qoyulan vәsaitlәrin “haradan” gәldiyini, yәni onun mәnbәyini qeydiyyata alır. Sadә tәsәrrüfat әmәliyyatları mühasibat uçotunun iki hesabının müxabirlәşmәsi ilә әks etdirilir. Bәzәn eyni sadә әmәliyyatlar bir mürәkkәbdә birlәşdirilir. Bu halda mühasibat uçotunun bir neçә hesabı arasında müxabirlәşmә yaranır. Onun özәlliyi ondadır ki, qeydiyyat bir tәrәfdә yalnız bir hesab üzrә, digәr tәrәfdә isә bir neçә hesab üzrә aparılır. Mәblәğin göstәrildiyi H.m. mühasibat köçürmәsi adlanır. 2) Milli hesablar sistemindә (MHS): iqtisadi әmәliyyatların qeydiyyat prosesindә yaranan ümumilәşdirici hesablar arasında onların balansı әlaqәsini milli iqtisadiyyat miqyasında tәmin etmәyә imkan verәn informasiya әlaqәsi. Milli hesablar iqtisadi fәaliyyәtin gedişatı vә nәticәlәrinin ümumilәşdirici kәmiyyәt xarakteristikasını verir. ÜDM dövriyyәsinin müxtәlif mәrhәlәlәrindә onun bәrabәr olması MHS-in qurulmasının әsasını tәşkil edir: istehsal edilmiş ÜDM hәm bölüşdürülmüş, hәm dә istifadә edilmiş ÜDM-ә (daxili iqtisadiyyat üçün) bәrabәrdir. MHS-in tәrtibi zamanı H.m. özünü ilk növbәdә hәr bir hesabın son göstәricisinin sonrakı hesabın ilk göstәricisi olmasında göstәrir. Mәs., “ÜDM-in bazar qiymәtlәrindә” istehsalı hesabının son göstәricisi eyni zamanda növbәti gәlirlәrin yaranma hesabının resurs bölmәsinin ilk göstәricisidir. Lakin MHS-in eyni aqreqatlarının hesablanması zamanı iqtisadi fәaliyyәtin müxtәlif mәrhәlәlәrindә bu aqreqatlar ayrı-ayrı informasiya mәnbәlәri әsasında hesablandığı üçün ziddiyyәtlәr yarana bilәr. Bu halda balans әlaqәsinә nail olmaq üçün hesaba xüsusi “statistik fәrqlәr” bölmәsi әlavә edilir.
HESABLARIN MÜXABİRLƏŞMƏSİ
HESABLARIN MÜXABİRLƏŞMƏSİ – 1) mühasibat uçotunda ikiqat qeydiyyat metodu zamanı mühasibat uçotu hesabları arasında yaranan qarşılıqlı әlaqә. H.m. mühasibat uçotu obyektlәri arasında hәm informasiya әlәqәlәrini, hәm dә tәsәrrüfatçılıq edәn subyektlәr arasında hüquqi münasibәtlәri әks etdirir, ya xronoloji, ya da sistematik qeydiyyatla tәqdim olunur. Hәr bir tәsәrrüfat әmәliyyatı iki uçot obyektindә eynihәcmli dәyişikliyә sәbәb olur vә bir hesabın debeti onunla qarşılıqlı әlaqәdә olan digәr mühasibat uçotu hesabının kreditindә eyni mәblәğdә әks olunur. Bu, tәsәrrüfat әmәliyyatının ikitәrәfli iqtisadi tәbiәti ilә şәrtlәnir. Bir tәrәf “hara” vә ya “nәyә” vәsait qoyulduğunu, digәr tәrәf qoyulan vәsaitlәrin “haradan” gәldiyini, yәni onun mәnbәyini qeydiyyata alır. Sadә tәsәrrüfat әmәliyyatları mühasibat uçotunun iki hesabının müxabirlәşmәsi ilә әks etdirilir. Bәzәn eyni sadә әmәliyyatlar bir mürәkkәbdә birlәşdirilir. Bu halda mühasibat uçotunun bir neçә hesabı arasında müxabirlәşmә yaranır. Onun özәlliyi ondadır ki, qeydiyyat bir tәrәfdә yalnız bir hesab üzrә, digәr tәrәfdә isә bir neçә hesab üzrә aparılır. Mәblәğin göstәrildiyi H.m. mühasibat köçürmәsi adlanır. 2) Milli hesablar sistemindә (MHS): iqtisadi әmәliyyatların qeydiyyat prosesindә yaranan ümumilәşdirici hesablar arasında onların balansı әlaqәsini milli iqtisadiyyat miqyasında tәmin etmәyә imkan verәn informasiya әlaqәsi. Milli hesablar iqtisadi fәaliyyәtin gedişatı vә nәticәlәrinin ümumilәşdirici kәmiyyәt xarakteristikasını verir. ÜDM dövriyyәsinin müxtәlif mәrhәlәlәrindә onun bәrabәr olması MHS-in qurulmasının әsasını tәşkil edir: istehsal edilmiş ÜDM hәm bölüşdürülmüş, hәm dә istifadә edilmiş ÜDM-ә (daxili iqtisadiyyat üçün) bәrabәrdir. MHS-in tәrtibi zamanı H.m. özünü ilk növbәdә hәr bir hesabın son göstәricisinin sonrakı hesabın ilk göstәricisi olmasında göstәrir. Mәs., “ÜDM-in bazar qiymәtlәrindә” istehsalı hesabının son göstәricisi eyni zamanda növbәti gәlirlәrin yaranma hesabının resurs bölmәsinin ilk göstәricisidir. Lakin MHS-in eyni aqreqatlarının hesablanması zamanı iqtisadi fәaliyyәtin müxtәlif mәrhәlәlәrindә bu aqreqatlar ayrı-ayrı informasiya mәnbәlәri әsasında hesablandığı üçün ziddiyyәtlәr yarana bilәr. Bu halda balans әlaqәsinә nail olmaq üçün hesaba xüsusi “statistik fәrqlәr” bölmәsi әlavә edilir.
