HETEROLİTİK REAKSİYALAR (hetero + yun. λύσις – dağılma, parçalanma) – kovalent rabitәnin qeyri-simmetrik heterolitik qırılması ilә gedәn mürәkkәb kimyәvi reaksiyalar; bu zaman bir qayda olaraq ion intermediatları әmәlә gәlir. Kimyәvi rabitәnin heterolitik qırılmasına misal olaraq alkilhalogenidlәrin monomolekulyar eliminlәşmә reaksiyasından karbokationun әmәlә gәlmәsini göstәrmәk olar: (CH3)3C :Cl → (CH3)3C+ + Cl–. Reagent kimi qüvvәtli turşu vә ya әsasların istifadәsi, mühitin yüksәk dielektrik keçiriciliyi reaksiyanın heterolitik mexanizm üzrә getmәsinә imkan yaradır. Energetik cәhәtdәn rabitәnin heterolitik qırılması homolitik qırılmasından (bax Homolitik reaksiyalar) az sәrfәlidir (300–650 kC/mol-miqdarda), lakin әmәlә gәlәn ionların mәhlulda solvatlaşması nәticәsindә H.r. nisbәtәn asan gedir. Elektrofil vә nukleofil әvәzetmә, eliminlәşmә vә birlәşmә, o cümlәdәn aromatik birlәşmәlәrin nitrolaşma vә sulfolaşması, polyar hәlledicilәrdә halogenlәrin alkenlәrә birlәşmәsi kimi çoxlu sayda proseslәr H.r.-a aiddir.
Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
“Azərbaycan” xüsusi cildi (Az)“Azərbaycan” xüsusi cildi (rus)I CİLDII CİLDIII CİLDIV CİLDV CİLDVI CİLDVII CİLDVIII CİLDIX CİLDX CİLDXI CİLD
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (Azərbaycan dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2007 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (rus dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2012 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, I CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2009 |
| ISBN: | 978-9952-441-02-4 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, II CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2010 |
| ISBN: | 978-9952-441-05-5 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, III CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2011 |
| ISBN: | 978-9952-441-07-9 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IV CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2013 |
| ISBN: | 978-9952-441-03-1 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, V CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2014 |
| ISBN: | 978-9952-441-10-9 |
| Səhifələrin sayı: | 592 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2015 |
| ISBN: | 978-9952-441-11-6 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2016 |
| ISBN: | 978-9952-441-12-3 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VIII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | |
| ISBN: | |
| Səhifələrin sayı: |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IX CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2019 |
| ISBN: | 978-9952-441-17-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, X CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili | 2020 |
| ISBN: | 978-9952-441-18-5 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, XI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2024 |
| ISBN: | 978-9952-441-20-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
GİYAN – HƏŞTƏRXAN DÖVLƏT TƏBİƏT BİOSFER QORUĞU
HETEROLİTİK REAKSİYALAR
HETEROLİTİK REAKSİYALAR (hetero + yun. λύσις – dağılma, parçalanma) – kovalent rabitәnin qeyri-simmetrik heterolitik qırılması ilә gedәn mürәkkәb kimyәvi reaksiyalar; bu zaman bir qayda olaraq ion intermediatları әmәlә gәlir. Kimyәvi rabitәnin heterolitik qırılmasına misal olaraq alkilhalogenidlәrin monomolekulyar eliminlәşmә reaksiyasından karbokationun әmәlә gәlmәsini göstәrmәk olar: (CH3)3C :Cl → (CH3)3C+ + Cl–. Reagent kimi qüvvәtli turşu vә ya әsasların istifadәsi, mühitin yüksәk dielektrik keçiriciliyi reaksiyanın heterolitik mexanizm üzrә getmәsinә imkan yaradır. Energetik cәhәtdәn rabitәnin heterolitik qırılması homolitik qırılmasından (bax Homolitik reaksiyalar) az sәrfәlidir (300–650 kC/mol-miqdarda), lakin әmәlә gәlәn ionların mәhlulda solvatlaşması nәticәsindә H.r. nisbәtәn asan gedir. Elektrofil vә nukleofil әvәzetmә, eliminlәşmә vә birlәşmә, o cümlәdәn aromatik birlәşmәlәrin nitrolaşma vә sulfolaşması, polyar hәlledicilәrdә halogenlәrin alkenlәrә birlәşmәsi kimi çoxlu sayda proseslәr H.r.-a aiddir.
HETEROLİTİK REAKSİYALAR
HETEROLİTİK REAKSİYALAR (hetero + yun. λύσις – dağılma, parçalanma) – kovalent rabitәnin qeyri-simmetrik heterolitik qırılması ilә gedәn mürәkkәb kimyәvi reaksiyalar; bu zaman bir qayda olaraq ion intermediatları әmәlә gәlir. Kimyәvi rabitәnin heterolitik qırılmasına misal olaraq alkilhalogenidlәrin monomolekulyar eliminlәşmә reaksiyasından karbokationun әmәlә gәlmәsini göstәrmәk olar: (CH3)3C :Cl → (CH3)3C+ + Cl–. Reagent kimi qüvvәtli turşu vә ya әsasların istifadәsi, mühitin yüksәk dielektrik keçiriciliyi reaksiyanın heterolitik mexanizm üzrә getmәsinә imkan yaradır. Energetik cәhәtdәn rabitәnin heterolitik qırılması homolitik qırılmasından (bax Homolitik reaksiyalar) az sәrfәlidir (300–650 kC/mol-miqdarda), lakin әmәlә gәlәn ionların mәhlulda solvatlaşması nәticәsindә H.r. nisbәtәn asan gedir. Elektrofil vә nukleofil әvәzetmә, eliminlәşmә vә birlәşmә, o cümlәdәn aromatik birlәşmәlәrin nitrolaşma vә sulfolaşması, polyar hәlledicilәrdә halogenlәrin alkenlәrә birlәşmәsi kimi çoxlu sayda proseslәr H.r.-a aiddir.
