HETEROTROF ORQANİZMLƏR, heterotroflar (heterо…+ yun. τροφή – qida) – öz qidalanmasında onlar üçün hәm dә enerji mәnbәyi olan hazır üzvi birlәşmәlәrdәn istifadә edәn orqanizmlәr. H.o. avtotrof orqanizmlәrә әksdirlәr. H.o.-ә bütün heyvanlar vә insan, xlorofilsiz yosunlar vә bitkilәr (o cümlәdәn, Petrov xaçı vә orobanş), hәmçinin göbәlәklәr vә әksәr bakteriyalar daxildir. Öz növbәsindә bәzi avtotrof orqanizmlәr dә (mәs., birhüceyrәli yosunlar) müәyyәn şәraitlәrdә heterotrof qidalanmaya keçә bilir. H.o.-ә iki qidalanma tipi xasdır: h o l o z o y, bu zaman orqanizmlәr (әksәr heyvanlar vә hәşaratyeyәn bitkilәr) sәrt hissәciklәri tutaraq onları hәzm edir; o s m o t r o f bu qidalanmada isә (mәs., göbәlәklәr, bakteriyalar) hәll olmuş maddәlәrdәn istifadә edirlәr. İlk dәfә 1921 ildә rus bioloqu A.F.Lebedev göstәrdi ki, H.o. (o cümlәdәn, bәzi bakteriya vә göbәlәklәr) CO2-dәn karbonu mәnimsәyәrәk, orqanizmdәki ümumi karbonun 10%-ә qәdәrinin üzvi maddә kimi toplanmasını tәmin edir. 1933 ildә Amerika bioloqları G.Vud vә C.Verkman izotop üsulunun kömәyi ilә bunu tәsdiq etdilәr. Lakin tәnәffüs nәticәsindә xeyli artıq miqdarda CO2-nin әmәlә gәlmәsi adәtәn bu prosesi gözә çarpdırmır. H.o. avtotrof orqanizmlәrin vә ya digәr H.o.-in әmәlә gәtirdiyi üzvi maddәlәr hesabına müxtәlif ekoloji şәraitdә inkişaf edir. H.o.-in ümumi biokütlәsi daha az olsa da, onların növ müxtәlifliyi avtotrof orqanizmlәrin növ müxtәlifliyindәn xeyli artıqdır; eko sistemlәrdә onlar mürәkkәb üzvi birlәşmәlәrin CO2-yәdәk parçalan masını vә minerallaşmasını hәyata keçirәn konsumentlәr vә redusentlәrdir. Müxtәlif H.o. ümumilikdә praktiki olaraq avtotrof orqanizmlәrin sintez etdiyi bütün maddәlәri vә insan tәrәfindәn süni olaraq sintez edilәn bir çox maddәlәri istifadә etmәk qabiliyyәtinә malikdirlәr; bu maddәlәrdәn bәzilәrini onlar yavaş parçalayır vә ya ümumiyyәtlә parçalamır (mәs., anaerob şәraitdә mum) ki, bu da Yer üzәrindә üzvi maddәlәrin әsas kütlәsini tәşkil edәn geopolimerlәrin (mәs., kerogen) әmәlә gәlmәsinә gәtirib çıxarır. Biosferin üzvi maddәlәrinin parçalanmasında H.o. arasında göbәlәk vә bakteriyalar aparıcı rol oynayır. Avtotrof orqanizmlәrlә birlikdә H.o. trofik zәncirlәrlә bir-birinә bağlı olan vahid biol. sistemi әmәlә gәtirir.
Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
“Azərbaycan” xüsusi cildi (Az)“Azərbaycan” xüsusi cildi (rus)I CİLDII CİLDIII CİLDIV CİLDV CİLDVI CİLDVII CİLDVIII CİLDIX CİLDX CİLDXI CİLD
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (Azərbaycan dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2007 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (rus dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2012 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, I CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2009 |
| ISBN: | 978-9952-441-02-4 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, II CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2010 |
| ISBN: | 978-9952-441-05-5 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, III CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2011 |
| ISBN: | 978-9952-441-07-9 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IV CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2013 |
| ISBN: | 978-9952-441-03-1 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, V CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2014 |
| ISBN: | 978-9952-441-10-9 |
| Səhifələrin sayı: | 592 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2015 |
| ISBN: | 978-9952-441-11-6 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2016 |
| ISBN: | 978-9952-441-12-3 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VIII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | |
| ISBN: | |
| Səhifələrin sayı: |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IX CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2019 |
| ISBN: | 978-9952-441-17-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, X CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili | 2020 |
| ISBN: | 978-9952-441-18-5 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, XI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2024 |
| ISBN: | 978-9952-441-20-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
GİYAN – HƏŞTƏRXAN DÖVLƏT TƏBİƏT BİOSFER QORUĞU
HETEROTROF ORQANİZMLƏR
HETEROTROF ORQANİZMLƏR, heterotroflar (heterо…+ yun. τροφή – qida) – öz qidalanmasında onlar üçün hәm dә enerji mәnbәyi olan hazır üzvi birlәşmәlәrdәn istifadә edәn orqanizmlәr. H.o. avtotrof orqanizmlәrә әksdirlәr. H.o.-ә bütün heyvanlar vә insan, xlorofilsiz yosunlar vә bitkilәr (o cümlәdәn, Petrov xaçı vә orobanş), hәmçinin göbәlәklәr vә әksәr bakteriyalar daxildir. Öz növbәsindә bәzi avtotrof orqanizmlәr dә (mәs., birhüceyrәli yosunlar) müәyyәn şәraitlәrdә heterotrof qidalanmaya keçә bilir. H.o.-ә iki qidalanma tipi xasdır: h o l o z o y, bu zaman orqanizmlәr (әksәr heyvanlar vә hәşaratyeyәn bitkilәr) sәrt hissәciklәri tutaraq onları hәzm edir; o s m o t r o f bu qidalanmada isә (mәs., göbәlәklәr, bakteriyalar) hәll olmuş maddәlәrdәn istifadә edirlәr. İlk dәfә 1921 ildә rus bioloqu A.F.Lebedev göstәrdi ki, H.o. (o cümlәdәn, bәzi bakteriya vә göbәlәklәr) CO2-dәn karbonu mәnimsәyәrәk, orqanizmdәki ümumi karbonun 10%-ә qәdәrinin üzvi maddә kimi toplanmasını tәmin edir. 1933 ildә Amerika bioloqları G.Vud vә C.Verkman izotop üsulunun kömәyi ilә bunu tәsdiq etdilәr. Lakin tәnәffüs nәticәsindә xeyli artıq miqdarda CO2-nin әmәlә gәlmәsi adәtәn bu prosesi gözә çarpdırmır. H.o. avtotrof orqanizmlәrin vә ya digәr H.o.-in әmәlә gәtirdiyi üzvi maddәlәr hesabına müxtәlif ekoloji şәraitdә inkişaf edir. H.o.-in ümumi biokütlәsi daha az olsa da, onların növ müxtәlifliyi avtotrof orqanizmlәrin növ müxtәlifliyindәn xeyli artıqdır; eko sistemlәrdә onlar mürәkkәb üzvi birlәşmәlәrin CO2-yәdәk parçalan masını vә minerallaşmasını hәyata keçirәn konsumentlәr vә redusentlәrdir. Müxtәlif H.o. ümumilikdә praktiki olaraq avtotrof orqanizmlәrin sintez etdiyi bütün maddәlәri vә insan tәrәfindәn süni olaraq sintez edilәn bir çox maddәlәri istifadә etmәk qabiliyyәtinә malikdirlәr; bu maddәlәrdәn bәzilәrini onlar yavaş parçalayır vә ya ümumiyyәtlә parçalamır (mәs., anaerob şәraitdә mum) ki, bu da Yer üzәrindә üzvi maddәlәrin әsas kütlәsini tәşkil edәn geopolimerlәrin (mәs., kerogen) әmәlә gәlmәsinә gәtirib çıxarır. Biosferin üzvi maddәlәrinin parçalanmasında H.o. arasında göbәlәk vә bakteriyalar aparıcı rol oynayır. Avtotrof orqanizmlәrlә birlikdә H.o. trofik zәncirlәrlә bir-birinә bağlı olan vahid biol. sistemi әmәlә gәtirir.
HETEROTROF ORQANİZMLƏR
HETEROTROF ORQANİZMLƏR, heterotroflar (heterо…+ yun. τροφή – qida) – öz qidalanmasında onlar üçün hәm dә enerji mәnbәyi olan hazır üzvi birlәşmәlәrdәn istifadә edәn orqanizmlәr. H.o. avtotrof orqanizmlәrә әksdirlәr. H.o.-ә bütün heyvanlar vә insan, xlorofilsiz yosunlar vә bitkilәr (o cümlәdәn, Petrov xaçı vә orobanş), hәmçinin göbәlәklәr vә әksәr bakteriyalar daxildir. Öz növbәsindә bәzi avtotrof orqanizmlәr dә (mәs., birhüceyrәli yosunlar) müәyyәn şәraitlәrdә heterotrof qidalanmaya keçә bilir. H.o.-ә iki qidalanma tipi xasdır: h o l o z o y, bu zaman orqanizmlәr (әksәr heyvanlar vә hәşaratyeyәn bitkilәr) sәrt hissәciklәri tutaraq onları hәzm edir; o s m o t r o f bu qidalanmada isә (mәs., göbәlәklәr, bakteriyalar) hәll olmuş maddәlәrdәn istifadә edirlәr. İlk dәfә 1921 ildә rus bioloqu A.F.Lebedev göstәrdi ki, H.o. (o cümlәdәn, bәzi bakteriya vә göbәlәklәr) CO2-dәn karbonu mәnimsәyәrәk, orqanizmdәki ümumi karbonun 10%-ә qәdәrinin üzvi maddә kimi toplanmasını tәmin edir. 1933 ildә Amerika bioloqları G.Vud vә C.Verkman izotop üsulunun kömәyi ilә bunu tәsdiq etdilәr. Lakin tәnәffüs nәticәsindә xeyli artıq miqdarda CO2-nin әmәlә gәlmәsi adәtәn bu prosesi gözә çarpdırmır. H.o. avtotrof orqanizmlәrin vә ya digәr H.o.-in әmәlә gәtirdiyi üzvi maddәlәr hesabına müxtәlif ekoloji şәraitdә inkişaf edir. H.o.-in ümumi biokütlәsi daha az olsa da, onların növ müxtәlifliyi avtotrof orqanizmlәrin növ müxtәlifliyindәn xeyli artıqdır; eko sistemlәrdә onlar mürәkkәb üzvi birlәşmәlәrin CO2-yәdәk parçalan masını vә minerallaşmasını hәyata keçirәn konsumentlәr vә redusentlәrdir. Müxtәlif H.o. ümumilikdә praktiki olaraq avtotrof orqanizmlәrin sintez etdiyi bütün maddәlәri vә insan tәrәfindәn süni olaraq sintez edilәn bir çox maddәlәri istifadә etmәk qabiliyyәtinә malikdirlәr; bu maddәlәrdәn bәzilәrini onlar yavaş parçalayır vә ya ümumiyyәtlә parçalamır (mәs., anaerob şәraitdә mum) ki, bu da Yer üzәrindә üzvi maddәlәrin әsas kütlәsini tәşkil edәn geopolimerlәrin (mәs., kerogen) әmәlә gәlmәsinә gәtirib çıxarır. Biosferin üzvi maddәlәrinin parçalanmasında H.o. arasında göbәlәk vә bakteriyalar aparıcı rol oynayır. Avtotrof orqanizmlәrlә birlikdә H.o. trofik zәncirlәrlә bir-birinә bağlı olan vahid biol. sistemi әmәlә gәtirir.
