HETEROZİS (yun. έτεροίωσις – dәyişmә, çevrilmә) (hibrid gücü) – hibridlәrin bir sıra әlamәt vә xüsusiyyәtlәrinә görә valideyn formalardan üstün olması; hәyat qabiliyyәtinin, nәsilvermәnin vә mәhsuldarlığın artmasında özünü büruzә verir. “H” terminini 1914 ildә Amerika genetiki H. Şell tәklif etmişdir, belә ki, bu hadisә özü qәdim zamanlardan mәlum idi, onun ilk elmi tәsviri isә alman botaniki Y.Kölröyter (1760) tәrәfindәn verilmişdir. H. xüsusiyyәti ondadır ki, o, qohum olmayan formaların (cinslәr, sortlar, xәtlәr vә hәtta növlәr) cütlәşmәsindәn alınan bütün birinci nәsil hibridlәrindә özünü büruzә verir. Sonrakı nәsillәr sırasında (hibridlәrin öz aralarında cütlәşmәsi) H.-ә malik fәrdlәrin payı getdikcә azalır vә sonra itir. Hibridlәrin әn yaxşı әlamәtlәrә malik valideyn formadan üstün olması ә s l H. adlanır. Hibridlәrin hәr iki valideynin yalnız orta göstәricilәrindәn üstün olmasına p o t e n s i a l H. deyilir. H.-in әn böyük effekti ikiqat xәtlәrarası hibridlәrdә – iki müxtәlif sadә xәtlәrarası hibridin cütlәşmәsindәn alınan nәsillәrdә özünü göstәrir. Bitkilәrin vә heyvanların H.-indәn nәsilvermәnin vә mәhsuldarlığın artırılmasının mühüm üsulu kimi istifadә edilir. H. mexanizmlәrinin aşkarlanması, hәmçinin onun tәsbit edilmәsi üsullarının işlәnib hazırlanması mühüm әhәmiyyәtә malikdir. Tәklif olunan fәrziyyәlәrdәn (heteroziqotluq, әlverişli dominant genlәr, genetik balans, genlәrin kompensasiya komplekslәrinin formalaşması vә b.) heç biri H.-ın mexanizmlәrini axıra qәdәr izah etmir. Belә güman edilir ki, onun yaranma sәbәblәri çoxdur. H. möhkәmlәndirilmәsi probleminin hәllinә yanaşmalar kimi poliploidiya, davamlı heterozis strukturlarının yaradılması vә apomiksisin bütün formalarından istifadә, hәmçinin hibridlәrin vegetativ çoxaldılması, ayrı-ayrı genlәrin vә ya xromosomların kiçik sahәlәrinin tәkrar olunması, heyvanların nüvәdәn mәhrum (enukleinlәşmiş) yumurta hüceyrәlәrinә onların somatik hüceyrәlәrinin nüvәlәrinin köçürülmәsi (gen mühәndisliyi) nәzәrdәn keçirilir. Heyvandarlıqda heterozis aşağıdakı hallarda müşahidә olunur: növlәrarası hibridlәşmәdә (mәs., eşşәyin madyanla cütlәşdirilmәsindәn alınan qatır öz gücünә, dözümlüyünә vә işlәmәk qabiliyyәtinә görә öz valideynlәrindәn üstündür); krossbridinqdә (mәs., donuzların iri ağ vә eston cinslәrinin sәnaye üsulu ilә cütlәşmәsindәn alınan mәlәzlәrin diri kütlәsinin orta sutkalıq artımı onların valideynlәrininkindәn 6–10% çoxdur); xәtlәrarası cütlәşmәlәrdә (mәs., yumurtlayan hibrid toyuqlar valideyn formalara nisbәtәn ildә 30–50 yumurta daha çox verir); eyni cinsdәn olan heterogen valideynlәr seçildikdә. H.-in tәzahüretmә dәrәcәsi valideynlәrin (xәtlәrin, cinslәrin) uyğunluğundan (kombinasiya qabiliyyәtindәn) asılıdır. Hibridlәr vә ya mәlәzlәr bir, yaxud bir neçә әlamәtә görә valideyn formaların birindә üstün ola bilәr (mәs., korniş cinsindәn olan 6 aylıq xoruzun diri kütlәsi 2,0 kq, plimutrok cinsli toyuğunku 1,7 kq, onlardan alınan nәslin orta diri kütlәsi isә 2,1 kq-dır); onlarda hәr hansı bir әlamәtin göstәricisi valideynlәrin hәmin әlamәtinin göstәricisinin orta riyazi göstәricisindәn yüksәk ola bilәr (mәs., A xәttindәn olan toyuqların yumurtavermә qabiliyyәti hәyatlarının 72 hәftәsi әrzindә 320 yumurta, B xәttindәn olanlarınkı 280 yumurta, onların hibridlәrininki (AB) isә 309 yumurta). Bәzәn birinci nәsil hibridlәri valideyn formalarından hәr biri aralıq irsiyyәt tipi olan iki başqa әlamәtdәn yaranmış әlamәtә görә üstün olur. Mәs., qaraala cinsli inәk laktasiya dövründә 3,0% yağlılığı olan 6000 kq, Cersey cinsli inәk isә 6,0% yağlılığı olan 3000 kq süd verir. Bu iki cinsin mәlәzi 4,5% yağlılığı olan 4500 kq süd verir, yәni südün yağlılığına vә sağımına görә H. müşahidә olunmur. Lakin mәlәz inәklәrdәn alınmış süd yağının miqdarı (202,5 kq) tәmiz cinsli formalarda olduğundan (180 kq) çoxdur. Bitkiçilikdә heterozis birinci nәsil hibridlәrinin (F1) әn yaxşı valideyn formadan bir vә ya bir neçә әlamәtә görә üstünlüyündә özünü göstәrir, hәmçinin bitkilәrin habitusunun yaxşılaşması, vegetativ vә generativ orqanların kütlәsinin artması, biokimyәvi vә fizioloji әlamәtlәrin yaxşılaşması; adaptasiya qabiliyyәtinin artması, mәhsuldarlığın 15–50% yüksәlmәsi baş verir. Cütlәşdirilәn valideyn formalar morfoloji, bioloji, fizioloji, adaptiv vә b. әlamәtlәrә görә nә qәdәr çox fәrqlәnirsә, H. özünü bir o qәdәr çox büruzә verir. F1 hibridlәrinin seleksiyası bir neçә mәrhәlәdәn ibarәtdir. Əvvәlcә öz-özünü tozlandırmanın qarşısını alan әlamәtlәrә vә ya mexanizmlәrә (ikievlilik, sterillik vә s.) malik bitki formalarının axtarışı vә yaradılması hәyata keçirilir. Sonrakı mәrhәlәdә çarpaz tozlanan bitkilәri çoxsaylı öz-özünü tozlandırma yolu ilә әsas tәsәrrüfat әlamәtlәrinә görә inbred homoziqot xәtlәr yaradılır. Bundan sonra başqa inbred xәtlәrlә resiprok cütlәşmә onların kombinasiya bacarığının qiymәtlәndirilmәsi aparılır, әn yaxşı hibridlәr vә onların valideyn formaları seçilir. Yekun mәrhәlә müxtәlif cütlәşmәlәr (sortarası, xәtarası vә s.) aparmaqla heterozis hibridlәrin istehsalat yolu ilә toxumlarının әldә olunmasından ibarәtdir. Dәnli, paxlalı, dekorativ, tәrәvәz vә başqa bitkilәrin yüksәk mәhsuldar F1 hibridlәri becәrilir. Bitkiçiliyin bәzi sahәlәri (mәs., qorunmuş qrunt tәrәvәzçiliyi) 20 әsrin әvvәllәri üçün tamamilә heterozis hibridlәrin istifadәsinә keçmişdir. H. effekti bitkilәrin növbәti nәslindә yalnız vegetativ çoxalma zamanı saxlanılır.
Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
“Azərbaycan” xüsusi cildi (Az)“Azərbaycan” xüsusi cildi (rus)I CİLDII CİLDIII CİLDIV CİLDV CİLDVI CİLDVII CİLDVIII CİLDIX CİLDX CİLDXI CİLD
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (Azərbaycan dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2007 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (rus dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2012 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, I CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2009 |
| ISBN: | 978-9952-441-02-4 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, II CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2010 |
| ISBN: | 978-9952-441-05-5 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, III CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2011 |
| ISBN: | 978-9952-441-07-9 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IV CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2013 |
| ISBN: | 978-9952-441-03-1 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, V CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2014 |
| ISBN: | 978-9952-441-10-9 |
| Səhifələrin sayı: | 592 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2015 |
| ISBN: | 978-9952-441-11-6 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2016 |
| ISBN: | 978-9952-441-12-3 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VIII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | |
| ISBN: | |
| Səhifələrin sayı: |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IX CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2019 |
| ISBN: | 978-9952-441-17-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, X CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili | 2020 |
| ISBN: | 978-9952-441-18-5 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, XI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2024 |
| ISBN: | 978-9952-441-20-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
GİYAN – HƏŞTƏRXAN DÖVLƏT TƏBİƏT BİOSFER QORUĞU
HETEROZİS
HETEROZİS (yun. έτεροίωσις – dәyişmә, çevrilmә) (hibrid gücü) – hibridlәrin bir sıra әlamәt vә xüsusiyyәtlәrinә görә valideyn formalardan üstün olması; hәyat qabiliyyәtinin, nәsilvermәnin vә mәhsuldarlığın artmasında özünü büruzә verir. “H” terminini 1914 ildә Amerika genetiki H. Şell tәklif etmişdir, belә ki, bu hadisә özü qәdim zamanlardan mәlum idi, onun ilk elmi tәsviri isә alman botaniki Y.Kölröyter (1760) tәrәfindәn verilmişdir. H. xüsusiyyәti ondadır ki, o, qohum olmayan formaların (cinslәr, sortlar, xәtlәr vә hәtta növlәr) cütlәşmәsindәn alınan bütün birinci nәsil hibridlәrindә özünü büruzә verir. Sonrakı nәsillәr sırasında (hibridlәrin öz aralarında cütlәşmәsi) H.-ә malik fәrdlәrin payı getdikcә azalır vә sonra itir. Hibridlәrin әn yaxşı әlamәtlәrә malik valideyn formadan üstün olması ә s l H. adlanır. Hibridlәrin hәr iki valideynin yalnız orta göstәricilәrindәn üstün olmasına p o t e n s i a l H. deyilir. H.-in әn böyük effekti ikiqat xәtlәrarası hibridlәrdә – iki müxtәlif sadә xәtlәrarası hibridin cütlәşmәsindәn alınan nәsillәrdә özünü göstәrir. Bitkilәrin vә heyvanların H.-indәn nәsilvermәnin vә mәhsuldarlığın artırılmasının mühüm üsulu kimi istifadә edilir. H. mexanizmlәrinin aşkarlanması, hәmçinin onun tәsbit edilmәsi üsullarının işlәnib hazırlanması mühüm әhәmiyyәtә malikdir. Tәklif olunan fәrziyyәlәrdәn (heteroziqotluq, әlverişli dominant genlәr, genetik balans, genlәrin kompensasiya komplekslәrinin formalaşması vә b.) heç biri H.-ın mexanizmlәrini axıra qәdәr izah etmir. Belә güman edilir ki, onun yaranma sәbәblәri çoxdur. H. möhkәmlәndirilmәsi probleminin hәllinә yanaşmalar kimi poliploidiya, davamlı heterozis strukturlarının yaradılması vә apomiksisin bütün formalarından istifadә, hәmçinin hibridlәrin vegetativ çoxaldılması, ayrı-ayrı genlәrin vә ya xromosomların kiçik sahәlәrinin tәkrar olunması, heyvanların nüvәdәn mәhrum (enukleinlәşmiş) yumurta hüceyrәlәrinә onların somatik hüceyrәlәrinin nüvәlәrinin köçürülmәsi (gen mühәndisliyi) nәzәrdәn keçirilir. Heyvandarlıqda heterozis aşağıdakı hallarda müşahidә olunur: növlәrarası hibridlәşmәdә (mәs., eşşәyin madyanla cütlәşdirilmәsindәn alınan qatır öz gücünә, dözümlüyünә vә işlәmәk qabiliyyәtinә görә öz valideynlәrindәn üstündür); krossbridinqdә (mәs., donuzların iri ağ vә eston cinslәrinin sәnaye üsulu ilә cütlәşmәsindәn alınan mәlәzlәrin diri kütlәsinin orta sutkalıq artımı onların valideynlәrininkindәn 6–10% çoxdur); xәtlәrarası cütlәşmәlәrdә (mәs., yumurtlayan hibrid toyuqlar valideyn formalara nisbәtәn ildә 30–50 yumurta daha çox verir); eyni cinsdәn olan heterogen valideynlәr seçildikdә. H.-in tәzahüretmә dәrәcәsi valideynlәrin (xәtlәrin, cinslәrin) uyğunluğundan (kombinasiya qabiliyyәtindәn) asılıdır. Hibridlәr vә ya mәlәzlәr bir, yaxud bir neçә әlamәtә görә valideyn formaların birindә üstün ola bilәr (mәs., korniş cinsindәn olan 6 aylıq xoruzun diri kütlәsi 2,0 kq, plimutrok cinsli toyuğunku 1,7 kq, onlardan alınan nәslin orta diri kütlәsi isә 2,1 kq-dır); onlarda hәr hansı bir әlamәtin göstәricisi valideynlәrin hәmin әlamәtinin göstәricisinin orta riyazi göstәricisindәn yüksәk ola bilәr (mәs., A xәttindәn olan toyuqların yumurtavermә qabiliyyәti hәyatlarının 72 hәftәsi әrzindә 320 yumurta, B xәttindәn olanlarınkı 280 yumurta, onların hibridlәrininki (AB) isә 309 yumurta). Bәzәn birinci nәsil hibridlәri valideyn formalarından hәr biri aralıq irsiyyәt tipi olan iki başqa әlamәtdәn yaranmış әlamәtә görә üstün olur. Mәs., qaraala cinsli inәk laktasiya dövründә 3,0% yağlılığı olan 6000 kq, Cersey cinsli inәk isә 6,0% yağlılığı olan 3000 kq süd verir. Bu iki cinsin mәlәzi 4,5% yağlılığı olan 4500 kq süd verir, yәni südün yağlılığına vә sağımına görә H. müşahidә olunmur. Lakin mәlәz inәklәrdәn alınmış süd yağının miqdarı (202,5 kq) tәmiz cinsli formalarda olduğundan (180 kq) çoxdur. Bitkiçilikdә heterozis birinci nәsil hibridlәrinin (F1) әn yaxşı valideyn formadan bir vә ya bir neçә әlamәtә görә üstünlüyündә özünü göstәrir, hәmçinin bitkilәrin habitusunun yaxşılaşması, vegetativ vә generativ orqanların kütlәsinin artması, biokimyәvi vә fizioloji әlamәtlәrin yaxşılaşması; adaptasiya qabiliyyәtinin artması, mәhsuldarlığın 15–50% yüksәlmәsi baş verir. Cütlәşdirilәn valideyn formalar morfoloji, bioloji, fizioloji, adaptiv vә b. әlamәtlәrә görә nә qәdәr çox fәrqlәnirsә, H. özünü bir o qәdәr çox büruzә verir. F1 hibridlәrinin seleksiyası bir neçә mәrhәlәdәn ibarәtdir. Əvvәlcә öz-özünü tozlandırmanın qarşısını alan әlamәtlәrә vә ya mexanizmlәrә (ikievlilik, sterillik vә s.) malik bitki formalarının axtarışı vә yaradılması hәyata keçirilir. Sonrakı mәrhәlәdә çarpaz tozlanan bitkilәri çoxsaylı öz-özünü tozlandırma yolu ilә әsas tәsәrrüfat әlamәtlәrinә görә inbred homoziqot xәtlәr yaradılır. Bundan sonra başqa inbred xәtlәrlә resiprok cütlәşmә onların kombinasiya bacarığının qiymәtlәndirilmәsi aparılır, әn yaxşı hibridlәr vә onların valideyn formaları seçilir. Yekun mәrhәlә müxtәlif cütlәşmәlәr (sortarası, xәtarası vә s.) aparmaqla heterozis hibridlәrin istehsalat yolu ilә toxumlarının әldә olunmasından ibarәtdir. Dәnli, paxlalı, dekorativ, tәrәvәz vә başqa bitkilәrin yüksәk mәhsuldar F1 hibridlәri becәrilir. Bitkiçiliyin bәzi sahәlәri (mәs., qorunmuş qrunt tәrәvәzçiliyi) 20 әsrin әvvәllәri üçün tamamilә heterozis hibridlәrin istifadәsinә keçmişdir. H. effekti bitkilәrin növbәti nәslindә yalnız vegetativ çoxalma zamanı saxlanılır.
HETEROZİS
HETEROZİS (yun. έτεροίωσις – dәyişmә, çevrilmә) (hibrid gücü) – hibridlәrin bir sıra әlamәt vә xüsusiyyәtlәrinә görә valideyn formalardan üstün olması; hәyat qabiliyyәtinin, nәsilvermәnin vә mәhsuldarlığın artmasında özünü büruzә verir. “H” terminini 1914 ildә Amerika genetiki H. Şell tәklif etmişdir, belә ki, bu hadisә özü qәdim zamanlardan mәlum idi, onun ilk elmi tәsviri isә alman botaniki Y.Kölröyter (1760) tәrәfindәn verilmişdir. H. xüsusiyyәti ondadır ki, o, qohum olmayan formaların (cinslәr, sortlar, xәtlәr vә hәtta növlәr) cütlәşmәsindәn alınan bütün birinci nәsil hibridlәrindә özünü büruzә verir. Sonrakı nәsillәr sırasında (hibridlәrin öz aralarında cütlәşmәsi) H.-ә malik fәrdlәrin payı getdikcә azalır vә sonra itir. Hibridlәrin әn yaxşı әlamәtlәrә malik valideyn formadan üstün olması ә s l H. adlanır. Hibridlәrin hәr iki valideynin yalnız orta göstәricilәrindәn üstün olmasına p o t e n s i a l H. deyilir. H.-in әn böyük effekti ikiqat xәtlәrarası hibridlәrdә – iki müxtәlif sadә xәtlәrarası hibridin cütlәşmәsindәn alınan nәsillәrdә özünü göstәrir. Bitkilәrin vә heyvanların H.-indәn nәsilvermәnin vә mәhsuldarlığın artırılmasının mühüm üsulu kimi istifadә edilir. H. mexanizmlәrinin aşkarlanması, hәmçinin onun tәsbit edilmәsi üsullarının işlәnib hazırlanması mühüm әhәmiyyәtә malikdir. Tәklif olunan fәrziyyәlәrdәn (heteroziqotluq, әlverişli dominant genlәr, genetik balans, genlәrin kompensasiya komplekslәrinin formalaşması vә b.) heç biri H.-ın mexanizmlәrini axıra qәdәr izah etmir. Belә güman edilir ki, onun yaranma sәbәblәri çoxdur. H. möhkәmlәndirilmәsi probleminin hәllinә yanaşmalar kimi poliploidiya, davamlı heterozis strukturlarının yaradılması vә apomiksisin bütün formalarından istifadә, hәmçinin hibridlәrin vegetativ çoxaldılması, ayrı-ayrı genlәrin vә ya xromosomların kiçik sahәlәrinin tәkrar olunması, heyvanların nüvәdәn mәhrum (enukleinlәşmiş) yumurta hüceyrәlәrinә onların somatik hüceyrәlәrinin nüvәlәrinin köçürülmәsi (gen mühәndisliyi) nәzәrdәn keçirilir. Heyvandarlıqda heterozis aşağıdakı hallarda müşahidә olunur: növlәrarası hibridlәşmәdә (mәs., eşşәyin madyanla cütlәşdirilmәsindәn alınan qatır öz gücünә, dözümlüyünә vә işlәmәk qabiliyyәtinә görә öz valideynlәrindәn üstündür); krossbridinqdә (mәs., donuzların iri ağ vә eston cinslәrinin sәnaye üsulu ilә cütlәşmәsindәn alınan mәlәzlәrin diri kütlәsinin orta sutkalıq artımı onların valideynlәrininkindәn 6–10% çoxdur); xәtlәrarası cütlәşmәlәrdә (mәs., yumurtlayan hibrid toyuqlar valideyn formalara nisbәtәn ildә 30–50 yumurta daha çox verir); eyni cinsdәn olan heterogen valideynlәr seçildikdә. H.-in tәzahüretmә dәrәcәsi valideynlәrin (xәtlәrin, cinslәrin) uyğunluğundan (kombinasiya qabiliyyәtindәn) asılıdır. Hibridlәr vә ya mәlәzlәr bir, yaxud bir neçә әlamәtә görә valideyn formaların birindә üstün ola bilәr (mәs., korniş cinsindәn olan 6 aylıq xoruzun diri kütlәsi 2,0 kq, plimutrok cinsli toyuğunku 1,7 kq, onlardan alınan nәslin orta diri kütlәsi isә 2,1 kq-dır); onlarda hәr hansı bir әlamәtin göstәricisi valideynlәrin hәmin әlamәtinin göstәricisinin orta riyazi göstәricisindәn yüksәk ola bilәr (mәs., A xәttindәn olan toyuqların yumurtavermә qabiliyyәti hәyatlarının 72 hәftәsi әrzindә 320 yumurta, B xәttindәn olanlarınkı 280 yumurta, onların hibridlәrininki (AB) isә 309 yumurta). Bәzәn birinci nәsil hibridlәri valideyn formalarından hәr biri aralıq irsiyyәt tipi olan iki başqa әlamәtdәn yaranmış әlamәtә görә üstün olur. Mәs., qaraala cinsli inәk laktasiya dövründә 3,0% yağlılığı olan 6000 kq, Cersey cinsli inәk isә 6,0% yağlılığı olan 3000 kq süd verir. Bu iki cinsin mәlәzi 4,5% yağlılığı olan 4500 kq süd verir, yәni südün yağlılığına vә sağımına görә H. müşahidә olunmur. Lakin mәlәz inәklәrdәn alınmış süd yağının miqdarı (202,5 kq) tәmiz cinsli formalarda olduğundan (180 kq) çoxdur. Bitkiçilikdә heterozis birinci nәsil hibridlәrinin (F1) әn yaxşı valideyn formadan bir vә ya bir neçә әlamәtә görә üstünlüyündә özünü göstәrir, hәmçinin bitkilәrin habitusunun yaxşılaşması, vegetativ vә generativ orqanların kütlәsinin artması, biokimyәvi vә fizioloji әlamәtlәrin yaxşılaşması; adaptasiya qabiliyyәtinin artması, mәhsuldarlığın 15–50% yüksәlmәsi baş verir. Cütlәşdirilәn valideyn formalar morfoloji, bioloji, fizioloji, adaptiv vә b. әlamәtlәrә görә nә qәdәr çox fәrqlәnirsә, H. özünü bir o qәdәr çox büruzә verir. F1 hibridlәrinin seleksiyası bir neçә mәrhәlәdәn ibarәtdir. Əvvәlcә öz-özünü tozlandırmanın qarşısını alan әlamәtlәrә vә ya mexanizmlәrә (ikievlilik, sterillik vә s.) malik bitki formalarının axtarışı vә yaradılması hәyata keçirilir. Sonrakı mәrhәlәdә çarpaz tozlanan bitkilәri çoxsaylı öz-özünü tozlandırma yolu ilә әsas tәsәrrüfat әlamәtlәrinә görә inbred homoziqot xәtlәr yaradılır. Bundan sonra başqa inbred xәtlәrlә resiprok cütlәşmә onların kombinasiya bacarığının qiymәtlәndirilmәsi aparılır, әn yaxşı hibridlәr vә onların valideyn formaları seçilir. Yekun mәrhәlә müxtәlif cütlәşmәlәr (sortarası, xәtarası vә s.) aparmaqla heterozis hibridlәrin istehsalat yolu ilә toxumlarının әldә olunmasından ibarәtdir. Dәnli, paxlalı, dekorativ, tәrәvәz vә başqa bitkilәrin yüksәk mәhsuldar F1 hibridlәri becәrilir. Bitkiçiliyin bәzi sahәlәri (mәs., qorunmuş qrunt tәrәvәzçiliyi) 20 әsrin әvvәllәri üçün tamamilә heterozis hibridlәrin istifadәsinә keçmişdir. H. effekti bitkilәrin növbәti nәslindә yalnız vegetativ çoxalma zamanı saxlanılır.
