HEYDƏRABÁD – Hindistanda şәhәr. Telinqana vә Andhra-Pradeş ştatlarının inz. m. Əh. tәqr. 9,4 mln. (2014). Dekan yaylasının mәrkәzi hissәsindә, Musi çayı sahilindәdir. Cәnubi Hindistanın ticarәt-nәql. qovşağı vә sәnaye mәrkәzi. R. Qandi ad. beynәlxalq aeroport. Metropoliten (2017 ildәn). 16 әsrin sonunda Qolkonda hökmdarı Mәhәmmәd Qulu Qütbşah tәrәfindәn әsası qoyulmuş, xәlifә Əli ibn Əbu Talibin (lәqәbi Heydәr – әr. “aslan”) şәrәfinә adlandırılmışdır. Mühüm ticarәt (o cümlәdәn mirvari vә almaz ticarәti) mәrkәzi kimi inkişaf etmişdir. 1687 ildә Böyük Moğolların padşahı Övrәngzibin qoşunları tәrәfindәn işğal olunmuşdur. 1724 ildә H. nizamı (canişini) Asәf Cah (Qәmәrüddin) özünü müstәqil hökmdar elan etmişdir. 1724–1948 illәrdә eyniadlı nizamlığın mәrkәzi idi. Heydәrabad (1948–56) vә Andhra-Pradeş (1956 ildәn) ştatlarının inzibati mәrkәzi olmuş, 2014 ildәn Telinqana ştatının inzibati mәrkәzidir. Dörd minarәli mәscid (1591), Came (1598) vә Mәkkә-mәscid (17 әsr), Çau mәhәllә (1750–1869) vә Fәlәknüma (19 әsrin 2-ci yarısı) sarayları, klassisizm üslubunda “Britaniya iqamәtgahı” (1806, memar S.Rassel), ECIL şirkәtinin mәnzil-qәrargahi (1965–68, memar Ç.Korrea), “TCS Deccan Park” (2003, memar M.Botta) ofis kompleksi şәhәrin görmәli yerlәrindәndir. H. iri elm, tәhsil vә mәdәniyyәt mәrkәzidir. Elmi tәdqiqat in-tları: Milli qida (1918), Hindistan kimya texnologiyaları (1944), Əczaçılıqda milli tәhsil vә tәdqiqatlar vә s. Hüceyrә vә molekulyar biologiya mәrkәzi (1977). Ali tәhsil müәssisәlәri arasında 11 un-t, o cümlәdәn Osmaniyә (1918; nәzdindә genetika vә genetik xәstәliklәr, parazitologiya vә s. elmi tәdqiqat in-tları), C.Nehru ad. texnologiya (1965) vә H. (1974; heyvandarlıqda biotexnologiyalar, tәbiyyat elmlәri vә s. elmi tәdqiqat in-tları) un-tlәri; Beynәlxalq informasiya texnologiyaları in-tu (1998); Hindistan biznes mәktәbinin kampusu (2001) vә bir çox kollec (200-dәn çoxu mühәndslik) var.
Heydәrbad (Hindistan). Qolkonda qalası. 16 әsr.
Muzeylәr: Telinqana ştatı arxeologiya (1930), Salar-Canq incәsәnәt (1951), elmi (1985; planetari ilә) vә s. Bir neçә rәssamlıq qalereyası; mәrkәzi ştat (1891), mәrkәzi şәhәr (1960), Britaniya (1979) vә s. kitab xanaları, Andhra-Pradeş ştatının arxivi. Beynәlxalq uşaq filmlәri festivalı (1979 ildәn, 2 ildә 1 dәfә) keçirilir. Botanika bağları, zoopark. Mühüm idman mәrkәzidir. H.-da 2002 ildә Hindistan Milli Oyunları, 2003 ildә Afrika-Asiya Oyunları, 2009 ildә badminton üzrә dünya çempionatı vә digәr milli vә beynәlxalq yarışlar keçirilmişdir. İdman qurğuları arasında R.Qandi ad. beynәlxalq kriket (tәqr. 55 minә yer), Q.M.Ç.Balayoqa ad. (tәqr. 30 minә yer) vә Lәal Bahadur Şastri ad. (tәqr. 25 minә yer) yüngül atletika stadionları var. Ölkәnin mühüm iqtisadi mәrkәzlәrindәn (ÜRM-in hәcminә görә Hindistanın şәhәrlәri arasında 5-ci yer; 2011) biridir.
Heydәrabad (Hindistan). Mәkkә Mәscid. 17 әsr.
Şәhәr vә şәhәrәtrafında çox sayda xüsusi iqtisadi zonalar vә texnoparklar yaradılmış, sәnayenin yüksәktexnologiyalı sahәlәri, biznes-proseslәrin autsorsinqi, çağrı mәrkәzlәrinin tәşkili sürәtlә inkişaf edir. İqtisadiyyatın әsası xidmәt sferasıdır (çalışanların tәqr. 90%-i; 2010-cu illәrin әvvәllәri); aparıcı sektorları: inzibati (o cümlәdәn, korporativ idarәetmә), informa siya-telekommunikasiya xidmәtlәri, tәhsil, ETTKİ (avtomobil sәnayesindә, müdafiә-sәnaye kompleksi ehtiyacları üçün vә s.), bank-maliyyә, nәql.-logistika (H. beynәlxalq aeroportu sәrnişin dövriyyәsinә görә 6-cı yerdәdir; 10,4 mln. insan, 2014/15), ticarәt, daşınmaz әmlak әmәliyyatları, mehmanxana işi. H. mühüm milli turizm mәrkәzidir; başlıca turizm növlәri: işgüzar (beynәlxalq ticarәt-sәrgi mәrkәzi HITEXdә vә konfrans-mәrkәzdә çoxsaylı tәdbirlәr keçirilir), mәdәni-tanıdıcı vә әylәncә (dünyanın әn iri “Ramoji Film City” kino kompleksi hәr il tәqr. 1,5 mln. turist qәbul edir; әsas fәaliyyәti teluqu vә digәr dillәrdә film istehsalıdır). Banqalor ş.-ndәn sonra Hindistanın ikinci informasiya texnologiyaları sәnayesi mәrkәzidir (qeyri-rәsmi “Kiberabad” adı verilmişdir; şirkәtlәrin әsas hissәsi “HITEC City” informasiya texnologiyaları parkının әrazisindә yerlәşir). Burada informasiya texnologiyaları, mobil vә internet-rabitә, internet xidmәtlәri, media resursları (onların arasında Hindistanın “Infosys”, “Wipro”, Amerikanın “Micro soft”, “Google”, “Oracle”, “Dell”, “Amazon.com”, “Facebook”) sahәsindә aparıcı Hindistan vә xarici şirkәtlәrin mәnzil-qәrargahları, ofislәri, istehsal bölmәlәri vә texniki yardım mәrkәzlәri yerlәşir. Elektron texnika vә komponentlәri (Hindistanın “Micromax” vә “Celkon” – mobil telefonlar vә s.) istehsal olunur. H. ölkәnin әsas әczaçılıq vә biotexnologiya sәnayesi (Hindistanın “Genom vadisi”; o cümlәdәn bioloji vә tibbi informatika sahәsindә tәdqiqat vә işlәnilmәlәri) mәrkәzidir; H.-da mәnzil-qәrargahlar, çox sayda elmi-tәdqiqat mәrkәzlәri Hindistanın vә xarici şirkәtlәrin aparıcı әczaçılıq f-klәri (cenerik vә tәsir edici maddәlәr, xüsusi preparatların işlәnib hazırlanması vә s.) var. “Procter & Gamble” Amerika şirkәtinin iri z-du yuyucu vasitәlәr, әtriyyat-kosmetika mәhsulları vә s. istehsal edir. Nüvә yanacağı, yüksәk istiliyәdavamlı vә titan әrintilәri, xüsusi polad istehsal edәn z-dlar fәaliyyәt göstәrir. Maşınqayırma müәssisәlәri avtobuslar, d.y. va qonları, avtomobil ehtiyat hissәlәri vә komplektlәşdiricilәri, elektrotexnika mәmulatları, günәş energetikası vә müxtәlif sәnaye sahәlәri üçün avadanlıqlar vә s. istehsal edir. Şüşә, tamlı mәhsullar sәnayesi vә yüngül sәnaye inkişaf etmişdir. Kustar (gümüşdәn hazırlanan bәdii mәmulatlar, mirvari ilә işlәnmiş bәzәk әşyaları, sarilәr, parça üzәrindә naxış vә s.) sәnәkarlıq, hәmçinin kağız istehsalı var. Kölgә iqtisadiyyatı sektoru (işlәyәnlәrin tәqr. 30%-i, 2010-cu illәrin әvvәllәri) mühüm yer tutur. Qolkonda qalası vә Qütbşahların nekropolu H.-ın yaxınlığındadır.
Heydәrabad (Hindistan). Birla Mandir hinduist mәbәdi.
