HEYDƏRXAN ƏMİOĞLU, T a r ı v e r d i y e v H e y d ә r Ə l i ә k b ә r o ğ l u (20.12.1880, Urmiya ş. – 16.10.1921, Fumәn yaxınlığında) – İran milli azadlıq hәrәkatı xadimi. Milliyyәtcә azәrb.-dır. 1886 ildә ailәsi ilә birlikdә Aleksandropola (indiki Gümrü) gәlmişdi. Tiflis politexnik mәktәbindә oxuyarkәn (1901 ildә bitirmişdir) tәlәbәlәrin inqilabi hәrәkatına qoşulmuşdur. 1901–03 illәrdә Bakıda mühәndiselektrik işlәmişdir. 1903 ildә Mәşhәd ş.-n dә elektrik stansiyasında, sonra isә Tehranda çalışmışdır. 1905 ildә Tehranda ilk s.-d. dәrnәyini yaratmışdır. 1905–11 illәr İran inqilabında fәal iştirak etmişdir. Sәttarxanın tәklifi ilә Xoyun qubernatoru (1908–09) olmuşdur. İran inqilabının mәğlubiyyәtindәn sonra xaricә getmişdir. 1914–15 illәrdә H.Ə. Türkiyәnin kömәyi ilә Bağdadda iranlı, әrәb vә zәncilәrdәn ibarәt silahlı dәstә düzәltmiş, ingilislәrә qarşı bir sıra uğurlu әmәliyyat aparmışdır. Rusiyada Fevral inqilabından (1917) sonra Petroqrada gәlmiş, iranlıların inqilabi tәşkilatları, “Ədalәt” partiyası ilә RK(b)P MK arasında әlaqә yaratmışdır. 1918–19 illәrdә Müsәlman kommunist tәşkilatları mәrkәzi bürosunun tәşkilindә, Kommunist İnternasionalının 1-ci konqresindә iştirak etmişdir. Şәrq xalqlarının birinci qurultayının (1920, sentyabr, Bakı) nümayәndәsi idi. 1920 ilin noyabrından İran Kommunist Partiyası MK-nın baş katibi, Gilan respublikasının xarici işlәr komissarı olmuş, Gilan respublikasında kommunist vә s. antiimperialist qüvvәlәrin vahid cәbhәsini yaratmışdır. H.Ə. İnqilab komitәsinin iclasında iştirak etmәk üçün Kiçik xanın dәvәti ilә Pesixan qәs.-nә getmiş vә onun әmri ilә xaincәsinә öldürülmüşdür. Makulu Pәnahinin “Heydәr Əmoğlu” romanı (1985) H.Ə.-ya hәsr olunmuşdur.










