HÉYNE (Heine) Henrix (13.12.1797, Düsseldorf – 17.2.1856, Paris) – alman şairi, publisist. Yәhudi tacir ailәsindә doğulmuşdur. İlk tәhsilini Düsseldorfda liseydә almışdır. 1819–23 illәrdә Bonn, Höttingen vә Berlin un-tlәrindә oxumuş, burada A.V. Şleqel, G.V.F.Hegel, A.Şamisso vә b. ilә görüşmüşdür. 1825 ildә hüquq doktoru (1825) olmuşdur. 1816 ildәn şeir yazmağa başlamış, 1817 ildәn çap olunmuşdur. Böyük Fransa inqilabını vә Maarifçilik ideyalarını әks etdirәn, azadlığın tәrәnnüm olunduğu “Nәğmәlәr kitabı” (1827) şeirlәr toplusu H.-yә populyarlıq gәtirmişdir. H. yaradıcılığında müxtәlif janrlara (sonetlәr, mәhәbbәt nәğmәlәri, romanslar, “yuxular”, balladalar) müraciәt etmәklә alman romantik poeziyasına yeni nәfәs vermişdir. Şeirlәri, avtobioqrafik qeydlәr vә s. toplanmış “Yol mәnzәrәlәri” (c.1–4, 1826–31) kitabı feodal-monarxiya vә burjua-filster Almaniyasının hәyat tәrzi, meşşan bayağılığı, mәnәvi düşkünlük әleyhinә kәskin satiradır. Topluda inqilabi-demokratik ideyalar güclüdür. H. 1831 ilin mayında Fransaya köçmüş, ömrünün sonunadәk siyasi mühacir kimi orada yaşamışdır. Fransada alman vә fransız dillәrindә çap olunmuşdur, mәqalә vә oçerklәrindә alman vә fransız mәdәniyyәtini tәbliğ etmişdir (“Salon” c.1–4, 1833–40), V.Hüqo, A.Düma, P.J.Beranje, O.de Balzak, F.Şopen, H. Berlioz, o cümlәdәn K.Marksla dostluq münasibәtlәri yaranmışdır. “Romantik mәktәb” (1836) әsәrindә H. bilavasitә ictimai-siyasi hәyata daxil olmuş yeni әdәbiyyatın proqramını irәli sürmüşdür. “Müasir şeirlәr” (1844) kitabında, “Atta Troll.Yay gecәsindә yuxu” (1843, 1847), “Almaniya. Qış nağılı” (1844) satirik poemalarında siyasi vә sosial eybәcәrliklәri, mütlәqiyyәti, dini mәnәviyyatı, hәmçinin milli birlik ideyasının milliyәtçiliyә çevrilmәsini tәnqid etmiş, hәyatı mübarizә yolu ilә dәyişdirmәk ideyasını irәli sürmüşdür. Sәhhәtinin pislәşmәsi ilә әlaqәdar H. 1848 il inqilabında iştirak edә bilmәmişdir. İnqilabın mәğlubiyyәtindәn doğan kәdәr, bәdbinlik, ümidsizlik, şairin öz şәxsi faciәsi “Romansero” (1851), “1853 vә 1854-cü illәrin şeirlәri” (1854) toplularında әksini tapmışdır. Ömrünün sonunadәk mübarizәnin daha yüksәk formada vüsәt alacağına ümid bәslәmişdir. “Əl-Mәnsur”, “Vilyam Ratklif” (hәr ikisi 1823) faciәlәrinin, “Doktor Faust” (1851) balet librettosunun, “Lütesiya” (1854) siyasi-publisistik kitabın, avtobioqrafik (“Etiraf”, 1854) vә bәdii (“Florensiya gecәlәri”, 1837) nәsr әsәrlәrinin müәllifidir. H.-nin poeziyası ABŞ, Rusiya, İngiltәrә vә başqa ölkәlәrdә şöhrәt tapmışdır. 19–20 әsrin görkәmli bәstәkarları F.Şubert, R.Şuman, R.Ştraus, N.Metner, K.Orf vә b. H.-nin şeirlәri әsasında musiqi әsәrlәri yaratmışlar. H.-nin “Əl-Mәnsur” pyesi 20 әsrin әvvәllәrindә Azәrb. sәhnәsindә tamaşaya qoyulmuşdur. H., N.Gәncәvi poeziyasını yüksәk qiymәtlәndirmişdir.
Ə s ә r l ә ri: Собр. соч.: В 10 т. М., 1956.
Əd.: С т а д н и к о в Г.В. Г. Гейне. М., 1984.
