HEYRAN XANIM (Dünbüli) (tәqr.1790, Naxçıvan – tәqr. 1860, Tәbriz) – Azәrb. şairәsi. Kәngәrli xanı Kәrim xan Dünbülinin ailәsindә doğulmuşdur. Naxçıvanda tәhsil almış, klassik Azәrb. vә fars әdәbiyyatlarını öyrәnmişdir. 19 әsrin әvvәllәrindә Rusiya–İran müharibәsi zamanı ailәsi ilә Tәbrizә köçmüşdür. H.x Azәrb. vә fars dillәrindә, klassik janrlarda (qәzәl, qәsidә, müxәmmәs, rübai vә s.) yazmışdır. Füzuli әdәbi mәktәbinin görkәmli nümayәndәlәrindәn olan H.x-ın lirikasında saf, fәdakar, nәcib mәhәbbәt tәrәnnüm edilir. Yaradıcılığında humanist meyillәr, zәmanәdәn şikayәt, zülmә vә sosial әdalәtsizliyә, qadın hüquqsuzluğuna qarşı etiraz motivlәri güclüdür. Rudәki, Hәsәnoğlu, Hafiz, Nәsimi, Nәvai, Füzuli, Qövsi Tәbrizi vә başqa klassiklәrin әsәrlәrinә özünәmәxsus dil, ifadә vә üslub xüsusiyyәtlәrini saxlamaqla orijinal nәzirәlәr yaratmışdır. Əruzun oynaq, ahәngdar bәhrlәrindә, sadә xalq dilindә yazmışdır. Musiqini çox sevmiş, ud alәtindә çalmağı bacarmış, muğam vә xalq mahnılarını mәharәtlә ifa etmişdir. Dövrümüzәdәk H.X-ın divanının üç nüsxәsi saxlanılmışdır (Tehran un-tindә, Gürcüstan Resp.-nın Əlyazmalar İn-tunda vә AMEA Əlyazmalar İn-tunda). Müasir dövrümüzdә şeirlәri bir neçә dәfә nәşr edilmiş, yaradıcılığı tәdqiq olunmuşdur.
Ə s ә r l ә r i: 37 qәzәl vә bir tәrcibәnd. B., 1981; Heyran xanım. Seçilmiş әsәrlәri. B., 2006.
Əd.: N a ğ ı y e v a C. Heyran xanım (hәyat vә yaradıcılığı), B., 1989; F e y z u l l a Q a s ı m z a d ә. XIX әsr Azәrbaycan әdәbiyyatı. B., 2017.
