HÉYZENBERQ (Heisenberg) Verner Karl (5.12.1901, Vürtsburq – 1.2.1976, Münxen) – alman fiziki, kvant mexanikasının banilәrindәn biri, Nobel mükafatı laureatı (1932, tәqdim edilib 1933). London Kral Cәmiyyәtinin üzvü (1955). Münxen Un-tini bitirmişdir (1923). A.Zommerfeldin şagirdi olmuş, Kopenhagendә N.Borunyanın da tәcrübә keçmişdir. 1927– 41 illәrdә Leyptsiq Un-tinin, 1941– 1945 illәrdә Berlin Un-tinin prof.-u vә kayzer Vilhelm ad. Fizika İn-tunun (Berlin – Dalem) direktoru olmuşdur. Atom tәdqiqatları üzrә alman layihәsinin rәhbәrlәrindәn biri tәyin olunmuşdur (1956). 1945–55 illәrdә Höttingen Un-tinin prof.-u; Höttingendә (1947–58) vә Münxendә (1956 ildәn) Maks Plank ad. İn-tun direktoru; Münxen Un-tinin prof.-u (1956–70) olmuşdur. 1925 ildә M.Bornla birlikdә (vә P.Yordanın iştirakı ilә) kvant mexanikasının birinci variantı olan matris mexanikasını işlәyib hazırlamışdır ki, bu da әn sadә kvant sistemi olan xәtti ossillyatorun buraxdığı spektral xәtlәrin intensivliyini hesablamağa imkan verib. Helium atomunun vә hidrogen molekulunun kvant-mexaniki hesablamasını aparmış, bu sistemlәrin orto- vә para-hallarının mövcud olmasının mümkünlüyünü göstәrmişdir. 1927 ildә kvant mexanikasının fundamental müddәalarından biri olan qeyri-müәyyәnlik münasibәtini dürust ifadә etmişdir. Mübadilә qarşılıqlı tәsiri ideyasını irәli sürmüş (1928, P.Dirakla birlikdә), onu atom nüvәsi nәzәriyyәsindә vә ferromaqnetizm nәzәriyyәsindә tәtbiq etmişdir. Ferro maqnetiklәrin spontan maqnitlәnmәsi nәzәriyyәsini işlәyib hazırlamışdır (Y.İ.Frenkeldәn asılı olmadan). Nuklonların mübadilә qarşılıqlı tәsiri әsasında atom nüvәsinin modelini tәklif etmişdir. Elementar zәrrәciklәr nәzәriyyәsindә S-matrisinin xassәlәrini tәdqiq etmiş (1943) vә onun aparatını işlәyib hazırlamışdır. Atom reaktoru nәzәriyyәsinә (1940), kosmik şüalar selinin öyrәnilmәsinә, relyativist kvant mexanikasına, sahәnin vahid nәzәriyyәsinә, hidrodinamikaya, ifrat keçiricilik nәzәriyyәsinә, fizikanın fәlsәfi problemlәrinә vә s. aid işlәrin müәllifidir.
