HƏLLOLMA – makroskopik bircinsli (homogen) termodinamik davamlı sistemlәrin (mәhlulların) iki vә ya bir neçә komponentdәn әmәlә gәlmәsinin kütlә-mübadilә prosesi. Adәtәn mәhlulun öz aqreqat halında olan vә böyük miqdarda götürülmüş komponenti hәlledici, digәr komponentlәri isә hәllolan maddәlәr adlanır. Hәllolan maddәlәr bәrk, qaz (buxar) vә maye hallarında ola bilәr. Fiziki, kimyәvi vә elektrokimyәvi H. ayırd edilir. Fiziki H. zamanı hәllolan maddәnin mәhlula keçmәsi hәllolan maddәnin kimyәvi tәrkibinin dәyişmәsi ilә müşayiәt olunmur; kimyәvi H. nәticәsindә hәllolan maddәnin kimyәvi tәrkibi dәyişir; elektrokimyәvi H. Elektrik sahәsinin sistemә tәsiri nәticәsindә maddәlәrin ionlarla әlavә daşınması ilә müşayiәt olunur. Bir sıra hallarda fiziki H. zamanı hәlledici molekulları hәllolan maddәnin molekulları vә ya ionları ilә birlәşmәsi – solvatlaşması (hәlledici su olduqda hidratlaşması) baş verir ki, bu da belә prosesi kimyәvi H.-ya yaxınlaşdırır. İstilik effektlәri vә bәzi hallarda mәhlulun rәnginin dәyişmәsi kimyәvi H.-nın baş vermәsini tәsdiq edir. H.-nın energetik xarakteristikası mәhlulun әmәlәgәlmә istiliyidir; bu prosesinin bütün mәrhәlәlәrinin [mәs., kristal qәfәsin dağılması, molekullarda rabitәlәrin qırılması (istiliyin udulması), hәllolan maddәnin vә hәlledicinin qarşılıqlı tәsirindәn mәhsulların әmәlә gәlmәsi (istiliyin ayrılması)] istilik effektlәrinin cәbri cәmindәn ibarәtdir. Doymuş mәhlulda maddәnin 100 q hәlledicidәki kütlәsi hәllolma qabiliyyәti adlanır. H. Hәm hәll olan maddәnin, hәm dә hәlledicinin tәbiәtindәn asılıdır. Belә ki, ion tipli maddәlәr polyar hәlledicilәrdә yaxşı, qeyri-polyar hәlledicilәrdә pis; molekulyar tipli maddәlәr isә әksinә qeyri-polyar hәlledicilәr dә yaxşı, polyar hәlledicilәrdә pis hәll olur. Suda hәllolma qabiliyyәtinә görә kristal maddәlәr üç qrupa bölünür: yaxşı hәll-olanlar (100 q suda 1 q-dan çox); az hәll-olanlar (100 q suda tәqr. 0,01–1,0 q); praktiki olaraq hәllolmayanlar (100 q suda 0,01 q-dan az). Qarışdırma, hәllolan maddәnin xırdalanması, hәmçinin müxtәlif fiziki sahәlәrin (ulturasәs, vibrasiya vә s.) tәsiri H.-nın intensivlәşdirilmәsinә kömәk edir. H. sәnayenin kimya, әczaçılıq, metallurgiya vә digәr sahәlәrindә xammalın, yarım mәhsulların işlәnilmәsindә, mәqsәdli mәhsulların alınmasında geniş istifadә olunur.
Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
“Azərbaycan” xüsusi cildi (Az)“Azərbaycan” xüsusi cildi (rus)I CİLDII CİLDIII CİLDIV CİLDV CİLDVI CİLDVII CİLDVIII CİLDIX CİLDX CİLDXI CİLD
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (Azərbaycan dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2007 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (rus dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2012 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, I CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2009 |
| ISBN: | 978-9952-441-02-4 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, II CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2010 |
| ISBN: | 978-9952-441-05-5 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, III CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2011 |
| ISBN: | 978-9952-441-07-9 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IV CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2013 |
| ISBN: | 978-9952-441-03-1 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, V CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2014 |
| ISBN: | 978-9952-441-10-9 |
| Səhifələrin sayı: | 592 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2015 |
| ISBN: | 978-9952-441-11-6 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2016 |
| ISBN: | 978-9952-441-12-3 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VIII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | |
| ISBN: | |
| Səhifələrin sayı: |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IX CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2019 |
| ISBN: | 978-9952-441-17-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, X CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili | 2020 |
| ISBN: | 978-9952-441-18-5 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, XI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2024 |
| ISBN: | 978-9952-441-20-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
GİYAN – HƏŞTƏRXAN DÖVLƏT TƏBİƏT BİOSFER QORUĞU
HƏLLOLMA
HƏLLOLMA – makroskopik bircinsli (homogen) termodinamik davamlı sistemlәrin (mәhlulların) iki vә ya bir neçә komponentdәn әmәlә gәlmәsinin kütlә-mübadilә prosesi. Adәtәn mәhlulun öz aqreqat halında olan vә böyük miqdarda götürülmüş komponenti hәlledici, digәr komponentlәri isә hәllolan maddәlәr adlanır. Hәllolan maddәlәr bәrk, qaz (buxar) vә maye hallarında ola bilәr. Fiziki, kimyәvi vә elektrokimyәvi H. ayırd edilir. Fiziki H. zamanı hәllolan maddәnin mәhlula keçmәsi hәllolan maddәnin kimyәvi tәrkibinin dәyişmәsi ilә müşayiәt olunmur; kimyәvi H. nәticәsindә hәllolan maddәnin kimyәvi tәrkibi dәyişir; elektrokimyәvi H. Elektrik sahәsinin sistemә tәsiri nәticәsindә maddәlәrin ionlarla әlavә daşınması ilә müşayiәt olunur. Bir sıra hallarda fiziki H. zamanı hәlledici molekulları hәllolan maddәnin molekulları vә ya ionları ilә birlәşmәsi – solvatlaşması (hәlledici su olduqda hidratlaşması) baş verir ki, bu da belә prosesi kimyәvi H.-ya yaxınlaşdırır. İstilik effektlәri vә bәzi hallarda mәhlulun rәnginin dәyişmәsi kimyәvi H.-nın baş vermәsini tәsdiq edir. H.-nın energetik xarakteristikası mәhlulun әmәlәgәlmә istiliyidir; bu prosesinin bütün mәrhәlәlәrinin [mәs., kristal qәfәsin dağılması, molekullarda rabitәlәrin qırılması (istiliyin udulması), hәllolan maddәnin vә hәlledicinin qarşılıqlı tәsirindәn mәhsulların әmәlә gәlmәsi (istiliyin ayrılması)] istilik effektlәrinin cәbri cәmindәn ibarәtdir. Doymuş mәhlulda maddәnin 100 q hәlledicidәki kütlәsi hәllolma qabiliyyәti adlanır. H. Hәm hәll olan maddәnin, hәm dә hәlledicinin tәbiәtindәn asılıdır. Belә ki, ion tipli maddәlәr polyar hәlledicilәrdә yaxşı, qeyri-polyar hәlledicilәrdә pis; molekulyar tipli maddәlәr isә әksinә qeyri-polyar hәlledicilәr dә yaxşı, polyar hәlledicilәrdә pis hәll olur. Suda hәllolma qabiliyyәtinә görә kristal maddәlәr üç qrupa bölünür: yaxşı hәll-olanlar (100 q suda 1 q-dan çox); az hәll-olanlar (100 q suda tәqr. 0,01–1,0 q); praktiki olaraq hәllolmayanlar (100 q suda 0,01 q-dan az). Qarışdırma, hәllolan maddәnin xırdalanması, hәmçinin müxtәlif fiziki sahәlәrin (ulturasәs, vibrasiya vә s.) tәsiri H.-nın intensivlәşdirilmәsinә kömәk edir. H. sәnayenin kimya, әczaçılıq, metallurgiya vә digәr sahәlәrindә xammalın, yarım mәhsulların işlәnilmәsindә, mәqsәdli mәhsulların alınmasında geniş istifadә olunur.
HƏLLOLMA
HƏLLOLMA – makroskopik bircinsli (homogen) termodinamik davamlı sistemlәrin (mәhlulların) iki vә ya bir neçә komponentdәn әmәlә gәlmәsinin kütlә-mübadilә prosesi. Adәtәn mәhlulun öz aqreqat halında olan vә böyük miqdarda götürülmüş komponenti hәlledici, digәr komponentlәri isә hәllolan maddәlәr adlanır. Hәllolan maddәlәr bәrk, qaz (buxar) vә maye hallarında ola bilәr. Fiziki, kimyәvi vә elektrokimyәvi H. ayırd edilir. Fiziki H. zamanı hәllolan maddәnin mәhlula keçmәsi hәllolan maddәnin kimyәvi tәrkibinin dәyişmәsi ilә müşayiәt olunmur; kimyәvi H. nәticәsindә hәllolan maddәnin kimyәvi tәrkibi dәyişir; elektrokimyәvi H. Elektrik sahәsinin sistemә tәsiri nәticәsindә maddәlәrin ionlarla әlavә daşınması ilә müşayiәt olunur. Bir sıra hallarda fiziki H. zamanı hәlledici molekulları hәllolan maddәnin molekulları vә ya ionları ilә birlәşmәsi – solvatlaşması (hәlledici su olduqda hidratlaşması) baş verir ki, bu da belә prosesi kimyәvi H.-ya yaxınlaşdırır. İstilik effektlәri vә bәzi hallarda mәhlulun rәnginin dәyişmәsi kimyәvi H.-nın baş vermәsini tәsdiq edir. H.-nın energetik xarakteristikası mәhlulun әmәlәgәlmә istiliyidir; bu prosesinin bütün mәrhәlәlәrinin [mәs., kristal qәfәsin dağılması, molekullarda rabitәlәrin qırılması (istiliyin udulması), hәllolan maddәnin vә hәlledicinin qarşılıqlı tәsirindәn mәhsulların әmәlә gәlmәsi (istiliyin ayrılması)] istilik effektlәrinin cәbri cәmindәn ibarәtdir. Doymuş mәhlulda maddәnin 100 q hәlledicidәki kütlәsi hәllolma qabiliyyәti adlanır. H. Hәm hәll olan maddәnin, hәm dә hәlledicinin tәbiәtindәn asılıdır. Belә ki, ion tipli maddәlәr polyar hәlledicilәrdә yaxşı, qeyri-polyar hәlledicilәrdә pis; molekulyar tipli maddәlәr isә әksinә qeyri-polyar hәlledicilәr dә yaxşı, polyar hәlledicilәrdә pis hәll olur. Suda hәllolma qabiliyyәtinә görә kristal maddәlәr üç qrupa bölünür: yaxşı hәll-olanlar (100 q suda 1 q-dan çox); az hәll-olanlar (100 q suda tәqr. 0,01–1,0 q); praktiki olaraq hәllolmayanlar (100 q suda 0,01 q-dan az). Qarışdırma, hәllolan maddәnin xırdalanması, hәmçinin müxtәlif fiziki sahәlәrin (ulturasәs, vibrasiya vә s.) tәsiri H.-nın intensivlәşdirilmәsinә kömәk edir. H. sәnayenin kimya, әczaçılıq, metallurgiya vә digәr sahәlәrindә xammalın, yarım mәhsulların işlәnilmәsindә, mәqsәdli mәhsulların alınmasında geniş istifadә olunur.
