HƏMMADİLƏR – 1015–1152 illәrdә Mәrkәzi Mәğribdә hökmranlıq etmiş bәrbәr sülalәsinin vә dövlәtinin adı. 972 ildәn Mәğrib Fatimilәrin himayәsi altında Sәnhacә qәbilәsinә mәnsub Zirilәrin hakimiyyәti altında idi. Lakin bir müddәt sonra Əndәlis Əmәvilәrinә tabe olan keçmiş düşmәnlәri zәnatәlilәrin üsyanı nәticәsindә Zirilәrin torpaqları parçalanmış, bu torpaqların bir hissәsindә Zirilәrә qohum H.öz hakimiyyәtlәrini qurmuşdular. H. sülalәsinin banisi Hәmmad ibn Buluqqin üşyançılara qarşı mübarizәdә uğur qazandığına görә Ziri әmiri Badis ibn Muiz tәrәfindәn Zab vә Mәsilә bölgәsinin valisi tәyin edilmişdi. Sonradan Hәmmad [1015–28] Mәsilәnin şm.-ş.-indә Bәni Hәmmad şәhәr-qalasını saldırmış vә müstәqilliyini elan etmişdi. H. dövlәtinin tarixi 2 mәrhәlәyә bölünür: 1015–67 illәr (mәrkәzi Bәni Hәmmad) vә 1067–1152 illәr (mәrkәzi Bicayә). H. dövlәtinin әn qüdrәtli birinci mәrhәlәsindә onun sәrhәdlәri q.-dә Tenes vә Şelif vadisinә, ş.-dә Evras d-rından Tebessaya, c.-da Varqlaya çatırdı. Hәmmad Ziri әmiri Muiz ibn Badislә saziş imzalamış vә özünün bütün Mәğribin hökmdarı kimi tanınmasına nail olmuşdu. O, Fatimilәrlә әlaqәlәrini kәsәrәk Abbasilәrin itaәtini qәbul etmişdi. Buluqqin ibn Mәhәmmәdin [1055–62] dövründә Fәs ş. H.-in әlinә keçmişdi (1062). Dövlәtin paytaxtı Nasir ibn Əlnas [1062–89] tәrәfindәn Əlcәzairin ş.-indә salınmış Bicayә (B e c a i y ә) ş.-nә köçürülmüşdü (1068/69). Nasirin xәlәfi Mәnsur [1089–1105] ilk dәfә sikkә zәrb etdirmiş, bir sıra üsyanları yatırmış, Mürabitlәrlә mübarizә aparmışdır. Mәnsurun oğlu Badisdәn sonra hakimiyyәtә gәlәn Əzizin [1105–21] dövrü sabitliklә sәciyyәlәnir. Yәhyanın dövründә [1121–52] Tevzer qalası H.-in idarәsinә keçsә dә, Mehdiyyәyә qarşı başlanılmış quru vә dәniz vuruşmaları uğursuz olmuşdu. Yәhya Fatimilәrlә dostluq sazişi imzalasa da, sonradan Abbasilәrin adına xütbә oxutdurmuşdu. Hakimiyyәt uğrunda çәkişmәlәrin getdikcә artması, qurudan köçәri әrәblәrin, dәnizdәn normanların hücumları nәticәsindә H. dövlәti zәiflәmişdi. Müvәhhidlәrin banisi Əbdülmömin әl-Qumi H.-ә mәxsus әrazilәrin xeyli hissәsini әlә keçirmişdi. 1152 ildә mәğlubiyyәtә uğradılan Yәhya Mәrakeşә aparılmış vә H.-in hakimiyyәtinә son qoyulmuşdu.
Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
“Azərbaycan” xüsusi cildi (Az)“Azərbaycan” xüsusi cildi (rus)I CİLDII CİLDIII CİLDIV CİLDV CİLDVI CİLDVII CİLDVIII CİLDIX CİLDX CİLDXI CİLD
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (Azərbaycan dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2007 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (rus dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2012 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, I CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2009 |
| ISBN: | 978-9952-441-02-4 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, II CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2010 |
| ISBN: | 978-9952-441-05-5 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, III CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2011 |
| ISBN: | 978-9952-441-07-9 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IV CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2013 |
| ISBN: | 978-9952-441-03-1 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, V CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2014 |
| ISBN: | 978-9952-441-10-9 |
| Səhifələrin sayı: | 592 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2015 |
| ISBN: | 978-9952-441-11-6 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2016 |
| ISBN: | 978-9952-441-12-3 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VIII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | |
| ISBN: | |
| Səhifələrin sayı: |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IX CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2019 |
| ISBN: | 978-9952-441-17-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, X CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili | 2020 |
| ISBN: | 978-9952-441-18-5 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, XI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2024 |
| ISBN: | 978-9952-441-20-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
GİYAN – HƏŞTƏRXAN DÖVLƏT TƏBİƏT BİOSFER QORUĞU
HƏMMADİLƏR
HƏMMADİLƏR – 1015–1152 illәrdә Mәrkәzi Mәğribdә hökmranlıq etmiş bәrbәr sülalәsinin vә dövlәtinin adı. 972 ildәn Mәğrib Fatimilәrin himayәsi altında Sәnhacә qәbilәsinә mәnsub Zirilәrin hakimiyyәti altında idi. Lakin bir müddәt sonra Əndәlis Əmәvilәrinә tabe olan keçmiş düşmәnlәri zәnatәlilәrin üsyanı nәticәsindә Zirilәrin torpaqları parçalanmış, bu torpaqların bir hissәsindә Zirilәrә qohum H.öz hakimiyyәtlәrini qurmuşdular. H. sülalәsinin banisi Hәmmad ibn Buluqqin üşyançılara qarşı mübarizәdә uğur qazandığına görә Ziri әmiri Badis ibn Muiz tәrәfindәn Zab vә Mәsilә bölgәsinin valisi tәyin edilmişdi. Sonradan Hәmmad [1015–28] Mәsilәnin şm.-ş.-indә Bәni Hәmmad şәhәr-qalasını saldırmış vә müstәqilliyini elan etmişdi. H. dövlәtinin tarixi 2 mәrhәlәyә bölünür: 1015–67 illәr (mәrkәzi Bәni Hәmmad) vә 1067–1152 illәr (mәrkәzi Bicayә). H. dövlәtinin әn qüdrәtli birinci mәrhәlәsindә onun sәrhәdlәri q.-dә Tenes vә Şelif vadisinә, ş.-dә Evras d-rından Tebessaya, c.-da Varqlaya çatırdı. Hәmmad Ziri әmiri Muiz ibn Badislә saziş imzalamış vә özünün bütün Mәğribin hökmdarı kimi tanınmasına nail olmuşdu. O, Fatimilәrlә әlaqәlәrini kәsәrәk Abbasilәrin itaәtini qәbul etmişdi. Buluqqin ibn Mәhәmmәdin [1055–62] dövründә Fәs ş. H.-in әlinә keçmişdi (1062). Dövlәtin paytaxtı Nasir ibn Əlnas [1062–89] tәrәfindәn Əlcәzairin ş.-indә salınmış Bicayә (B e c a i y ә) ş.-nә köçürülmüşdü (1068/69). Nasirin xәlәfi Mәnsur [1089–1105] ilk dәfә sikkә zәrb etdirmiş, bir sıra üsyanları yatırmış, Mürabitlәrlә mübarizә aparmışdır. Mәnsurun oğlu Badisdәn sonra hakimiyyәtә gәlәn Əzizin [1105–21] dövrü sabitliklә sәciyyәlәnir. Yәhyanın dövründә [1121–52] Tevzer qalası H.-in idarәsinә keçsә dә, Mehdiyyәyә qarşı başlanılmış quru vә dәniz vuruşmaları uğursuz olmuşdu. Yәhya Fatimilәrlә dostluq sazişi imzalasa da, sonradan Abbasilәrin adına xütbә oxutdurmuşdu. Hakimiyyәt uğrunda çәkişmәlәrin getdikcә artması, qurudan köçәri әrәblәrin, dәnizdәn normanların hücumları nәticәsindә H. dövlәti zәiflәmişdi. Müvәhhidlәrin banisi Əbdülmömin әl-Qumi H.-ә mәxsus әrazilәrin xeyli hissәsini әlә keçirmişdi. 1152 ildә mәğlubiyyәtә uğradılan Yәhya Mәrakeşә aparılmış vә H.-in hakimiyyәtinә son qoyulmuşdu.
HƏMMADİLƏR
HƏMMADİLƏR – 1015–1152 illәrdә Mәrkәzi Mәğribdә hökmranlıq etmiş bәrbәr sülalәsinin vә dövlәtinin adı. 972 ildәn Mәğrib Fatimilәrin himayәsi altında Sәnhacә qәbilәsinә mәnsub Zirilәrin hakimiyyәti altında idi. Lakin bir müddәt sonra Əndәlis Əmәvilәrinә tabe olan keçmiş düşmәnlәri zәnatәlilәrin üsyanı nәticәsindә Zirilәrin torpaqları parçalanmış, bu torpaqların bir hissәsindә Zirilәrә qohum H.öz hakimiyyәtlәrini qurmuşdular. H. sülalәsinin banisi Hәmmad ibn Buluqqin üşyançılara qarşı mübarizәdә uğur qazandığına görә Ziri әmiri Badis ibn Muiz tәrәfindәn Zab vә Mәsilә bölgәsinin valisi tәyin edilmişdi. Sonradan Hәmmad [1015–28] Mәsilәnin şm.-ş.-indә Bәni Hәmmad şәhәr-qalasını saldırmış vә müstәqilliyini elan etmişdi. H. dövlәtinin tarixi 2 mәrhәlәyә bölünür: 1015–67 illәr (mәrkәzi Bәni Hәmmad) vә 1067–1152 illәr (mәrkәzi Bicayә). H. dövlәtinin әn qüdrәtli birinci mәrhәlәsindә onun sәrhәdlәri q.-dә Tenes vә Şelif vadisinә, ş.-dә Evras d-rından Tebessaya, c.-da Varqlaya çatırdı. Hәmmad Ziri әmiri Muiz ibn Badislә saziş imzalamış vә özünün bütün Mәğribin hökmdarı kimi tanınmasına nail olmuşdu. O, Fatimilәrlә әlaqәlәrini kәsәrәk Abbasilәrin itaәtini qәbul etmişdi. Buluqqin ibn Mәhәmmәdin [1055–62] dövründә Fәs ş. H.-in әlinә keçmişdi (1062). Dövlәtin paytaxtı Nasir ibn Əlnas [1062–89] tәrәfindәn Əlcәzairin ş.-indә salınmış Bicayә (B e c a i y ә) ş.-nә köçürülmüşdü (1068/69). Nasirin xәlәfi Mәnsur [1089–1105] ilk dәfә sikkә zәrb etdirmiş, bir sıra üsyanları yatırmış, Mürabitlәrlә mübarizә aparmışdır. Mәnsurun oğlu Badisdәn sonra hakimiyyәtә gәlәn Əzizin [1105–21] dövrü sabitliklә sәciyyәlәnir. Yәhyanın dövründә [1121–52] Tevzer qalası H.-in idarәsinә keçsә dә, Mehdiyyәyә qarşı başlanılmış quru vә dәniz vuruşmaları uğursuz olmuşdu. Yәhya Fatimilәrlә dostluq sazişi imzalasa da, sonradan Abbasilәrin adına xütbә oxutdurmuşdu. Hakimiyyәt uğrunda çәkişmәlәrin getdikcә artması, qurudan köçәri әrәblәrin, dәnizdәn normanların hücumları nәticәsindә H. dövlәti zәiflәmişdi. Müvәhhidlәrin banisi Əbdülmömin әl-Qumi H.-ә mәxsus әrazilәrin xeyli hissәsini әlә keçirmişdi. 1152 ildә mәğlubiyyәtә uğradılan Yәhya Mәrakeşә aparılmış vә H.-in hakimiyyәtinә son qoyulmuşdu.
