HƏMZƏ Hәkimzadә Niyazi (6.3.1889,Kokand – 18.3.1929, Şahmәrdan qışlağı, indiki Fәrqanә vil.-nin Hәmzә ş.) – özbәk şairi, dramaturq vә ictimai xadim. Özbәkistanın xalq şairi (1926). Hәkim ailәsindә doğulmuşdur. Mәdrәsәdә oxumuş, Kokandda vә Mәrgilanda öz hesabına yeni tipli mәktәblәr açmış, dәrsliklәr tәrtib etmiş, yoxsul uşaqlarına pulsuz dәrs demişdir. Muqimi vә Firqәt yaradıcılığının tәsiri ilә 1899 ildәn şeir yazmağa başlamışdır. İlk әsәrlәrindә [“Ramazan” (1914) şeiri, “Yeni xoşbәxtlik” (1915) povesti, “Zәhәrlәnmiş hәyat” (1916) pyesi vә s.] әdalәtsizliyә qarşı çıxmış, xalqı elm vә maarifә çağırmışdır. H. özbәk poeziyasını xalq şeiri formaları ilә zәnginlәşdirmiş, parlaq lövhәlәr yaratmaqla onu daha rәngarәng etmişdir. H. 20 әsrin әvvәllәrindә şair, dramaturq, nasir, publisist, bәstәkar, rej., ictimai-siyasi xadim kimi fәaliyyәt göstәrmişdir. Özbәk ictimai-siyasi vә mәdәni hәyatında baş verәn әn aktual, zәruri mәsәlәlәri yaradıcılığında işıqlandırmış, keçirilәn islahatlara әsәrlәri ilә cavab vermişdir (“Torpaq islahatı”, 1925 vә s.). “Bay vә muzdur” (1918) pyesindә ictimai әdalәtsizlik, avamlıq vә nadanlıq tәnqid olunur. Qadın azadlığı uğrunda gedәn mübarizә zamanı “Maysaranın kәlәklәri” (1926) , “Pәrәncәnin sirlәri” (1927) pyes vә komediyalarını yazmış, qadının sosial-mәnәvi kölәlikdәn xilas olmasını ön plana çәkmişdır. Mәfkurә mübarizәsinә vә mәnәvi-әxlaqi problemlәrә hәsr olunmuş “Fәrqanә faciәlәri” adlı tetralogiyası var. H. xalq mahnılarını toplamış vә ifa etmişdir. Millәtçilәrin vә mürtәce ruhanilәrin tәhriki ilә fanatik dindarlar tәrәfindәn öldürülmüşdür. Bәzi şeirlәri Azәrb. dilinә tәrcümә olunmuşdur. Özb.-da ad. şәhәr, Bakıda küçә var. Özbәkistan Dövlәt Akad. Dram Teatrı H. adınadır. Haqqında çox seriyalı televiziya filmi çәkilmişdir.
Ə s ә r l ә r i: Избр. произв., т. 1–2, Ташкент, 1979; Избранное, М., 1979.
Əd.: К а ю м о в Л. Поэт и гражданин. М., 1979; X ә l i l o v P. Türk xalqlarının vә şәrqi slavyanların әdәbiyyatı. B., 1994.
