HƏRBİ GÜRCÜSTAN YOLU (1801–63 illәrdә Dәryal yolu) – Vladiqafqazdan Tiflisә gedәn yolun tarixi adı. Uz. 208 km-dir. Qәdim zamanlardan mәlumdur, 11–13 әsrlәrdә Asiya ilә Avropanı birlәşdirәn ticarәt yolu kimi tanınırdı. 19 әsrin әvvәllәrindә Gürcüstan Rusiyaya ilhaq edildikәn sonra bu yol hәrbi-strateji cәhәtdәn mühüm әhәmiyyәt qazanmışdır. 1803 ildәn bu yol boyunca istehkamlar qurulmuşdur (1846 ildә yolun әn dar vә çәtin keçilәn yeri olan Dәryal dәrәsindә qala tikilmişdir). 1814 ildәn tәkәrli nәqliyyatın hәrәkәti üçün yararlı vәziyyәtә gәtirilmişdir. Sonralar Sankt-Peterburqla Tiflisi әlaqәlәndirәn “tәcili poçt” tәşkil olunmuşdur. 1834 ildә müntәzәm atlı poçt xidmәti yaradılmışdır. 1863 ildә Mleta enişi hissәsindә yeni yol salınmışdır. H.G.y.-nun hәmin vaxt avtomobil yoluna çevrilmәsi üçün hazırlıq işlәri görülmüş, 1911 ildә müntәzәm avtomobil hәrәkәti başlamışdır. Qafqaz müharibәsi (1817–64), Rusiya-Türkiyә müharibәsi (1877–78), Birinci dünya müharibәsi (1914–18), Böyük Vәtәn müharibәsi (1941–45; xüsusilә 1942–43 illәrdә Qafqaz uğrunda döyüşlәrin gedişindә) vә Şimali Qafqazda hәrbi münaqişәlәr (1990-cı illәr – 2000-ci illәrin әvvәllәri) zamanı mühüm hәrbi әhәmiyyәt daşımışdır. 1829 ildә bu yolla sәyahәt etmiş A.S.Puşkin “Ərzuruma sәyahәt” әsәrindә onun tәsvirini vermişdir.










