HƏRBİ MƏHKƏMƏLƏR – silahlı qüvvәlәrdә vә digәr hәrbi qurumlarda әdalәt mühakimәsini hәyata keçirәn ixtisaslaşdırılmış, yaxud ümumi yurisdiksiyalı mәhkәmә orqanları. Bütün sivil ölkәlәrdә H.m.-in yaranması vә inkişafı hәrbi tәşkilatlanmanın vә dövlәt mәhkәmә sisteminin inkişafı ilә әlaqәdardır. Dövlәtin mәhkәmә hakimiyyәtinin bilavasitә ordularda, o cümlәdәn xüsusi şәraitdә hәyata keçirilmәsi zәrurәti tәşkilati vә komplektlәşdirilmә xüsusiyyәtlәri ümumi yurisdiksiyalı digәr mәhkәmәlәrin fәaliyyәtinin qeyri-mümkün olduğu spesifik şәraitlәrdә әdalәt mühakimәsini effektiv hәyata keçirmәyә imkan verәn mәhkәmә orqanlarının yaradılmasını şәrtlәndirmişdir. Xarici ölkәlәrdә silahlı qüvvәlәr şәraitindә mәhkәmә hakimiyyәtinin hәyata keçirilmәsi mexanizmi haqqında mәsәlәnin hәllinә bir neçә başlıca yanaşma formalaşmışdır. H.m.-in hәm dinc, hәm dә hәrbi dövrdә fәaliyyәt göstәrdiyi dövlәtlәr әn çox saylı olan birinci qrupu tәşkil edir (Avstraliya, B. Britaniya, Danimarka, Misir, İsrail, İspaniya, İtaliya, Kanada, Çin, Polşa, ABŞ, İsveçrә, Cәnubi Koreya, Latın Amerikası vә MDB ölkәlәri); burada H.m. daimi әsaslarla işlәmәlәrindәn, yaxud zәruri hallarda yaradılmalarından asılı olmayaraq, dövlәt mәhkәmә sisteminin bir halqasıdır. İkinci qrup ölkәlәr özünәmәxsus qarışıq yurisdiksiyaya malikdir (Fransa, Niderland, Norveç, Finlandiya, Macarıstan); onlarda ümumi yurisdiksiyalı mәhkәmәlәrin yanında daimi әsaslarla ixtisaslaşdırılmış hәrbi strukturlar (palatalar, şöbәlәr, şuralar) fәaliyyәt göstәrir. Onların fәaliyyәtini, bir qayda olaraq, ölkәnin Ali mәhkәmә sәdrinin müavinlәrindәn biri koordinasiya edir. Üçüncü qrup dövlәtlәrdә cinayәt H.m.-inin fәaliyyәti hәrbi dövrlә mәhdudlaşır; dinc dövrdә onlar yalnız xaricdә yerlәşәn qoşun hissәlәrindә yaradıla bilәr (Almaniya, Avstriya, Portuqaliya, İsveç, Yaponiya vә s.). Bu ölkәlәrdә hәrbi qulluqçulara aid cinayәt işlәrinә ümumi mәhkәmәlәr baxır; bundan әlavә, hәrbi qulluqçuların intizam әmәllәrinә dair işlәrin icraatı üçün intizam H.m.-i yaradıla bilәr. Müasir dövlәtlәrdә H.m. iki әsas formada: ya hәrbi komandanlığın tabeçilikdә olan hәrbi qulluqçulardan konkret işә baxmaq mәqsәdilә yaratdığı mәhkәmәlәr kimi, ya da peşәkar hakimlәrdәn ibarәt daimi H.m. kimi fәaliyyәt göstәrir. Mәs., ABŞ-ın Vahid hәrbi әdliyyә mәcәllәsinә әsasәn, H.m.-i ABŞ-ın Prezidenti, müvafiq hәrbinazir vә nazirin tәyin etdiyi istәnilәn komandir dә daxil olmaqla digәr hәrbi vәzifәli şәxslәr çağıra bilәr. H.m.-in hökmlәrindәn şikayәt verilmәsi vә ümumәn onların tәsdiqi hәmin hәrbi vәzifәli şәxslәrdәn asılıdır. Azәrb. Resp.-nda H.m. birinci instansiya mәhkәmәsi qismindә fәaliyyәt göstәrir (CPM, maddә 68). H.m. müharibә vә ya hәrbi xidmәt әleyhinә olan böyük ictimai tәhlükә törәtmәyәn vә az ağır, ağır vә xüsusilә ağır cinayәtlәrә dair, habelә hәrbi qulluqçular tәrәfindәn törәdilmiş böyük ictimai tәhlükә törәtmәyәn vә az ağır, ağır vә xüsusilә ağır cinayәtlәrә dair işlәrә baxır. Göstәrilәn cinayәtlәr hәrbi qulluqçu olmayan şәxsin iştirakı ilә törәdilәrsә, onun barәsindә işә dә H.m. tәrәfindәn baxılır. H. m. mәhkәmә nәzarәti funksiyalarının hәyata keçirilmәsinә dair vә digәr materiallara baxır. Hәr bir hәrbi mәhkәmәyә yalnız mәhkәmәnin fәaliyyәt dairәsindә baş vermiş cinayәtlәrlә bağlı işlәr vә digәr materiallar aiddir.
Azərbaycan Milli Ensiklopediyası
“Azərbaycan” xüsusi cildi (Az)“Azərbaycan” xüsusi cildi (rus)I CİLDII CİLDIII CİLDIV CİLDV CİLDVI CİLDVII CİLDVIII CİLDIX CİLDX CİLDXI CİLD
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (Azərbaycan dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2007 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, “Azərbaycan” xüsusi cildi (rus dilində) |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2012 |
| ISBN: | 978-9952-441-01-7 |
| Səhifələrin sayı: | 881 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, I CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2009 |
| ISBN: | 978-9952-441-02-4 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, II CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2010 |
| ISBN: | 978-9952-441-05-5 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, III CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2011 |
| ISBN: | 978-9952-441-07-9 |
| Səhifələrin sayı: | 604 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IV CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2013 |
| ISBN: | 978-9952-441-03-1 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, V CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2014 |
| ISBN: | 978-9952-441-10-9 |
| Səhifələrin sayı: | 592 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2015 |
| ISBN: | 978-9952-441-11-6 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2016 |
| ISBN: | 978-9952-441-12-3 |
| Səhifələrin sayı: | 608 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, VIII CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | |
| ISBN: | |
| Səhifələrin sayı: |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, IX CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2019 |
| ISBN: | 978-9952-441-17-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, X CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili | 2020 |
| ISBN: | 978-9952-441-18-5 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
| Sərlövhə: | Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, XI CİLD |
| Nəşriyyat: | "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi |
| Nəşr yeri: | Bakı |
| Nəşr ili: | 2024 |
| ISBN: | 978-9952-441-20-8 |
| Səhifələrin sayı: | 600 |
GİYAN – HƏŞTƏRXAN DÖVLƏT TƏBİƏT BİOSFER QORUĞU
HƏRBİ MƏHKƏMƏLƏR
HƏRBİ MƏHKƏMƏLƏR – silahlı qüvvәlәrdә vә digәr hәrbi qurumlarda әdalәt mühakimәsini hәyata keçirәn ixtisaslaşdırılmış, yaxud ümumi yurisdiksiyalı mәhkәmә orqanları. Bütün sivil ölkәlәrdә H.m.-in yaranması vә inkişafı hәrbi tәşkilatlanmanın vә dövlәt mәhkәmә sisteminin inkişafı ilә әlaqәdardır. Dövlәtin mәhkәmә hakimiyyәtinin bilavasitә ordularda, o cümlәdәn xüsusi şәraitdә hәyata keçirilmәsi zәrurәti tәşkilati vә komplektlәşdirilmә xüsusiyyәtlәri ümumi yurisdiksiyalı digәr mәhkәmәlәrin fәaliyyәtinin qeyri-mümkün olduğu spesifik şәraitlәrdә әdalәt mühakimәsini effektiv hәyata keçirmәyә imkan verәn mәhkәmә orqanlarının yaradılmasını şәrtlәndirmişdir. Xarici ölkәlәrdә silahlı qüvvәlәr şәraitindә mәhkәmә hakimiyyәtinin hәyata keçirilmәsi mexanizmi haqqında mәsәlәnin hәllinә bir neçә başlıca yanaşma formalaşmışdır. H.m.-in hәm dinc, hәm dә hәrbi dövrdә fәaliyyәt göstәrdiyi dövlәtlәr әn çox saylı olan birinci qrupu tәşkil edir (Avstraliya, B. Britaniya, Danimarka, Misir, İsrail, İspaniya, İtaliya, Kanada, Çin, Polşa, ABŞ, İsveçrә, Cәnubi Koreya, Latın Amerikası vә MDB ölkәlәri); burada H.m. daimi әsaslarla işlәmәlәrindәn, yaxud zәruri hallarda yaradılmalarından asılı olmayaraq, dövlәt mәhkәmә sisteminin bir halqasıdır. İkinci qrup ölkәlәr özünәmәxsus qarışıq yurisdiksiyaya malikdir (Fransa, Niderland, Norveç, Finlandiya, Macarıstan); onlarda ümumi yurisdiksiyalı mәhkәmәlәrin yanında daimi әsaslarla ixtisaslaşdırılmış hәrbi strukturlar (palatalar, şöbәlәr, şuralar) fәaliyyәt göstәrir. Onların fәaliyyәtini, bir qayda olaraq, ölkәnin Ali mәhkәmә sәdrinin müavinlәrindәn biri koordinasiya edir. Üçüncü qrup dövlәtlәrdә cinayәt H.m.-inin fәaliyyәti hәrbi dövrlә mәhdudlaşır; dinc dövrdә onlar yalnız xaricdә yerlәşәn qoşun hissәlәrindә yaradıla bilәr (Almaniya, Avstriya, Portuqaliya, İsveç, Yaponiya vә s.). Bu ölkәlәrdә hәrbi qulluqçulara aid cinayәt işlәrinә ümumi mәhkәmәlәr baxır; bundan әlavә, hәrbi qulluqçuların intizam әmәllәrinә dair işlәrin icraatı üçün intizam H.m.-i yaradıla bilәr. Müasir dövlәtlәrdә H.m. iki әsas formada: ya hәrbi komandanlığın tabeçilikdә olan hәrbi qulluqçulardan konkret işә baxmaq mәqsәdilә yaratdığı mәhkәmәlәr kimi, ya da peşәkar hakimlәrdәn ibarәt daimi H.m. kimi fәaliyyәt göstәrir. Mәs., ABŞ-ın Vahid hәrbi әdliyyә mәcәllәsinә әsasәn, H.m.-i ABŞ-ın Prezidenti, müvafiq hәrbinazir vә nazirin tәyin etdiyi istәnilәn komandir dә daxil olmaqla digәr hәrbi vәzifәli şәxslәr çağıra bilәr. H.m.-in hökmlәrindәn şikayәt verilmәsi vә ümumәn onların tәsdiqi hәmin hәrbi vәzifәli şәxslәrdәn asılıdır. Azәrb. Resp.-nda H.m. birinci instansiya mәhkәmәsi qismindә fәaliyyәt göstәrir (CPM, maddә 68). H.m. müharibә vә ya hәrbi xidmәt әleyhinә olan böyük ictimai tәhlükә törәtmәyәn vә az ağır, ağır vә xüsusilә ağır cinayәtlәrә dair, habelә hәrbi qulluqçular tәrәfindәn törәdilmiş böyük ictimai tәhlükә törәtmәyәn vә az ağır, ağır vә xüsusilә ağır cinayәtlәrә dair işlәrә baxır. Göstәrilәn cinayәtlәr hәrbi qulluqçu olmayan şәxsin iştirakı ilә törәdilәrsә, onun barәsindә işә dә H.m. tәrәfindәn baxılır. H. m. mәhkәmә nәzarәti funksiyalarının hәyata keçirilmәsinә dair vә digәr materiallara baxır. Hәr bir hәrbi mәhkәmәyә yalnız mәhkәmәnin fәaliyyәt dairәsindә baş vermiş cinayәtlәrlә bağlı işlәr vә digәr materiallar aiddir.
HƏRBİ MƏHKƏMƏLƏR
HƏRBİ MƏHKƏMƏLƏR – silahlı qüvvәlәrdә vә digәr hәrbi qurumlarda әdalәt mühakimәsini hәyata keçirәn ixtisaslaşdırılmış, yaxud ümumi yurisdiksiyalı mәhkәmә orqanları. Bütün sivil ölkәlәrdә H.m.-in yaranması vә inkişafı hәrbi tәşkilatlanmanın vә dövlәt mәhkәmә sisteminin inkişafı ilә әlaqәdardır. Dövlәtin mәhkәmә hakimiyyәtinin bilavasitә ordularda, o cümlәdәn xüsusi şәraitdә hәyata keçirilmәsi zәrurәti tәşkilati vә komplektlәşdirilmә xüsusiyyәtlәri ümumi yurisdiksiyalı digәr mәhkәmәlәrin fәaliyyәtinin qeyri-mümkün olduğu spesifik şәraitlәrdә әdalәt mühakimәsini effektiv hәyata keçirmәyә imkan verәn mәhkәmә orqanlarının yaradılmasını şәrtlәndirmişdir. Xarici ölkәlәrdә silahlı qüvvәlәr şәraitindә mәhkәmә hakimiyyәtinin hәyata keçirilmәsi mexanizmi haqqında mәsәlәnin hәllinә bir neçә başlıca yanaşma formalaşmışdır. H.m.-in hәm dinc, hәm dә hәrbi dövrdә fәaliyyәt göstәrdiyi dövlәtlәr әn çox saylı olan birinci qrupu tәşkil edir (Avstraliya, B. Britaniya, Danimarka, Misir, İsrail, İspaniya, İtaliya, Kanada, Çin, Polşa, ABŞ, İsveçrә, Cәnubi Koreya, Latın Amerikası vә MDB ölkәlәri); burada H.m. daimi әsaslarla işlәmәlәrindәn, yaxud zәruri hallarda yaradılmalarından asılı olmayaraq, dövlәt mәhkәmә sisteminin bir halqasıdır. İkinci qrup ölkәlәr özünәmәxsus qarışıq yurisdiksiyaya malikdir (Fransa, Niderland, Norveç, Finlandiya, Macarıstan); onlarda ümumi yurisdiksiyalı mәhkәmәlәrin yanında daimi әsaslarla ixtisaslaşdırılmış hәrbi strukturlar (palatalar, şöbәlәr, şuralar) fәaliyyәt göstәrir. Onların fәaliyyәtini, bir qayda olaraq, ölkәnin Ali mәhkәmә sәdrinin müavinlәrindәn biri koordinasiya edir. Üçüncü qrup dövlәtlәrdә cinayәt H.m.-inin fәaliyyәti hәrbi dövrlә mәhdudlaşır; dinc dövrdә onlar yalnız xaricdә yerlәşәn qoşun hissәlәrindә yaradıla bilәr (Almaniya, Avstriya, Portuqaliya, İsveç, Yaponiya vә s.). Bu ölkәlәrdә hәrbi qulluqçulara aid cinayәt işlәrinә ümumi mәhkәmәlәr baxır; bundan әlavә, hәrbi qulluqçuların intizam әmәllәrinә dair işlәrin icraatı üçün intizam H.m.-i yaradıla bilәr. Müasir dövlәtlәrdә H.m. iki әsas formada: ya hәrbi komandanlığın tabeçilikdә olan hәrbi qulluqçulardan konkret işә baxmaq mәqsәdilә yaratdığı mәhkәmәlәr kimi, ya da peşәkar hakimlәrdәn ibarәt daimi H.m. kimi fәaliyyәt göstәrir. Mәs., ABŞ-ın Vahid hәrbi әdliyyә mәcәllәsinә әsasәn, H.m.-i ABŞ-ın Prezidenti, müvafiq hәrbinazir vә nazirin tәyin etdiyi istәnilәn komandir dә daxil olmaqla digәr hәrbi vәzifәli şәxslәr çağıra bilәr. H.m.-in hökmlәrindәn şikayәt verilmәsi vә ümumәn onların tәsdiqi hәmin hәrbi vәzifәli şәxslәrdәn asılıdır. Azәrb. Resp.-nda H.m. birinci instansiya mәhkәmәsi qismindә fәaliyyәt göstәrir (CPM, maddә 68). H.m. müharibә vә ya hәrbi xidmәt әleyhinә olan böyük ictimai tәhlükә törәtmәyәn vә az ağır, ağır vә xüsusilә ağır cinayәtlәrә dair, habelә hәrbi qulluqçular tәrәfindәn törәdilmiş böyük ictimai tәhlükә törәtmәyәn vә az ağır, ağır vә xüsusilә ağır cinayәtlәrә dair işlәrә baxır. Göstәrilәn cinayәtlәr hәrbi qulluqçu olmayan şәxsin iştirakı ilә törәdilәrsә, onun barәsindә işә dә H.m. tәrәfindәn baxılır. H. m. mәhkәmә nәzarәti funksiyalarının hәyata keçirilmәsinә dair vә digәr materiallara baxır. Hәr bir hәrbi mәhkәmәyә yalnız mәhkәmәnin fәaliyyәt dairәsindә baş vermiş cinayәtlәrlә bağlı işlәr vә digәr materiallar aiddir.
