HƏRƏKƏT (hәndәsәdә) – Evklid fәzasının istәnilәn iki nöqtә arasındakı mәsafәni saxlayan çevirmәsi. H. fәzanın orientasiyasını saxlamasından asılı olaraq mәxsusi (1-ci növ H.) vә qeyri-mәxsusi (2-ci növ H.) olur. Müstәvi üzәrindә mәxsusi H. Oxy düz bucaqlı koordinat sitemindә
X′ = xcosφ – ysinφ + a,
y′ = xsinφ + ycosφ + b
düsturu ilә verilә bilәr. a vә b parametrlәri müstәvinin a, b komponentli (a, b) vektoru qәdәr paralel köçürmәsini xarakterizә edir, φ müstәvinin koordinat başlanğıcı әtrafında fırlanma bucağıdır. Mәxsusi H. koordinat başlanğıcına nәzәrәn φ bucağı qәdәr fırlanma ilә (a, b) vektoru qәdәr paralel sürüşmәnin hasili (superpozisiyası) kimi tәsvir edilә bilәr. Müstәvi üzәrindә qeyri-mәxsusi H. Oxy düzbucaqlı koordinatları vasitәsilә
x′ = xcosφ + ysinφ + a,
y′ = xsinφ – ycosφ + b
kimi verilә bilәr. Qeyri-mәxsusi H. mәxsusi H.- in hәr hansı düz xәttә nәzәrәn simmetriya çevirmәsinә hasilidir. Fәzada H. (müstәvidә olduğu kimi) analitik şәkildә H.-in mәxsusi vә ya qeyri-mәxsusi olmasından asılı olaraq determinantı 1-ә vә ya –1-ә bәrabәr olan ortoqonal matrisli xәtti çevirmә ilә verilir. Mәxsusi H. ya ox әtrafında fırlanma, ya paralel köçürmә, ya da ox әtrafında fırlanmanın bu ox istiqamәtindәki paralel köçürmәyә hasilidir (vintvarı hәrәkәt). Fәzada qeyri-mәxsusi H. ya müstәviyә nәzәrәn simmetriya, ya müstәviyә nәzәrәn simmetriyanın bu müstәviyә perpendikulyar olan ox әtrafında fırlanmaya hasili kimi tәsvir edilә bilәr, yaxud müstәviyә nәzәrәn simmetriyanın bu müstәviyә paralel olan vektor istiqamәtindәki köçürmәyә hasili şәklindәdir. Hәndәsәnin aksiomatik qurulması zamanı H. әsas anlayışlardan biri kimi qәbul edilә bilәr. Bu halda konqruentlik aksiomu әvәzinә H. aksiomları tәtbiq olunur (fiqurlar o vaxt konqruent adlanır ki, biri digәrinә müәyyәn H. vasitәsilә çevrilir).
